IV SA/Gl 368/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z.G. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; W dniu [...] Z.G. nadał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W treści tego formularza oświadczył, iż gospodaruje samotnie, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości i utrzymuje się z emerytury, w kwocie [...] zł. Równocześnie podkreślił, że obciążają go zobowiązania wobec banków, w kwocie [...] zł oraz, że toczy się wobec niego postępowanie egzekucyjne, w ramach którego "komornik pobiera około [...] zł miesięcznie". Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 1 marca 2016 r.), skarżący nadesłał potwierdzenie wypłaty emerytury za marzec 2016 r. oraz dokumenty źródłowe obrazujące obciążające go zadłużenie i wysokość ponoszonych przezeń kosztów utrzymania. Przedłożył także pismo procesowe, gdzie wywiódł, że niektóre z rzeczonych dokumentów wystawione są na nazwisko innej osoby albowiem zamieszkuje on w "domu 3-rodzinnym"). Wnioskujący dodał, że poza powyższymi kosztami wydatkuje miesięcznie na żywność ok. [...] zł oraz taką samą kwotę rocznie na ogrzewanie. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. W pierwszej kolejności należy odnotować, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja administracyjna wydana w sprawie dotyczącej choroby zawodowej. W konsekwencji, skarżący jest w tej sprawie zwolniony od kosztów sądowych z mocy samego prawa, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., a w rezultacie wniosek o zwolnienie go z obowiązku uiszczenia tych kosztów jest od samego początku bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu (stanowisko zgodne z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 24 lutego 2016 r. - karta nr 65 akt niniejszej sprawy). Odnosząc się do natomiast do wniosku Z.G. o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika należy wskazać, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Trzeba bowiem podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej może mieć miejsce wyłącznie w przypadku stron, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Prawo pomocy może więc zostać przyznane tylko takiej osobie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący do osób takich nie należy. Z jego oświadczeń i z przedłożonych w toku postępowania dokumentów źródłowych wynika bowiem, że choć jest zadłużony na znaczną kwotę, to jednak uzyskuje stały dochód netto, wynoszący [...] zł - jest to kwota do wypłaty, czyli po pomniejszeniu o wszystkie potrącenia, w tym związane z egzekucją (patrz: nadesłany przekaz pocztowy - potwierdzenie wypłaty emerytury). Wnioskodawca nie podnosił przy tym, aby zachodziły w jego przypadku okoliczności mogące świadczyć o wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej (jak np. niepełnosprawność w stopniu znacznym, ciężka obłożna choroba, straty poniesione w wyniku katastrofy lub klęski żywiołowej itp.). Równocześnie wyżej wymieniony udokumentował następujące koszty utrzymania: - składka ubezpieczeniowa: [...] zł, - rata zadłużenia spłacana firmie windykacyjnej: [...] zł, - wydatki na leki: [...] zł, - opłata za wodę: [...] zł, - opłata za energię elektryczną: [...] zł. Uwzględniono wszystkie wymienione kwoty, choć warto zauważyć, że faktura za zużycie wody istotnie nie została wystawiona na skarżącego lecz na nazwisko innej osoby, co może wskazywać, że nie została opłacona przez niego. Suma powyższych - udokumentowanych kosztów wynosi zatem [...] zł, do czego należy doliczyć koszty ogrzewania ([...] zł rocznie, co daje na miesiąc [...] zł), oraz miesięczne koszty wyżywienia, w wysokości [...] zł (obie kwoty wydatków wynikają z oświadczeń strony zawartych w piśmie nadanym do Sądu w dniu [...]). W rezultacie, wysokość kosztów bieżącego utrzymania skarżącego ogółem sprowadza się do kwoty [...] zł, a zatem po uiszczeniu wszystkich tych kosztów, do jego dyspozycji pozostaje nadwyżka wynosząca prawie [...] zł. Oznacza to, że strona jest w stanie wygenerować miesięcznie oszczędności w takiej kwocie, a skoro tak, może je przeznaczyć na opłacenie adwokata z wyboru nie ponosząc uszczerbku w swoim koniecznym utrzymaniu. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Tymczasem uwzględniwszy relację pomiędzy dochodem skarżącego i rozmiarem koniecznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie jego gospodarstwa domowego - która to relacja umożliwia dokonanie stosownych oszczędności - nie sposób uznać, aby mógł on ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku opłacenia adwokata. W tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 przywołanej ustawy.