IV SA/Gl 287/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, J.D. w dniu [...]r. nadał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jakkolwiek w rubryce nr 4 rzeczonego formularza nie wskazał zakresu swojego żądania, to jednak w uzasadnieniu (rubryka nr 5) sprecyzował wyraźnie, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Równocześnie powołał się na okoliczność, iż jest osobą długotrwale, przewlekle chorą i ponosi w związku z tym znaczne wydatki na leczenie i zakup leków, do czego dochodzą pozostałe, także wysokie koszty utrzymania. Nadto wnioskodawca oświadczył, że gospodaruje samotnie i nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami wartościowymi. Posiada natomiast dom "murowano-drewniany" o powierzchni [...] m2, mieszkanie o powierzchni [...] m2 oraz dwie działki rolne o powierzchni [...] ar, w tym jedna zabudowana budynkiem gospodarczym. Miesięczny dochód skarżącego zadeklarowany został w kwocie [...] zł uzyskiwanej przezeń z tytułu emerytury. Wraz z wnioskiem strona przedłożyła faktury VAT dokumentujące zakup leków dokonany w okresie od stycznia do marca 2011 r. Pismem z dnia [...]r. skarżącego wezwano o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych zawartych we wniosku. W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo procesowe datowane na [...] r., w którym wyjaśnił, że posiada dom o powierzchni [...] m2 (z kontekstu tej wypowiedzi wynika, że wykazane we wniosku "mieszkanie" o powierzchni [...] m2, to nie odrębna nieruchomość, lecz powierzchnia mieszkalna rzeczonego domu). Nadto strona przedłożyła decyzje w sprawie podatków: rolnego, leśnego i od nieruchomości, kolejne dwie faktury VAT dokumentujące zakup leków, przekaz pocztowy potwierdzający wysokość pobieranej emerytury, a także faktury VAT dotyczące opłaty za odprowadzanie ścieków oraz zakupu flotu węglowego. W toku rozpoznania sprawy zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku J.D. godzi się podnieść, iż w myśl zasady wyrażonej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 tej ustawy mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Prawo pomocy może zatem zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Tymczasem, w niniejszej sprawie wnioskujący nie zdołał wykazać, aby do osób takich się zaliczał. J.D. jest wprawdzie osobą w podeszłym wieku ([...] lat) i - jak podnosił - uskarża się na poważne przewlekłe schorzenia, a w rezultacie jego sytuacja życiowa jest niewątpliwie trudna. Należy jednak zaznaczyć, że miesięczny dochód netto wyżej wymienionego wynosi [...] zł (patrz: nadesłany przekaz pocztowy dokumentujący wysokość emerytury pobranej za [...] r.), co znacznie przekracza aktualnie obowiązującą kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę, w wysokości [...]zł, ustalonego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 5 października 2010 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2011 r. (Dz. U. Nr 194, poz. 1288). Zgodnie zaś ze stanowiskiem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie (postanowienie z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Godzi się tu zaakcentować, że jakkolwiek wnioskujący powoływał się przy tym na okoliczność ponoszenia znacznych kosztów utrzymania, to jednak nie wykazał, aby rzeczywiście był takowymi obciążony. W tym miejscu trzeba podkreślić, że pismem z dnia [...]r. stronę wezwano o określenie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów ponoszonych w związku z bieżącym utrzymaniem wskazując równocześnie, że wydatki te należy udokumentować nadsyłając stosowne faktury VAT, paragony lub dowody wpłaty potwierdzające wysokość należności z tytułu opłat za tzw. media (energia elektryczna, gaz, woda i odprowadzanie ścieków, wywóz śmieci, telefony itp.), czynszu bądź podatku od nieruchomości itd.; W odpowiedzi na powyższe skarżący przedłożył jedynie kopie decyzji administracyjnych w sprawie podatków: od nieruchomości, rolnego i leśnego określające wysokość tych zobowiązań na kwotę ogółem [...] zł rocznie (co daje średnio miesięcznie [...]zł) fakturę VAT dotyczącą należności za odprowadzanie ścieków w kwocie [...] zł oraz faktury VAT dokumentujące zakup leków w kwocie ogółem [...] zł (kwota obejmuje także nadesłane wcześniej faktury stanowiące karty nr [...] akt sprawy). Wszystkie omawiane faktury zostały wystawione w okresie 3 miesięcy, to jest w [...] r., a tym samym należało przyjąć średnią miesięczne wydatki z tego tytułu w wysokości [...] zł. Nadto wnioskujący przedłożył fakturę VAT dotyczącą zakupu [...] t flotu węglowego za kwotę [...] zł, nie określając jednak, na jaki okres rzeczony opał ma wystarczyć. W tej sytuacji, opierając się na doświadczeniu życiowym i uwzględniwszy powierzchnię zamieszkiwanego przezeń domu ([...] m2) przyjęto, że jest to opał wystarczający na dwa miesiące, a w rezultacie miesięczny koszt z tego tytułu to [...] zł. Zważywszy powyższe, należy stwierdzić, że miesięczna kwota udokumentowanych przez wnioskodawcę kosztów bieżącego utrzymania wynosi [...] zł ([...] zł), a więc nie może zostać uznana za ponadprzeciętnie wysoką. W rezultacie, po odliczeniu wspomnianych wydatków, do dyspozycji skarżącego pozostaje miesięcznie prawie [...] zł (różnica pomiędzy kwotą emerytury netto a omawianymi kosztami). Nawet więc uwzględniwszy, że kwotę tą należy dodatkowo pomniejszyć o niezbędne koszty związane z opłatami za energię elektryczną oraz wydatkami za wyżywienie i zakup środków czystości (których wysokości skarżący pomimo wezwania nie sprecyzował), to nie budzi wątpliwości, że umożliwia ona poczynienie oszczędności wystarczających na uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania, bez uszczerbku dla niezbędnych potrzeb życiowych samotnie gospodarującej osoby. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem nie sposób zgodzić się, aby skarżący mógł ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku uiszczenia kosztów związanych z niniejszą sprawą, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi wynoszącego [...] zł. Osiąga on bowiem dochód, który - zważywszy rozmiar ponoszonych przezeń kosztów utrzymania - bez trudu pozwala na zaoszczędzenie takiej kwoty. W tym stanie rzeczy, nawet uwzględniając zły stan zdrowia wnioskującego nie sposób uznać aby spełnił on przesłankę, od której ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia zastosowanie prawa pomocy. Dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., w związku z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.