IV SA/Gl 170/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.A. na decyzję Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Studentów Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...] r. nr - w przedmiocie popełnienia czynów uchybiających godności studenta w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, A.A. nadał do Sądu pismo procesowe datowane na 7 marca 2014 r., w którym wniósł o zwolnienie z tej opłaty podnosząc, iż nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów ani nie posiada żadnego majątku. Następnie, to jest odpowiadając na wezwanie z dnia 30 kwietnia 2014 r. skarżący nadesłał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym sprecyzował, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. Równocześnie ponownie zadeklarował, że nie posiada żadnego majątku i nie uzyskuje dochodów. Oświadczył przy tym, iż jest studentem pozostającym na utrzymaniu rodziców, jednak nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Zważywszy powyższe, zarządzeniem z dnia 3 czerwca 2014 r. skarżącego wezwano o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które powołał się we wniosku. W tym zakresie zwrócono się do niego o: - podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media czyli energię elektryczną, wodę, gaz, usługi telekomunikacyjne, wywóz nieczystości itp., a także zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków oraz inne wydatki). Wskazano przy tym, że wydatki ponoszone z tytułu czynszu oraz opłat za tzw. media powinny nadto zostać udokumentowanie np. stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp.; - sprecyzowanie, czy zamieszkuje wraz z rodzicami w jednej nieruchomości. O ile skarżący zamieszkuje razem z rodzicami - wezwano go o złożenie oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach tych osób wskazując, że w tym zakresie niezbędne jest podanie wysokości dochodu każdego z rodziców oraz wykazanie składników ich majątku, to jest zasobów pieniężnych (oszczędności, gotówka, papiery wartościowe), a także nieruchomości oraz przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. O ile natomiast skarżący zamieszkuje sam - wezwano go o potwierdzenie tego faktu zaświadczeniem organu gminy wskazującym wszystkie osoby zameldowane pod jego adresem zamieszkania, a nadto o podanie miesięcznej wysokości środków przekazywanych mu przez rodziców na pokrycie kosztów utrzymania. W odpowiedzi na powyższe, skarżący nadesłał pismo procesowe datowane na 18 czerwca 2014 r., w którym oświadczył, że zamieszkuje wspólnie z rodzicami i to oni pokrywają "wszystkie związane z tym koszty" jak i całe jego utrzymanie. Równocześnie wnioskodawca nie podał jakichkolwiek danych dotyczących stanu majątkowego i sytuacji dochodowej swoich rodziców wywodząc, iż żądanie od niego takich informacji "stanowi nadużycie prawa i rażące przekroczenie (...) uprawnień, albowiem rodzice nie byli i nie są stroną przedmiotowego postępowania a ww. żądania podważają wizerunek sądu i jego majestat". W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku A.A. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zważywszy powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Jakkolwiek bowiem z oświadczeń skarżącego wynika, że nie posiada on majątku ani nie osiąga dochodów, to jednak nie zobrazował on wszystkich okoliczności składających się na całokształt swojej sytuacji materialnej, a mianowicie nie uzupełnił danych wykazanych we wniosku odmawiając podania informacji dotyczących stanu majątkowego oraz wysokości dochodów swoich rodziców. Tymczasem z art. 252 §1 p.p.s.a. wynika wprost, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach strony, a także o jej stanie rodzinnym. Pojęcie "stanu majątkowego i dochodów strony" nie jest przy tym tożsame z "jej majątkiem". Zakres tego sformułowania jest bowiem zbliżony do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze (utrwalone stanowisko judykatury wyrażone między innymi w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, publ. Lex nr 181557, z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1105/11, z dnia 15 października 2013 r., sygn. akt I GZ 454/13 oraz z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 100/14 - wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Należy tu wprawdzie przyznać, że rodzice strony postępowania sądowoadministracyjnego, jak też inne osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie, nie biorą udziału w tym postępowaniu i nie mają obowiązku uiszczenia za nią wpisu, jednak informacja o ich sytuacji materialnej i wysokości osiąganych dochodów pozwoliłaby na precyzyjne ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i obiektywnych możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 385/13 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Równocześnie trzeba podkreślić, że przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między rodzicami i dziećmi, a w szczególności art. 128 tego Kodeksu nakładają na rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne. Zgodnie zaś z utrwalonym i wielokrotnie wyrażanym w judykaturze stanowiskiem, do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, publ. Lex nr 8963 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 115/06, z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt II FZ 513/10 i z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 11/14 - orzeczenia dostępne w CBOSA). W tym miejscu należy zaakcentować, że choć we wniosku skarżący deklarował, iż nie prowadzi z rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego, to jednak oświadczenie to nie zostało poparte jakimikolwiek okolicznościami mogącymi ten fakt uprawdopodobnić. Trudno przy tym uznać je za przekonujące skoro po pierwsze - wnioskodawca i jego rodzice są dla siebie osobami najbliższymi, po drugie - razem zamieszkują w jednym lokalu mieszkalnym, zaś po trzecie - jak wynika jednoznacznie z jego wywodów - wspólnie gospodarują, jako że skarżący pozostaje na ich całkowitym utrzymaniu (patrz: pismo A.A. z dnia 18 czerwca 2014 r.). Trzeba bowiem wskazać, że cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko to dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują (patrz: uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II URN 56/95, publ. OSNP z 1996 r., nr 16, poz. 240). Wobec powyższego, wezwanie strony do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez złożenie oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach rodziców, a w szczególności o podanie wysokości dochodu tych osób oraz wykazanie składników ich majątku było uzasadnione. Wbrew twierdzeniom skarżącego, wezwanie to nie stanowiło "nadużycia prawa" czy "przekroczenia uprawnień" lecz było niezbędną czynnością zmierzającą do uzyskania wiarygodnego i precyzyjnego obrazu jego sytuacji majątkowej. Rozpoznający wniosek miał tu bowiem nie tylko prawo ale wręcz obowiązek starannie ocenić okoliczności podane przez stronę i w tym celu mógł, a nawet powinien był wezwać wyżej wymienionego do złożenia oświadczeń pozwalających na pełną i miarodajną ocenę jego możliwości płatniczych. Wynika to z treści art. 255 p.p.s.a., stanowiącego, że "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego". W wyznaczonym siedmiodniowym terminie A.A. nie wykonał w sposób należyty obowiązku nałożonego nań wezwaniem z dnia 3 czerwca 2014 r. Tymczasem trzeba zaakcentować, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku pełnego i wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. To na nim spoczywa więc obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jest w tym kontekście przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Mając na względzie zaprezentowane wyżej rozważania stwierdzić przyjdzie, że skarżący nie wykazał w sposób w pełni przekonujący, aby nie był w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. Wymóg, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie został zatem w sprawie zachowany i dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.