IV SA/Gl 698/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. G. i E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie świadczeń finansowych związanych z lokalem mieszkalnym w kwestii wniosków skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; Wraz ze skargą z dnia 6 września 2009 r. E. i G. (małżeństwo) G. złożyli urzędowe formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy. W treści obydwu formularzy oświadczyli, że pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, oboje są w podeszłym wieku i ponoszą znaczne koszty związane z bieżącym utrzymaniem i zakupem leków. Wskazali również, iż posiadają mieszkanie o powierzchni [...]. Nie dysponują natomiast żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami wartościowymi. Miesięczny dochód brutto skarżących zadeklarowany został w kwocie [...] stanowiącej sumę [...] pobieranych przez: E. G. - w wysokości [...] oraz G. G. - w wysokości [...]. Ponieważ oświadczenia zawarte we wnioskach uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżących, pismami z dnia 2 listopada 2009 r. wezwano ich (do rąk pełnomocnika - adwokata J. Ś.) o uzupełnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołali. W odpowiedzi wnioskujący nadesłali dokumenty źródłowe potwierdzające wysokość ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania oraz wydatków na leki. Nadesłali również kopie faktur VAT dotyczących zakupu mebli, materiałów budowlanych oraz wymiany okna a także kopie decyzji organu [...] ustalających aktualną wysokość pobieranych przez nich świadczeń. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W pierwszej kolejności należy odnotować, że w treści złożonych formularzy skarżący nie określili w sposób jednoznaczny zakresu zgłoszonego wniosku (G. G. w ogóle nie wypełniła rubryki nr 4, zaś E. G. zaznaczył w niej częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, nie precyzując, o którą ich część mu chodzi). Wobec powyższego, pismem z dnia 2 listopada 2009 r. zwrócono się do skarżących o sprecyzowanie zakresu zgłoszonych żądań. Ponieważ odpowiedź na powyższe nie została udzielona w wyznaczonym terminie, przyjęto - zgodnie z rygorem wskazanym w przywołanym wezwaniu - iż wnoszą oni o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zwolnienie z wpisu od skargi (na taką intencję wskazuje bowiem treść złożonego równocześnie z formularzami "PPF" pisma procesowego z dnia 6 września 2009 r., w którym skarżący podali, iż wnoszą o zwolnienie od "opłat sądowych związanych z wniesieniem skargi"). W tym stanie rzeczy należy przywołać zasadę sformułowaną w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do jej brzmienia przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a., mogącym obejmować między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Trzeba bowiem podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, niepubl., z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09, niepubl., oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09, niepubl.). Oznacza to, że prawo pomocy może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08). Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący do osób takich nie należą. Zważywszy bowiem relację pomiędzy dochodem przypadającym na ich dwuosobowe gospodarstwo domowe a rozmiarem wydatków, które obciążają tę rodzinę uznano, że uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania mieści się w możliwościach płatniczych wyżej wymienionych. W tym miejscu należy zaznaczyć, że źródłem utrzymania skarżących są ich [...] w kwocie netto (do wypłaty) ogółem [...] (vide: nadesłane kopie decyzji organu [...]). Równocześnie na podstawie dokumentów źródłowych nadesłanych w toku postępowania ustalono, że średnie miesięczne koszty stałe obciążające ich gospodarstwo domowe wynoszą niecałe [...]. Na kwotę tą składają się wydatki z tytułu czynszu za zamieszkiwany lokal ([...] - należność ta obejmuje także opłatę za zimną wodę i kanalizację, wywóz nieczystości oraz centralne ogrzewanie), opłaty za telefon (około [...]), opłaty za energię elektryczną ([...] - należność za dwa miesiące, co daje [...] miesięcznie), opłaty za gaz ([...] - należność za dwa miesiące, co daje [...] miesięcznie), opłaty za telewizję ([...]), z tytułu składek ubezpieczeniowych ([...] – należność za trzy miesiące, co daje [...] miesięcznie) oraz wydatki na leki w średniej miesięcznej wysokości [...] (skarżący nadesłali faktury VAT wystawione w okresie od lutego do października 2009 r., a zatem na przestrzeni dziewięciu miesięcy opiewające na kwotę ogółem [...]). Jak więc wynika z powyższego, po odliczeniu wspomnianych kosztów, do dyspozycji wnioskujących pozostaje miesięcznie prawie [...]. Nawet zatem uwzględniwszy, że kwotę tą należy jeszcze pomniejszyć o niezbędne wydatki, jakie wiążą się zazwyczaj z wyżywieniem i zakupem środków czystości oraz odzieży dla dwuosobowej rodziny, w ocenie rozpoznającego wniosek, powinna ona umożliwić poczynienie oszczędności wystarczających na uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku dla ich niezbędnych potrzeb życiowych. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem skarżący nie powinni ponieść tak dotkliwej szkody w wyniku uiszczenia wpisu od skargi (wynoszącego w niniejszej sprawie [...]), skoro osiągają dochód, który - zważywszy rozmiar obciążających ich kosztów utrzymania - pozwala na zgromadzenie w tym celu stosownych środków. Dodatkowo należy podnieść, że w toku rozpoznania wniosku zważono fakt, iż skarżący ponieśli w ostatnim okresie relatywnie znaczne koszty związane z zakupem materiałów budowlanych oraz mebli a także z wymianą okna (vide: nadesłane dokumenty źródłowe). Uznano jednak, że jakkolwiek trudno kwestionować zasadność czy słuszność wspomnianych wydatków, to fakt ich poniesienia nie może stanowić przesłanki przemawiającej za przyznaniem wnioskującym prawa pomocy. W świetle przywołanego wyżej stanowiska wyrażonego w orzecznictwie sądów administracyjnych, oceniając możliwości płatnicze osoby wnoszącej o zwolnienie od kosztów sądowych należy bowiem uwzględnić jedynie ponoszone przez nią konieczne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Tymczasem koszty modernizacji i meblowania mieszkania nie należą do tego rodzaju wydatków i dlatego nie mogą one mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, jakimi są opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy