IV SA/Gl 690/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy; W dniu 5 listopada 2012 r. W.D. nadał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym określił, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego. W uzasadnieniu skarżący powołał merytoryczne zarzuty odnoszące się do kwestii rozstrzygniętych mocą zaskarżonej decyzji. Równocześnie oświadczył, że gospodaruje samotnie, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości i osiąga dochód z tytułu "renty chorobowej", w kwocie netto 1.730 zł miesięcznie. Nadto wnioskujący powołał się na okoliczność, iż ponosi relatywnie znaczne koszty utrzymania, w miesięcznej kwocie 1.680 zł. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 12 listopada 2012 r.), skarżący nadesłał bankowe potwierdzenia przelewu dokumentujące wpływ renty na jego rachunek bankowy oraz potwierdzające dokonanie opłat z tytułu czynszu, za wodę i energię elektryczną (udokumentowane należności za październik i listopad 2012 r.), a także paragon za doładowanie karty telefonicznej. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej "p.p.s.a.", stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Na wstępie należy odnotować, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona na decyzję administracyjną orzekającą w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych. Tymczasem z art. 239 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. wynika, że strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skarżący korzysta więc ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, a w rezultacie jego wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu (strona była już o tym informowana wcześniejszym pismem Sądu z dnia 9 listopada 2012 r.). Odnosząc się natomiast do wniosku W.D. o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego godzi się podnieść, że w myśl zasady wyrażonej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 tej regulacji, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza wywodów zawartych we wniosku doprowadziła do konkluzji, że przedstawiony wyżej wymóg nie został w sprawie zachowany. Należy wprawdzie przyznać, że dochód netto uzyskiwany przez skarżącego nie jest wysoki. Jak wynika z przedłożonego potwierdzenia przelewu, kwota netto renty pobranej przezeń za ostatni miesiąc wyniosła 1.730,08 zł. Pomimo to uznano jednak, że brak jest podstaw do przyznania mu prawa pomocy. Zasadniczą przyczyną takiego rozstrzygnięcia była bowiem relacja, w jakiej kwota ta pozostaje do rozmiaru obciążających go kosztów utrzymania. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Prawo pomocy może zatem zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący do osób takich nie należy. Trzeba zaznaczyć, że jakkolwiek deklarował, iż ponosi miesięcznie koszty w kwocie 1.680 zł, to jednak kwota ta nie znajduje potwierdzenia w przedłożonych w toku postępowania dokumentach źródłowych. Wnioskodawca udokumentował mianowicie w tym zakresie kwotę zaledwie 270,53 zł, na którą składa się czynsz (122,60 zł), opłaty za wodę (50,84 zł) i energię elektryczną (47,09 zł) - przyjęto kwoty wynikające z przedłożonych potwierdzeń przelewu, należne za listopad 2012 r., które są wyższe niż za październik - a nadto koszt doładowania telefonu (50 zł). Skarżący, pomimo wezwania, nie nadesłał żadnych dokumentów, które mogłyby potwierdzić jego pozostałe wydatki. Uwzględniono jednak dodatkowo deklarowaną przezeń wysokość kosztów, które są trudne do udokumentowania, a mianowicie: 600 zł - wyżywienie, 100 zł - zakup odzieży, 70 zł - wizyty lekarskie, 100 zł - dojazdy, 100 zł - zakup środków czystości oraz 100 zł - zakup leków. Nawet jednak wziąwszy te wydatki pod uwagę, koszty ogółem bieżącego utrzymania wnioskodawcy sprowadzają się w takim przypadku do kwoty 1.340,53 zł. Skoro zatem W.D. osiąga dochód w wysokości 1.730,08 zł, to po dokonaniu wszystkich wspomnianych wydatków, do jego dyspozycji pozostaje miesięcznie około 300 zł nadwyżki, która powinna umożliwić zgromadzenie środków potrzebnych na opłacenie należności związanych z udziałem w niniejszej sprawie radcy prawnego, bez narażenia go na uszczerbek w podstawowych potrzebach życiowych. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.). Tymczasem, zważywszy relację pomiędzy dochodem wnioskodawcy i rozmiarem koniecznych wydatków przeznaczanych przezeń na utrzymanie, nie sposób uznać, aby poniósł on tak dotkliwą szkodę w wyniku opłacenia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, jeżeli jest w stanie wygenerować oszczędności w kwocie rzędu 300 zł miesięcznie. Mając na uwadze zaprezentowane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., w związku z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.