IV SA/Gl 199/18
WyrokWSA w Gliwicach2018-06-21
Skład orzekający: Szczepan Prax, Małgorzata Walentek, Edyta Żarkiewicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy siostrze przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na opiekę nad bratem, jeśli matka żyje, ale nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jej możliwości opieki są wątpliwe ze względu na stan zdrowia i warunki mieszkaniowe?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, uznając, że organy nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Wskazał, że literalna wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, która wymaga, aby rodzice osoby niepełnosprawnej nie żyli, byli pozbawieni praw rodzicielskich, byli małoletni lub legitymowali się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, może naruszać zasady konstytucyjne. Sąd podkreślił, że należy brać pod uwagę rzeczywiste możliwości sprawowania opieki przez rodzica oraz cel regulacji, jakim jest wsparcie osób faktycznie sprawujących opiekę.Stan faktyczny
A. P. złożyła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, która utrzymała w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad bratem D. W. Organy uznały, że świadczenie nie przysługuje, ponieważ matka D. W. żyje i jest w stanie sprawować nad nim opiekę, mimo że sama porusza się o kulach. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, wskazując na swoją faktyczną opiekę nad bratem od lat oraz na brak możliwości sprawowania opieki przez matkę ze względu na jej stan zdrowia i warunki mieszkaniowe.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 497 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant Referent-stażysta Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ż. z dnia [...] r. nr. [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 497 zł (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Zastępca Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił przyznania A.P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem D.W. w okresie od 1 września 2017 r. do 31 lipca 2018r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołał się na regulację zawartą w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm.), dalej "ustawa o świadczeniach" i wskazał, że A. P., jako siostra osoby wymagającej opieki, miałaby prawo do tego świadczenia tylko w sytuacji, gdyby rodzice tej osoby nie żyli, byli niepełnosprawni w stopniu znacznym lub zostali pozbawieni praw rodzicielskich. Jednak matka D.W. żyje, nie jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz wyraziła chęć zaopiekowania się niepełnosprawnym synem. W takim stanie faktycznym świadczenie nie przysługuje siostrze.
A. P. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając jej naruszenie przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach oraz art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy z uwzględnieniem naruszenia zasad konstytucyjnych inkorporowanych w art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Na podstawie akt organ odwoławczy ustalił, że A. P. jest siostrą D. W.- osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie o niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...]r., zgodnie z którym niepełnosprawność istnieje od urodzenia, a orzeczenie wydane zostało do 31 lipca 2018 r.), w związku z czym jest osobą, na której zgodnie przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Ponadto skarżąca od dnia 15 sierpnia 2017 r. zamieszkuje wspólnie z bratem opiekując się nim. Ostatnie zatrudnienie skarżącej ustało z dniem 31 grudnia 2013 roku.
W związku z powyższymi ustaleniami organ odwoławczy stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie kluczowe znaczenie ma regulacja zawarta w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach zgodnie z którą osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Podano także, że ojciec D. W. nie żyje, jednak matka K. W. do dnia 14 sierpnia 2017 r. mieszkała z synem i opiekowała się nim; miała także przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. Ponadto podczas przeprowadzonego w dniu 26 września 2017 r. wywiadu środowiskowego, zarówno pracownik socjalny, jak i K. W. wskazała, że jest gotowa przyjąć syna z powrotem i przejąć nad nim opiekę, na co jej córka A. P., nie wyraża zgody. Jednocześnie K. W. oświadczyła, że nie ma nic przeciwko temu, aby opiekę nad synem sprawowała jego siostra oraz, że pogodzi się z każdą decyzją. K. W. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego, pracownik socjalny wskazał, że jedynym problemem zdrowotnym w rodzinie jest konieczność poruszania się K. W. o kulach z powodu złamania nogi, co jest jednak stanem przejściowym, trwającym do czasu zakończenia leczenia.
Organ odwoławczy podniósł, że wykładnia językowa wskazanych w uzasadnieniu decyzji przepisów zastosowanych w ustalonym stanie faktycznym nie pozwala na przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem (krewnym w linii bocznej), gdyż jego matka (krewny w pierwszym stopniu) żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium uznało, że matka D. W. jest w stanie opiekować się synem.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. P. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem D.W. względnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ administracyjny.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach oraz art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy z uwzględnieniem naruszenia zasad konstytucyjnych inkorporowanych w art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP;
- naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy, wydaniu rozstrzygnięcia w sposób jednostronny, przy całkowitym pominięciu interesu skarżącej oraz osoby, nad którą sprawowana jest opieka, zaniechaniu wyczerpującego i wszechstronnego rozpoznania zebranego w sprawie materiału dowodowego, błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę wydanej decyzji, poprzez błędne przyjęcie, że skarżąca przejęła opiekę nad niepełnosprawnym bratem D. W. dopiero od 15 sierpnia 2017r., jak też, że poruszanie się przez matkę K. W. o kulach jest stanem przejściowym oraz że pozostaje ona w dalszym ciągu w procesie leczenia, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że K. W. jest zdolna do prawidłowej opieki nad niepełnosprawnym synem D.W..
Podniosła, że nie zgadza się z treścią przedmiotowej decyzji, której wynik jest oparty wyłącznie na literalnej wykładni wskazanych wyżej przepisów, z pominięciem jej wykładni funkcjonalnej, a ponadto poprzez zaniechanie przez organ poczynienia ustaleń faktycznych, nie uwzględnia rzeczywistego stanu sprawy. Podała, że błędne jest twierdzenie organu, jakoby zamieszkuje i opiekuje się bratem dopiero od dnia 15 sierpnia 2017 r., co prawda faktycznie dopiero od tej daty zdecydowała się na złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednak jej opieka nad niepełnosprawnym bratem trwa już nieprzerwanie od trzech lat tj. dnia 16 listopada 2014 r., kiedy to jej matka K. W. (wraz z niepełnosprawnym bratem D. W.) przeprowadzili się do skarżącej w związku z koniecznością hospitalizacji przez K. W.po przebytym urazie. Od tego okresu to skarżąca faktycznie przejęła opiekę nad bratem. Nie jest zatem prawdą, jak błędnie ustalił organ, jakoby matka niepełnosprawnego D.W. sprawowała opiekę nad synem do dnia 14 sierpnia 2017 r. Dlatego też w w/w okresie skarżąca nie mogła podjąć żadnego zatrudnienia, jej ostatnie zatrudnienie ustało z dniem 31 grudnia 2013 r., następnie od dnia 1 stycznia 2014 r. do 6 sierpnia 2014 r. skarżąca przebywała sama na zasiłku chorobowym z ZUS, zaś od dnia 6 sierpnia 2014 r. była zarejestrowana w Urzędzie Pracy w Z. jako osoba bezrobotna. Z uwagi na stan brata i konieczność pełnienia nad nim stałej i nieprzerwanej opieki nie mogła jednak podjąć zatrudnienia.
Podniosła, że stan zdrowia jej matki nie pozwala na opiekę nad jej bratem. Poruszanie się o kulach w związku ze złamaniem nogi wbrew twierdzeniom organu nie jest stanem przejściowym, trwa bowiem od listopada 2014 r., pomimo zabiegów operacyjnych, jej matka nie potrafi bez podparcia stanąć na prawej stopie. Wymagający opieki jest osobą leżącą z czterokończynowym porażeniem mózgowym. Osoba poruszająca się o kulach nie jest w stanie wykonywać czynności pielęgnacyjnych, a także czynności związanych z podnoszeniem go, sadzaniem go na wózku inwalidzkim, wożeniem go codziennie na rehabilitację do ośrodka [...], do którego uczęszcza w godzinach od 8:00 do 14:00. Jest to technicznie niewykonalne. Podała, że jej matka nie posiada również warunków mieszkaniowych odpowiednich do zajmowania się osobą niepełnosprawną, mieszka bowiem w lokalu socjalnym o powierzchni 15 metrów kwadratowych wraz z drugim synem. Brat osoby wymagającej opieki w przeszłości znęcał się nad rodzeństwem, był również karany za inne przestępstwa. Zaakcentowała, że w jej sytuacji literalna wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy o świadczeniach nie jest wystarczająca. Stwierdziła, że art. 17 ust. 4 ustawy o świadczeniach ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie można zatem pominąć również treści art. 132 K.r.o., zgodnie z którym: "Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami". W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie rodzica i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Na poparcie swojego stanowiska powołała się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK1062/14, wyrok z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1230/14, czy też w wyrok z dnia 21 czerwca 2017 r. I OSK 829/16) oraz Trybunału Konstytucyjnego (wyrok z 15 listopada 2006 r., sygn. P 23/05 pub. OTKZU nr 10/A/2006, poz. 151).
Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone w sposób istotny przepisy postępowania administracyjnego. Natomiast stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej "P.p.s.a", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną.
Dokonując oceny postępowania administracyjnego oraz wydanej w jego wyniku decyzji według powołanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie.
Istotą sporu w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie, czy w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych osobie, którą obciąża obowiązek alimentacyjny w dalszej kolejności względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji gdy zobowiązany w pierwszej kolejności rodzic żyje i nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności.
W myśl art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu 2) opiekunowi faktycznemu dziecka 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeśli rezygnują lub nie podejmują zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad bliskimi osobami (...). Zgodnie zaś z ust. 1a powołanego przepisu świadczenie to przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia, zdaniem organów, była możliwość pełnienia opieki nad niepełnosprawnym D.W. przez jego matkę nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Literalna wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy uprawniałaby do przyjęcia za prawidłowe stanowiska prezentowanego przez organy orzekające w sprawie. Jednak materiał dowodowy przedstawiony Sądowi wraz ze skargą wskazuje na szereg wątpliwości co do rzeczywistych możliwości sprawowania opieki nad synem przez K.W.
Sąd podziela prezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowisko (por. wyrok z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 829/16, czy z dnia 13 listopada 2015r. sygn.. akt I OSK 1230/14) z którego wynika, iż brak rzeczywistych możliwości sprawowania opieki przez rodzica, w braku orzeczenia o niepełnosprawności, wykazany być może również innymi dowodami. Dokonując wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy bowiem mieć na względzie cel regulacji zawartej we wskazanych przepisach - przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia.
Sąd zauważa, że dokonując wykładni art. 17 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy odnieść się także do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z przywołaną regulacją "obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami".
Umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności pozostaje w sprzeczności z przywołanym art. 132 K.r.i o. Uznać nadto można, że narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide wyrok z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14; wyrok z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1230/14; wyrok z dnia 19 lutego 2016 r., sygn. akt: I OSK 1670/14). W wyrokach tych Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (por. wyrok NSA z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14, z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14, z dnia 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16-publ. CBOS).
Wykładnia art.17 ust.1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a uwzględniająca wskazane zasady konstytucyjne ma także oparcie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Wypada jedynie przypomnieć, że w wyroku z 15 listopada 2006 r., sygn. P 23/05 (pub. OTK ZU nr 10/A/2006, poz. 151) Trybunał stwierdził, że "choć zasiłek stały nominalnie przysługiwał opiekunowi, to korzyść czerpał z niego podopieczny, który dzięki zasiłkowi miał zapewnioną opiekę osoby bliskiej. Takie rozwiązanie było też korzystne dla państwa, które zapewniając osobie potrzebującej pomocy opiekę członka rodziny, nie musiało organizować tejże opieki w innych formach. Skoro członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków wobec chorego krewnego, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to powinien w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Przyznanie tylko rodzicom naturalnym prawa do zasiłku stałego narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej (pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym), lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji)". Trybunał Konstytucyjny uznał, że taka regulacja godzi też w konstytucyjne nakazy ochrony rodziny i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 Konstytucji). Trzeba mieć na uwadze, że świadczenie pielęgnacyjne zastąpiło zasiłek stały przewidziany w ustawie o pomocy społecznej z 1990 r. Podobne wnioski można wywieść z wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. P 27/2007, pub. OTK-A 2008/6/107 oraz z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. P 41/2007, pub. OTK-A 2008/6/109.
Powracając na grunt kontrolowanej sprawy Sąd zauważa, że nie zostało w żaden sposób wyjaśnione w sprawie, czy rzeczywiście matka niepełnosprawnego to osoba, która jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi.
Po pierwsze, jak wynika z dokumentacji medycznej, jest ona po poważnym urazie ortopedycznym. Mimo, że jej hospitalizacja miała miejsce w 2014r., nadal porusza się o kulach. Natomiast w kontrolowanej decyzji arbitralnie wręcz przyjęto, że jest to stan przejściowy. Istnieje zatem poważna wątpliwość czy w takim stanie rzeczy podołałaby ona pełnić pełną, wymaganą sytuacją zdrowotną syna, opiekę. Z niezakwestionowanego oświadczenia skarżącej wynika, że opieka ta polega między innymi na podnoszeniu dorosłego mężczyzny, przenoszeniu na wózek inwalidzki, dowozie na zajęcia rehabilitacyjne, a więc bezsprzecznie na podejmowaniu czynności wymagających siły i sprawności fizycznej.
Po wtóre, w wywiadzie środowiskowym znajdującym się w aktach administracyjnych podano, że matka skarżącej mieszka wraz z synem A.W.w mieszkaniu socjalnym składającym się z jednej izby. Z wyroku Sądu Rejonowego w Z z dnia [...]r., sygn. [...], który znajduje się aktach sprawy (k .28 akt sądowych) wynika, że wobec A.W., brata osoby wymagającej opieki orzeczono eksmisję z mieszkania z powodu znęcania się na matką oraz rodzeństwem, w tym niepełnosprawnym D. W. Nadal jednak w lokalu tym, składającym się z jednego pokoju, zamieszkuje. Organ pozostawił poza swoją oceną powyższy fakt, nie rozważając, że w przypadku sprawowania opieki nad niepełnosprawnym przez jego matkę, w jednym pomieszczeniu zamieszkiwałyby 3 osoby dorosłe, w tym jedna niepełnosprawna będąca w przeszłości ofiarą znęcania się oraz skazany za znęcanie się.
W zaistniałym stanie faktycznym trudno zaprzeczyć, że sprawowanie opieki przez matkę nad osobą jej wymagającą byłoby znacznie utrudnione lub nawet niemożliwe.
Okoliczności te, w przypadku ich potwierdzenia przez organy, wskazywałyby jednoznacznie, że zaktualizował się obowiązek alimentacyjny zobowiązanej w dalszej kolejności siostry niepełnosprawnego D. W. – A.P., a w konsekwencji osoba ta powinna zostać uznana za osobę uprawnioną do żądanego świadczenia.
Podnieść także należy, że Prezydent Miasta Z decyzją z dnia [...] r. nr [...] (prawomocną) uchylił K. W. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 15 sierpnia 2017 r. do 31 lipca 2018 r. albowiem nie sprawuje ona faktycznie opieki nad synem. Zatem w rozpoznawanej sprawie organy odmówiły przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zarówno matce D.W. jak i jego siostrze, która tę opiekę faktycznie sprawuje.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że nie doszło do wyjaśnienia wszystkich, niezbędnych okoliczności sprawy, a kontrolowane decyzje są co najmniej przedwczesne. Tym samym stało się konieczne usunięcie ich z obrotu prawnego.
W ponownym postępowaniu, z uwzględnieniem obowiązku wynikającego z art. 7 i art. 77 K.p.a., organ I instancji przeprowadzi postępowanie wyjaśniające w celu sprawdzenia, czy sprawowana przez matkę niepełnosprawnego opieka zaspokajałaby rzeczywiste, wynikające z jego stanu zdrowia potrzeby. Sprawdzi nadto powtórnie warunki lokalowe, w którym sprawowana miałaby być opieka nad niepełnosprawnym przez jego matkę biorąc pod uwagę przytoczone przez Sąd powyżej okoliczności.
Po ponownie dokonanych ustaleniach faktycznych, prowadzących do jednoznacznej odpowiedzi na pytanie czy matka niepełnosprawnego spełnia warunki pozwalające na sprawowanie opieki nad synem, którego stan zdrowia wymaga fizycznego zaangażowania sprawnej osoby, zastosuje art. 17 ust.1 pkt 4 i 1a ustawy z uwzględnieniem interpretacji przedstawionej przez Sąd.
W tym stanie rzeczy, skoro skarga okazała się zasadna, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło