IV SA/Gl 667/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.D. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy; W dniu [...]r. J.D. nadał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w treści którego oznaczył, iż żąda ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. W uzasadnieniu skarżący powołał się na zły stan zdrowia oraz brak znajomości prawa, który uniemożliwia mu skuteczną obronę swoich interesów w postępowaniu sądowym. Wskazał przy tym, iż nie jest w stanie opłacić adwokata gdyż ma na utrzymaniu chorą żonę i bezrobotną córkę. Równocześnie oświadczył, że posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2 oraz samochód osobowy marki [...], rok produkcji [...] o wartości około [...] zł. Nie dysponuje natomiast żadnymi zasobami pieniężnymi. Miesięczny dochód przypadający na rodzinę strony zadeklarowany został w kwocie [...] zł, uzyskiwanej przezeń z tytułu emerytury. Wnioskodawca dodał, że spłaca kredyt bankowy, którego miesięczna rata wynosi [...] zł. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwania do uprawdopodobnienia danych wykazanych we wniosku (zarządzenia z dnia 13 lipca oraz z dnia 2 sierpnia 2011 r.) J.D. nadesłał kopię decyzji ustalającej aktualną wysokość swej emerytury, zaświadczenie potwierdzające fakt iż jego córka jest osobą bezrobotną, kopię umowy pożyczki, pismo dotyczące zaciągniętego kredytu, umowę kredytu oraz dokumenty źródłowe potwierdzające rozmiar wydatków obciążających jego gospodarstwo domowe. Pomimo wyraźnego wezwania nie potwierdził natomiast faktu, iż jego żona nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu. Przedłożył bowiem jedynie zaświadczenie, z którego wynika, że osoba ta nie była i nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, z kolei w piśmie procesowym z dnia [...] oświadczył, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w R. odmówił mu wystawienia jakichkolwiek dokumentów potwierdzających, iż żona nie pobiera emerytury ani renty "zasłaniając się przepisem o ochronie danych osobowych". W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku J.D. godzi się podnieść, że w myśl zasady wyrażonej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 tej regulacji, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji prawnej powinno więc sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Prawo pomocy może zatem zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący nie zdołał wykazać, aby do osób takich się zaliczał. Po pierwsze należy podkreślić, że wnioskodawca pomimo wyraźnego wezwania nie udokumentował faktu, jakoby jego małżonka była osobą nie uzyskującą jakiegokolwiek dochodu. Nie przedłożył bowiem wymienionego w wezwaniu z dnia 2 sierpnia 2011 r. zaświadczenia organu rentowego potwierdzającego, że nie pobiera ona emerytury ani renty. W odpowiedzi na powyższe nadesłał wprawdzie pismo procesowe z dnia [...]r., w którym wywiódł, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w R. "odmówił mu wystawienia jakichkolwiek dokumentów odnośnie jego żony (...) zasłaniając się przepisem o ochronie danych osobowych"". Wyjaśnienie takie trudno jednak uznać za przekonujące, skoro J.D. nie poparł ich jakimkolwiek dowodem (np. postanowieniem organu rentowego o odmowie wydania takiego zaświadczenia ewentualnie pismem wspomnianego organu informujące go o odmowie wydania rzeczonego dokumentu). W konsekwencji, sytuacja dochodowa małżonki skarżącego, która rzutuje wszak w sposób bezpośredni na stan majątkowy całej jego rodziny, a w rezultacie wywiera wpływ na jego możliwości płatnicze, nie została zobrazowana w sposób wystarczająco jasny. Tymczasem trzeba zaakcentować, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Po drugie natomiast, nawet przyjąwszy, że żona wnioskującego dochodu nie uzyskuje, analiza relacji pomiędzy deklarowanym we wniosku dochodem przypadającym na jego trójosobowe gospodarstwo domowe a rozmiarem niezbędnych wydatków, które obciążają tę rodzinę, nie przemawia za uwzględnieniem jego żądania. Jak podał J.D., źródłem utrzymania dla niego, żony i córki jest pobierana przezeń emerytura w kwocie netto (do wypłaty) [...] zł (vide: nadesłane kopia decyzji ZUS). Równocześnie z nadesłanych przez wnioskującego dokumentów źródłowych wynika, że na miesięczne koszty utrzymania jego gospodarstwa domowego składają się: czynsz wraz z zaliczką za C.O., opłatą za wywóz nieczystości oraz opłatą za wodę i odprowadzanie ścieków ([...] zł), opłata za energię elektryczną ([...] zł), opłata za gaz ([...] zł - jest to należność za dwa miesiące, a zatem za miesiąc wypada [...] zł), opłata za korzystanie z Internetu ([...] zł) oraz spłata raty kredytu na zakup pralki ([...] zł) i raty pożyczki ([...] zł). Należy do tego doliczyć koszt wkładki do aparatu słuchowego ([...] zł), a także wydatki na leczenie w przeciętnej wysokości przyjętej według oświadczeń skarżącego w kwocie [...] zł (zgodnie z jego wywodami wahają się one pomiędzy [...] zł a [...] zł). W tym miejscu należy odnotować, że wnioskujący nadesłał także fakturę VAT i dowód wpłaty dokumentujące poniesienie wydatków związanych z zakupem aparatu słuchowego, za który skarżący opłacił nierefundowaną przez Narodowy Fundusz Zdrowia kwotę [...] zł). Uznano jednak, że okoliczność ta nie ma istotnego wpływu na jego aktualną sytuację majątkową i obecne możliwości płatnicze. Koszt ten miał bowiem charakter jednorazowy i został rozłożony na dwie transze opłacone w marcu i kwietniu 2011 r., a więc cztery miesiące temu, zaś z oświadczeń skarżącego nie wynika, aby zaciągał on na ten cel pożyczkę, którą spłacałby do chwili obecnej. Jak więc wynika z powyższego, miesięczna suma koniecznych stałych kosztów utrzymania rodziny wnioskującego wynosi około [...] zł, a w rezultacie po ich odliczeniu, do jego dyspozycji pozostaje miesięcznie ponad [...] zł. Nawet zatem uwzględniwszy, że kwotę tą należy jeszcze pomniejszyć o niezbędne wydatki, jakie wiążą się zazwyczaj z wyżywieniem i zakupem środków czystości dla trójosobowej rodziny, w ocenie rozpoznającego wniosek, powinna ona umożliwić poczynienie oszczędności wystarczających na opłacenie pełnomocnika z wyboru, bez narażenia na uszczerbek dla podstawowych potrzeb życiowych skarżącego i jego żony oraz córki. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem uwzględniwszy wysokość dochodu wnioskodawcy oraz relację pomiędzy tym dochodem i rozmiarem koniecznych wydatków jego gospodarstwa domowego, nie sposób uznać, aby on i rodzina mogli ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku pokrycia kosztów związanych z reprezentowaniem w sprawie przez adwokata. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.