IV SA/Gl 1186/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.B. i T.B. na akt Starosty [...] z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie opłaty za wydanie karty pojazdu w kwestii wniosku skarżącego – T.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy; W treści skargi z dnia [...]r. T.B. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych powołując się na okoliczność, iż jest rencistą osiągającym dochód w kwocie [...] zł. Ponieważ żądanie powyższe nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia 20 września 2011 r. stronę wezwano do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. Skarżący nadesłał rzeczony formularz w dniu [...]r. potwierdzając, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu ponownie podniósł, że jest rencistą, uskarża się na zły stan zdrowia i ponosi wydatki na zakup leków w kwocie [...] zł, na "urządzenia rehabilitacyjne", w kwocie [...] zł oraz prywatnych wizyt u lekarzy specjalistów w wysokości [...] zł, z kolei jego małżonka wydatkuje na leki [...] zł miesięcznie, zaś na wizyty u lekarzy także [...] zł. Równocześnie wnioskodawca zadeklarował, że nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami wartościowymi. Zamieszkuje natomiast w domu o powierzchni [...] m2, w którym zajmuje wraz z małżonką górną część o powierzchni [...] m2 (w ramach, jak to określił "wymowy do śmierci"). Miesięczny dochód brutto przypadający na gospodarstwo domowe skarżącego zadeklarowany został w kwocie [...] zł, na którą składa się pobierana przezeń renta w wysokości [...] zł oraz emerytura jego małżonki, w rozmiarze [...] zł. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 10 października 2011 r.), T.B. nadesłał między innymi kopię umowy darowizny dokonanej przezeń na rzecz syna – A.B., a dotyczącej zamieszkiwanej nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne, położonej we wsi L. i B., potwierdzenie wypłaty i zaświadczenie ZUS potwierdzające wysokość jego renty oraz emerytury pobieranej przez małżonkę, a także faktury VAT i dowody zapłaty dokumentujące wysokość ponoszonych kosztów wizyt lekarskich oraz opłat za tzw. media (energia elektryczna, gaz, telefony, opłata melioracyjna). Przedłożył nadto pismo procesowe, w którym zawarł szczegółowe zestawienie tych kosztów oświadczając równocześnie, że w związku z trudną sytuacją materialną i życiową syna to on i małżonka pokrywają wydatki związane z utrzymaniem domu. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku strony należy podnieść, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 §3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Trzeba podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Prawo pomocy może zatem zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący do osób takich nie należy. Zarówno on sam jak i małżonka osiągają bowiem stały miesięczny dochód w kwocie netto ogółem [...] zł (vide: nadesłane dokumenty źródłowe). Jakkolwiek przy tym wnioskujący deklarował, że są obciążeni znacznymi kosztami utrzymania, to jednak zaprezentowana przezeń specyfikacja tych wydatków pozwala na stwierdzenie, że są oni w stanie poczynić oszczędności umożliwiające partycypację w kosztach niniejszego postępowania bez uszczerbku dla ich koniecznych potrzeb życiowych. Trudno bowiem przyjąć, aby wydatkiem związanym z zaspokojeniem elementarnych potrzeb życiowych był koszt zakupu paliwa w kwocie aż [...] zł miesięcznie w sytuacji, gdy zarówno wnioskodawca jak i jego żona nie pracują, a co za tym idzie, nie zachodzi w ich przypadku konieczność codziennych dojazdów do miejsca zatrudnienia, zaś z oświadczeń skarżącego nie wynika, aby codziennie (lub prawie codziennie) dojeżdżali na wizyty lekarskie (wskazany we wniosku miesięczny koszt tych wizyt, po [...] zł wskazuje, iż może chodzić o jedną bądź dwie wizyty na miesiąc w przypadku każdego z nich). Wnioskodawca wywodził wprawdzie, że z samochodu korzysta także jego syn, jednak również to nie może tłumaczyć tak znacznego rozmiaru omawianych wydatków. Po pierwsze bowiem, syn wnioskującego również nie pracuje - a zatem nie musi dojeżdżać do miejsca pracy, zaś po drugie - finansowanie kosztów podróży A.B. nie mieści się w koniecznych wydatkach gospodarstwa domowego skarżącego, skoro we wniosku T.B. oświadczył wyraźnie, że nie gospodaruje wspólnie z nim lecz wyłącznie z małżonką (co jest zgodne z oświadczeniami A.B. zawartymi w jego wniosku, z których wynika, że jakkolwiek wszyscy wymienieni zamieszkują w należącym do niego domu, to jednak on sam zajmuje odrębny pokój o powierzchni [...] m2). W tym stanie rzeczy, jeżeli wnioskodawca i jego małżonka uwzględniwszy trudną sytuację syna wzięli na siebie cały koszt utrzymania zamieszkiwanej (należącej do syna) nieruchomości, to trudno uznać za uzasadnione, aby opłacali jeszcze dodatkowo zużywane przezeń paliwo. Z tych samych powodów brak jest również podstaw, aby zaliczyć do uzasadnionych kosztów utrzymania ich gospodarstwa domowego kwotę [...] zł przeznaczoną na opłacenie rachunku za telefon komórkowy syna. Warto tu odnotować, że syn wnioskodawcy nie jest całkowicie pozbawiony dochodów (pobiera zasiłek dla bezrobotnych), a tym samym poza kosztami wyżywienia mógłby również sam pokrywać koszty zużywanego przez siebie paliwa oraz opłacać rachunki za swój telefon. W ocenie rozpoznającego wniosek trudno także przyznać, aby zakup koniecznych, niezbędnych i podstawowych środków czystości (proszki, mydła, płyny) dla dwuosobowej rodziny (czy nawet dla trzech osób) powodowała konieczność wydatkowania aż [...] zł w skali miesiąca i aby wydatki przeznaczane na konieczne bieżące remonty musiały osiągać [...] zł miesięcznie. Równocześnie należy wskazać, że pomiędzy oświadczeniami skarżącego w zakresie wysokości ponoszonych kosztów istnieją rozbieżności, które budzą wątpliwość co do ich faktycznego rozmiaru. Jakkolwiek bowiem we wniosku T.B. podał, iż wraz z małżonką wydatkują na leki [...] zł miesięcznie (w tym on sam [...] zł i żona [...] zł), to już w nadesłanym piśmie procesowym z dnia [...]r. określił "ogólną" wartość tych wydatków tylko na [...] zł nie nadsyłając równocześnie (pomimo wyraźnego wezwania zawartego w zarządzeniu z dnia 10 października 2011 r.) żadnych dokumentów mogących koszty te potwierdzać. Warto również odnotować, że w treści pierwotnego wniosku zawartego w skardze z dnia [...]r. skarżący podał, iż miał wydatkować [...] zł na "czynsz", z kolei w urzędowym formularzu "PPF" jak również w zawierającym wyszczególnienie kosztów piśmie z dnia [...]r. wydatku tego nie wymienił. Mając na względzie powyższe uznano, że wnioskujący ma możliwość ograniczenia ponoszonych kosztów w stopniu pozwalającym na uiszczenie kosztów niniejszego postępowania sądowego, które na obecnym etapie sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie [...] zł, bez ponoszenia uszczerbku w swoich koniecznych potrzebach życiowych. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.). Tymczasem zważywszy wysokość dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę oraz uwzględniwszy fakt, że może ograniczyć rozmiar ponoszonych kosztów, nie sposób uznać, aby mógł on ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku uiszczenia kwoty [...] zł. Dodatkowym argumentem przemawiającym przeciw uwzględnieniu żądania skarżącego jest fakt, iż w kwietniu bieżącego roku jego małżonka doznała znacznego przysporzenia. Z nadesłanej kopii decyzji o przyznaniu emerytury wynika bowiem, że otrzymała kwotę [...] zł z tytułu zaległej różnicy pomiędzy wartością tego świadczenia a pobieraną wcześniej rentą, za okres od [...]r. do [...]r. Nawet przy tym, jeżeli wspomniana kwota została już przezeń rozdysponowana, to fakt otrzymania jej pół roku temu musiał spowodować pewną poprawę sytuacji materialnej jego rodziny. Zważywszy wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. oraz w oparciu o art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.