IV SA/Gl 1127/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach - Łukasz Strzępek po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I.B. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie statusu bezrobotnego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy Na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy I.B. zwrócił się o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Uzasadniając swój wniosek wskazał, że udział radcy prawnego uważa za konieczny ze względu na stopień skomplikowania sprawy, jest osobą bezrobotną, nie posiada żadnych dochodów, z małżonką znajduje się w rozdzielności majątkowej a wsparcie materialne uzyskuje od rodziny i osób trzecich. W treści formularza skarżący nie podał jakichkolwiek informacji dotyczących swojego stanu majątkowego czy też dochodów, a wobec tego, pismem z dnia 15 stycznia 2013 r. referendarz sądowy zobowiązał wnioskodawcę do: - złożenia oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach małżonki – B.B., która pozostaje ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Wskazano, iż należy w tym celu podać dokładną wysokość dochodu tej osoby oraz wykazać składniki jej majątku, to jest zasoby pieniężne (oszczędności, gotówka, papiery wartościowe), a także nieruchomości oraz przedmioty o wartości przekraczającej 3.000 Euro, - podania orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Wskazano, że wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na zakup leków powinny zostać nadto udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 4 lutego 2013 r. I.B. oświadczył, że ze swoją małżonką pozostaje w rozdzielności majątkowej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Do wspomnianego pisma dołączona została kopia aktu notarialnego z 19 maja 2004 r. (rep. A nr [...]) w której B.B. i I.B. ustanowili rozdzielność majątkową. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono co następuje: Przepis art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. Poz. 270. – zwana dalej P.p.s.a.) konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu swoim oraz swojej rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Przede wszystkim, przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadnicze znaczenie mają informacje uzyskane od strony na temat jej statusu materialnego. Nieprzypadkowo bowiem ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. posłużył się zwrotem "wykaże". Oznacza to, że to na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy został przerzucony ciężar przedstawienia swojej sytuacji materialnej w taki sposób, aby przekonać o zasadności złożonego wniosku. Instrumentem służącym wyjaśnieniu wątpliwości w tym zakresie jest wezwanie, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a. Uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego w trybie art. 255 P.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy sądu o sytuacji strony (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2009 r. sygn. akt II GZ 332/08 – System Informacji Prawniczej Lex nr 551914). Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (tak orzekł NSA np. w postanowieniu z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09 – Lex nr 552208, w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09 – Lex nr 552504, w postanowieniu z dnia 23 marca 2012 sygn. akt I OZ 184/12 - 1136769 oraz w postanowieniu z dnia 28 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 182/12 - Lex 1136768). Odnosząc powyższe uwagi do realiów niniejszej sprawy należało uznać, że brak jest dostatecznych podstaw do przyznania I.B. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pomimo wyraźnego wezwania skarżący uchylił się od podania jakichkolwiek informacji na temat swojego majątku, źródeł i wysokości dochodów a także poziomu i struktury wydatków. Powyższe dokumenty były zaś niezbędne, gdyż w okolicznościach niniejszej sprawy za niewystarczające należy uznać oświadczenie skarżącego, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe a środki na utrzymanie uzyskuje od rodziny i osób trzecich. Skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił ani formy ani też rozmiaru wspomnianego wsparcia materialnego. W takiej sytuacji niemożliwym jest poczynienie jakichkolwiek ustaleń odnośnie tego, czy strona rzeczywiście spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa a wobec powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. Aby zaś możliwe było poczynienie tego rodzaju ustaleń strona musi przynajmniej uprawdopodobnić, że samodzielnie nie może zdobyć środków na ten cel. Argumentem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy nie może być zaś fakt, że wnioskodawca pozostając formalnie w związku małżeńskim zawarł małżeńską umowę o ustanowieniu rozdzielności majątkowej. Podkreślić trzeba, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r., nr 9, poz. 59 ze zm.), dalej zwanej w skrócie "k.r.o.", małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Natomiast stosownie do treści art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej, a treść umowy miedzy małżonkami nie może wyłączać tego obowiązku. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków i co do zasady odnosi się do kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego konsekwentnie przyjmuje się, że istnienie rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka (por. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2013 r. sygn. akt I FZ 25/13 – nie publ., z dnia 14 lutego 2013 r. sygn. akt I FZ 517/12 – nie publ., postanowienie z dnia 22 stycznia 2013 r. I FZ 5/13 – nie publ.). Zdaniem rozpoznającego wniosek, oświadczenie skarżącego o nieprowadzeniu z małżonką wspólnego gospodarstwa domowego trudno uznać za przekonujące czy wiarygodne. Po pierwsze, jest to twierdzenie sprzeczne z jego wcześniejszym oświadczeniem zawartym we wniosku, gdzie wskazał B.B. jako osobę pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (vide: rubryka nr 6 formularza). Po drugie - wnioskodawca i jego małżonka są dla siebie osobami najbliższymi i razem zamieszkują, zaś wyżej wymieniony nie wskazał ani tym bardziej nie udowodnił żadnych okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że wspólnie nie gospodarują (tj. na przykład, że każde z nich pokrywa wyłącznie koszty utrzymania własnej osoby). W takiej sytuacji, samo oświadczenie skarżącego o odrębnym gospodarowaniu nie może być podstawą odmowy ujawnienia dochodu osoby najbliższej zamieszkującej z nim pod wspólnym dachem. Rzadko bowiem zdarza się, aby osoby razem zamieszkujące prowadziły odrębne gospodarstwa domowe, zwłaszcza w przypadku, gdy są to osoby bliskie (por.: utrwalone stanowisko orzecznictwa sądowego wyrażone między innymi w postanowieniach: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 330/12 oraz z 26 czerwca 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 406/12, a także postanowienia tutejszego Sądu: z dnia 28 września 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 874/12 i z 20 grudnia 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 1407/11 - wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W takim przypadku, fakt prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych musi być udowodniony w sposób nie budzący wątpliwości i poparty powołaniem się na konkretne fakty, które by to jednoznacznie potwierdzały. Tymczasem skarżący nie poparł swojego oświadczenia o odrębnym gospodarowaniu z małżonką żadną argumentacją. Skoro więc w odpowiedzi na stosowne wezwanie nie złożył oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach żony, to nie można przyjąć, aby wykazał w sposób dostatecznie wiarygodny, aby nie był w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu. Przeciwko uwzględnieniu jego wniosku przemawia równocześnie fakt, iż pomimo wyraźnego wezwania zawartego w piśmie z dnia 15 stycznia 2013 r. w ogóle nie określił wysokości obciążających go kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem ani nie nadesłał żadnych dokumentów obrazujących te wydatki. Z powyższych względów, w oparciu o art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z § 3 tego przepisu orzeczono jak w sentencji postanowienia.