IV SA/Gl 32/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.Z. (Z.) na postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy; W treści skargi z dnia 16 grudnia 2011 r. M.Z. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych powołując się na zły stan zdrowia. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie z dnia 24 stycznia 2012 r., skarżący nadesłał urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym sprecyzował, iż zakres jego żądania obejmuje nie tylko zwolnienie od kosztów sądowych lecz nadto także ustanowienie radcy prawnego. Równocześnie w treści formularza wnioskujący oświadczył, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką i utrzymują się oni z emerytur w kwotach odpowiednio 1.309,75 zł i 1.484,00 zł, co daje ogółem 2.793,75 zł miesięcznie. Nadto wnioskodawca zadeklarował, iż jest właścicielem samochodu osobowego marki [...], rok produkcji 2004, o wartości 14.000 zł oraz współwłaścicielem domu (parter) o powierzchni 64 m2 i domku gospodarczego. Jego małżonka posiada natomiast grunt rolny o powierzchni 16 ar. Dodatkowo wnioskodawca podkreślił, że rocznie wydatkuje na utrzymanie zamieszkiwanej przez niego i żonę części domu 5.000 zł, natomiast koszt zakupu leków oraz wydatki na rehabilitację, jakie poniósł w roku 2011 wyniosły 7.000 zł. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 14 lutego 2012 r.), strona nadesłała między innymi zaświadczenia organu rentowego potwierdzające aktualną wysokość emerytur pobieranych przezeń i małżonkę, odpis z księgi wieczystej dotyczącej posiadanej nieruchomości oraz faktury VAT i dowody wpłaty dokumentujące wydatki na zakup leków i opłaty za tzw. media. Wraz z rzeczonymi dokumentami wnioskodawca nadesłał pismo procesowe, w którym wywiódł, iż poza wspomnianymi wyżej kosztami ponosi wydatki na opał, dojazdy na zabiegi rehabilitacyjne i wizyty u lekarzy specjalistów. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku M.Z. godzi się podkreślić, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, zgodnie z art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a., tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Analiza wywodów zawartych we wniosku doprowadziła do konkluzji, że przedstawione wyżej wymogi nie zostały w sprawie zachowane. Należy wprawdzie w tym miejscu przyznać, że skarżący jest osobą w podeszłym wieku (76 lat) i - co jest bezsporne - uskarża się na zły stan zdrowia, a w rezultacie jego sytuacja życiowa jest niewątpliwie trudna. Uwzględniwszy jednak relację w jakiej pozostaje dochód jego dwuosobowego gospodarstwa domowego z rozmiarem ponoszonych przezeń wydatków na utrzymanie oraz z wysokością kosztów, jakie jest w niniejszym postępowaniu obowiązany uiścić uznano, że brak jest podstaw do przyznania mu prawa pomocy. Trzeba tu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Prawo pomocy może zatem zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący do osób takich nie należy. Jak wynika z nadesłanych zaświadczeń ZUS, suma kwot netto emerytur pobieranych przezeń i małżonkę wynosi 2.793,75 zł. Równocześnie wnioskodawca udokumentował ponoszone niezbędne koszty z tytułu opłat: za energię elektryczną (46,80 zł), telefon (43,05 zł), gaz (164,65 zł - opłata za dwa miesiące, co daje 82,28 zł na miesiąc), wywóz śmieci (13 zł), wodę (147,51 zł), składek ubezpieczeniowych (17,90 zł - na życie i 32,08 - ubezpieczenie domu) oraz podatku od nieruchomości (roczna należność w kwocie 235 zł, co daje średnio na miesiąc 19,58 zł). Nadesłał także liczne faktury VAT potwierdzające wydatki dokonane na zakup leków w roku 2011, opiewające na kwotę ogółem 4.100,73 zł, co daje przeciętnie na miesiąc 341,73 zł. Jak więc wynika z powyższego, średnia miesięczna suma udokumentowanych koniecznych kosztów utrzymania wnioskodawcy i jego małżonki wynosi 743,93 zł, a w rezultacie, po odliczeniu tych obciążeń, do ich dyspozycji pozostaje miesięcznie ponad 2.000 zł. Nawet zatem przyjąwszy, że kwotę tą należy jeszcze pomniejszyć o wydatki związane z zabiegami rehabilitacyjnymi (skarżący nie sprecyzował ich rozmiaru, jednak skoro podał, że na rehabilitację i na zakup leków przeznacza ogółem rocznie 7.000 zł, to jeśli na leki wydatkował 4.100 zł, rehabilitacja musiała pochłonąć około 2.900 zł, co daje około 240 zł na miesiąc) oraz o koszty, jakie wiążą się zazwyczaj z zakupem opału, żywności i niezbędnych środków czystości dla dwuosobowej rodziny, stwierdzić przyjdzie, że powinna ona umożliwić opłacenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do wpisu od skargi wynoszącego zaledwie 100 zł (najniższa wartość wpisu w postępowaniu sądowoadministracyjnym), bez narażenia na uszczerbek dla podstawowych potrzeb życiowych jego i żony. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.). Tymczasem uwzględniwszy relację pomiędzy dochodem rodziny wnioskodawcy i rozmiarem koniecznych wydatków przeznaczanych przezeń na utrzymanie, nie sposób uznać, aby mógł on ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku uiszczenia kwoty 100 zł, a także na opłacenie radcy prawnego z wyboru (o ile udział takiego pełnomocnika w postępowaniu uzna za niezbędny). Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 1 i 2 tej ustawy.