IV SA/Gl 747/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 24 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; W treści skargi z dnia 25 lipca 2016 r. A.R. wniosła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Następnie, w dniu 19 września 2016 r. skarżąca złożyła do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdzie sprecyzowała, iż domaga się ustanowienia radcy prawnego, a nadto także zwolnienia od kosztów sądowych. W treści tego formularza oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem i dwojgiem pełnoletnich dzieci (w tym niepełnosprawny syn) oraz nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Posiada natomiast mieszkanie o powierzchni 47 m2 i "plac" o powierzchni 608 m2, przy którym umieściła zapisek "wynajem 1.500". Jako miesięczny dochód swej rodziny wnioskująca zadeklarowała: pobierane przez nią świadczenie pielęgnacyjne na syna (1.300 zł), wynagrodzenie jej męża z tytułu pracy tymczasowej (1.300 zł), świadczenie pobierane przez jej córkę w trakcie stażu, na który została skierowana przez Powiatowy Urząd Pracy (900 zł) oraz renta socjalna syna (640 zł). Strona dodała, że ponosi koszty z tytułu czynszu (560 zł w zimie i 400 zł latem - bez CO) i opłaty: za energię elektryczną (100 zł) oraz za gaz (219 zł). Opłaca też leki dla syna (100 zł) i inne "media" (100 zł), a nadto pokrywa wydatki związane z turnusami rehabilitacyjnymi. Do formularza wnioskująca dołączyła dokumenty źródłowe potwierdzające większość wskazanych wyżej kosztów. W dniu 12 października 2016 r. - odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia danych ujętych we wniosku - skarżąca nadała do Sądu pismo procesowe datowane na 10 października 2016 r., w którym między innymi sprecyzowała, iż posiadaną działkę o powierzchni 608 m2 wynajmuje uzyskując z tego tytułu miesięcznie "po odliczeniu podatku", 1.500 zł. Wywiodła również, iż turnusy rehabilitacyjne, o których wspominała są częściowo dofinansowywane przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej i jeździ na nie wraz z synem raz na dwa lata, jednak w roku bieżącym nie mogli z takiego wyjazdu skorzystać z uwagi na brak czasu spowodowany koniecznością odwołania się od wydanego orzeczenia o niepełnosprawności. Następnie, w dniu 14 października 2016 r. strona nadesłała zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia pobranego przez jej męża za wrzesień 2016 r. Z wyjaśnień strony zawartej w przywołanym wyżej piśmie z dnia 10 października 2016 r. wynika przy tym, że do 15 września 2016 r. jej mąż pracował na podstawie umowy o pracę tymczasową, zaś począwszy od drugiej połowy września jest już zatrudniony na podstawie umowy o pracę zawartej bezpośrednio z pracodawcą. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - zwanej dalej "p.p.s.a.", stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. W pierwszej kolejności należy odnotować, że przedmiotem skargi A. R. jest decyzja administracyjna wydana w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, które stanowi formę szeroko pojętej pomocy społecznej. Wnioskodawczyni jest więc w niniejszej sprawie objęta zwolnieniem od kosztów sądowych z mocy samego prawa, na podstawie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., a w konsekwencji, jej wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia rzeczonych kosztów jest od samego początku bezprzedmiotowy i dlatego nie podlega rozpoznaniu (zaprezentowane stanowisko koresponduje z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 21 września 2016 r. - karta nr 24 akt sprawy). Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącej o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika należy wskazać, że po myśli art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy wprawdzie odnotować, że sytuacja życiowa strony, która sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem i pobiera z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne jest niewątpliwie trudna. Trzeba jednak podkreślić, iż treść przywołanego wyżej art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że o przyznaniu prawa pomocy decyduje zasadniczo wyłącznie kryterium majątkowe. Prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej może mieć miejsce wyłącznie w przypadku stron, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Prawo pomocy może zatem zostać przyznane tylko takiej osobie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżąca do osób takich nie należy. W pierwszej kolejności trzeba podnieść, że miesięczny dochód netto przypadający na jej rodzinę wynosi 5.521,36 zł, co trudno uznać za kwotę niską, nawet jak na czteroosobowe gospodarstwo domowe. Na dochód ten składa się świadczenie pielęgnacyjne skarżącej, w wysokości 1.300 zł, wynagrodzenie jej małżonka, w kwocie 1.181,36 zł (vide: nadesłane zaświadczenie o zarobkach), stypendium za staż pobierane przez jej córkę (900 zł), renta socjalna syna (640 zł) oraz czynsz pobierany za wynajem posiadanej działki, w kwocie 1.500 zł. Równocześnie, na podstawie oświadczeń wnioskodawczyni oraz nadesłanych przez nią dokumentów źródłowych (karty nr 13-20 akt sprawy) ustalono, iż na obciążające ją konieczne koszty utrzymania składa się opłata za gaz (219,90 zł - należność za 2 miesiące, co daje na miesiąc 109,95 zł), opata za energię elektryczną (137,27 zł), podatek od nieruchomości (rocznie 61 zł, co daje na miesiąc 5,08 zł) wydatki na leki dla syna (108,74 zł), czynsz (w lecie 393,22 zł, w zimie 560,35 zł - przyjęto zatem kwotę uśrednioną 476,79 zł) oraz wydatki na - jak to określiła strona - "media" (prawdopodobnie chodzi o pozostałe rachunki, w tym usługi telekomunikacyjne, tj. telefony i rtv), w kwocie 100 zł. Suma wskazanych wyżej kosztów utrzymania gospodarstwa domowego skarżącej wynosi zatem 937,83 zł. Strona powoływała się wprawdzie jeszcze na ponoszone koszty turnusów rehabilitacyjnych, jednak - jak sama podała w piśmie z dnia 10 października 2016 r. (karta nr 28 akt sprawy) - w roku bieżącym wyjazd taki nie miał miejsca. W konsekwencji, różnica pomiędzy dochodem rodziny wnioskującej a wspomnianą sumą kosztów to prawie 4.600 zł. Nawet zatem przyjąwszy, iż kwotę tą należy jeszcze pomniejszyć o wydatki jakie wiążą się zazwyczaj z wyżywieniem i zakupem koniecznych środków czystości i niezbędnej odzieży dla czterech osób stwierdzić przyjdzie, że wyżej wymieniona jest w stanie wygenerować stosowne oszczędności wystarczające na opłacenie pełnomocnika z wyboru, bez ryzyka uszczerbku w koniecznym utrzymaniu swojej rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Tymczasem uwzględniwszy relację pomiędzy dochodem rodziny wnioskującej i rozmiarem koniecznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie tego gospodarstwa domowego - która to relacja umożliwia dokonanie stosownych oszczędności - nie sposób uznać, aby mogła ona ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku opłacenia radcy prawnego - o ile udział takiego pełnomocnika w sprawie uważa za niezbędny. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 1 i 2 tej ustawy.