IV SA/Gl 1119/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.P. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłaty za studia w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy; Wraz ze skargą z dnia 25 września 2013 r., K.P. złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym określił, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że jest studentem, od września 2010 r. zarejestrowanym jako osoba bezrobotna i jedynym źródłem jego dochodu są stypendia naukowe (na obecny rok akademicki nie ma jeszcze ustalonego prawa do stypendium). Dodał przy tym, że pozostał mu do ukończenia jeden rok studiów, co wiąże się z koniecznością poniesienia opłat, w kwocie 4.200 zł, do której należy doliczyć inne wydatki związane z edukacją, w tym koszty zakupu podręczników. Równocześnie skarżący oświadczył, że posiada środki pieniężne na rachunku bankowym, w kwocie 3.986,73 zł. Podał też, iż zamieszkuje z rodzicami i pełnoletnim bratem w lokalu o powierzchni 53 m2 (stanowiącym własność rodziców), jego rodzice posiadają samochód marki [...] (rok produkcji [...] r.) z kolei brat "używane auto" o wartości około 8.000 zł. Miesięczny dochód brutto gospodarstwa domowego rodziny skarżącego zadeklarowany został w kwocie około 4.600-5.600 zł, na którą składają się wynagrodzenia jego rodziców. W tym miejscu wnioskujący podkreślił, że "nie dostanie pieniędzy od rodziców". Następnie, to jest uzupełniając brak formalny powyższego wniosku, skarżący w dniu 15 listopada 2013 r. nadesłał do Sądu drugi formularz "PPF", w którym zaktualizował dane dotyczące swojej sytuacji materialnej podnosząc, iż stan jego rachunku bankowego na dzień 13 listopada 2013 r., to 1.272,09 zł. Wskazał natomiast, że nie zna stanu rachunku bankowego rodziców. Oświadczył przy tym, że aktualny dochód brutto jego rodziny wynosi 6.600-7.600 zł, na co składają się wynagrodzenia pobierane przez jego ojca (5.000-6.000 zł) oraz matkę (1.600 zł). W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej "p.p.s.a.", stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku K.P. należy podnieść, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 §3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy zaakcentować, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego jego zastosowanie powinno sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, sytuacja taka nie ma w niniejszej sprawie miejsca. Skarżący jest wprawdzie studentem i sam nie osiąga dochodów, jednak z jego oświadczeń wynika jednoznacznie, że posiada oszczędności w formie środków pieniężnych w kwocie 1.272,09 zł, które umożliwiają pokrycie pełnych kosztów związanych z toczącym się postępowaniem sądowym. Z wywodów skarżącego wynika wprawdzie, że wspomniana kwota jest przezeń przechowywana na pokrycie przyszłych kosztów związanych z opłaceniem studiów. Argument ten nie może jednak przemawiać za przyznaniem stronie prawa pomocy. Zgodnie bowiem z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa sądowego, okoliczność, iż wnioskodawca zamierza przeznaczyć posiadane oszczędności na inne cele nie może mieć wpływu na podjęte rozstrzygnięcie gdyż oznaczałoby to zaakceptowanie nieuzasadnionego przerzucenia obowiązku strony w partycypowaniu w kosztach postępowania na Skarb Państwa (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 2 października 2012 r., sygn. akt I OZ 731/12 i z dnia 4 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1086/11, a także postanowienia Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 2474/07 i w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt II SA/Gl 346/07 - wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z punktu widzenia prawa pomocy nie jest przy tym ważne na jaki cel wnioskodawca chce przeznaczyć swoje oszczędności w przyszłości, lecz posiadany przezeń w dniu składania wniosku majątek. W świetle art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. zasadnicze znaczenie ma fakt, że skoro skarżący zamierza wydatkować posiadane środki na pokrycie dopiero przyszłych kosztów edukacji, to opłacenie przy ich wykorzystaniu wpisu od skargi, w kwocie zaledwie 200 zł nie spowoduje uszczerbku w jego koniecznym utrzymaniu. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w judykaturze, przez uszczerbek, o którym mowa w powyższym unormowaniu, należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Niezależnie od powyższego trzeba zaakcentować, że instytucja prawa pomocy przewidziana została celem zapewnienia realizacji prawa do sądu osobom ubogim. Tymczasem trudno zgodzić się, aby wnioskodawca do osób takich się zaliczał. Należy tu zwrócić uwagę, że miesięczny dochód jego rodziny nie jest niski skoro wynosi 6.600-7.600 zł, zaś skarżący nie wywodził, aby jego rodzina obciążona była ponadprzeciętnie wysokimi kosztami utrzymania, ani też, aby zachodziły w jej przypadku szczególne okoliczności powodujące trudną sytuację życiową (jak na przykład ciężka choroba czy niepełnosprawność). Dodatkowo warto odnotować, iż w posiadaniu tej rodziny są dwa samochody osobowe, w tym jeden nowy, dobrej klasy (wyprodukowany w roku [...]). Zaprezentowane wyżej okoliczności nie mogły zostać pominięte w toku rozpoznania niniejszego wniosku. Trzeba bowiem wyjaśnić, że zgodnie z poglądem judykatury (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06 - Lex nr 181557), użyte w art. 252 §1 p.p.s.a. pojęcie "stan majątkowy strony" - który podlega ocenie w toku rozpoznania takiego wniosku - nie może być interpretowane wąsko, gdyż nie jest ono tożsame z "jej majątkiem". Jego zakres zbliżony jest do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe. Należy w tym miejscu dodać, że przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między rodzicami i dziećmi, a w szczególności art. 128 i art. 133 tego Kodeksu nakładają na rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne. Obowiązek alimentacji dziecka przez rodziców dotyczy przy tym również dzieci pełnoletnich, studiujących na wyższej uczelni (patrz: wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 16 lipca 1998 r., sygn. akt I CKN 521/98, publ.: Lex nr 1232692 oraz z dnia 26 listopada 1998 r., sygn. akt I CKN 898/97, publ. Lex nr 1215599) Zgodnie zaś z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa, obowiązek alimentacyjny obejmuje nie tylko utrzymanie ale również między innymi pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji. W takim wypadku o przyznaniu prawa pomocy decydują możliwości zarobkowe i majątkowe rodziców (vide: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, publ.: Lex nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, publ.: Lex nr 6155 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ.: ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 115/06 i z dnia 21 października 2012 r., sygn. akt II FZ 513/10 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności - w tym fakt posiadania przez skarżącego wystarczającej na opłacenie wpisu od skargi kwoty środków pieniężnych jak również uwzględniwszy całokształt sytuacji majątkowej jego rodziny - uznano, że nie wykazał on w sposób dostatecznie przekonujący, aby uiszczenie pełnych kosztów związanych z niniejszym postępowaniem mogło zagrozić powstaniem uszczerbku w koniecznych potrzebach jego i rodziny. Dlatego postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy