IV SA/Gl 772/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Łukasz Strzępek po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I.B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku dla bezrobotnych w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę w niniejszej sprawie. Tego samego dnia I.B. złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż domaga się ustanowienia radcy prawnego. W treści tego formularza oświadczył, że gospodaruje samotnie, nie posiada żadnych nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani zasobów pieniężnych (poza wierzytelnością, której egzekucja okazała się bezskuteczna) i utrzymuje się z emerytury w kwocie netto 2.798,42 zł. Dodatkowo wnioskodawca wywiódł, że jest osobą bezdomną. Równocześnie jednak przedstawił szczegółowe zestawienie kosztów utrzymania (w kwocie ogółem 2.797,52 zł, a więc niemal równej uzyskiwanemu dochodowi), wśród których, poza kosztami wyżywienia (889,52 zł) wymienił między innymi wydatki na nocleg "19 zł/dzień", co daje miesięcznie 570 zł, oraz opłaty za tzw. media (woda, energia elektryczna, gaz) określając je w kwotach odpowiednio 50 zł, 90 zł i 70 zł "udział/mies.". W tym stanie rzeczy wezwaniem z dnia 7 czerwca zwrócono się do skarżącego o uzupełnienie i uprawdopodobnienia oświadczeń podniesionych we wniosku. Skarżący udzielił na to wezwanie odpowiedzi wskazując, że wypłacana mu kwota świadczenia emerytalnego jest niższa od deklarowanej o 835 zł. Nadto podkreślił, że jest osobą bezdomną, jest zdany na łaskę osób udostępniających mu miejsce pobytu. Zaznaczył również, że nie zbiera rachunków i paragonów za nabywane lekarstwa. Ponadto wnioskodawca dołączył zestawienie swoich wydatków w miesiącu czerwcu i lipcu a także odcinek emerytury za miesiąc lipiec. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku I.B. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem rozpoznającego wniosek strona nie spełniła przywołanego wyżej kryterium. Trzeba bowiem podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej może mieć miejsce wyłącznie w przypadku stron, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Prawo pomocy może więc zostać przyznane tylko takiej osobie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Nie budzi zatem wątpliwości, że instytucja prawa pomocy przewidziana została w celu zapewnienia realizacji prawa do sądu osobom ubogim. Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący do osób takich nie należy. Trzeba bowiem zaakcentować, że uzyskuje on słały dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, w wysokości netto niemal 2.800 zł, co trudno uznać za kwotę niską zważywszy, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie ma na utrzymaniu żadnych innych osób. Kwestia wysokości świadczenia emerytalnego nie jest zresztą w tym przypadku jednoznaczna, skoro skarżący zadeklarował w druku formularza, że świadczenie to wynosi 2798 zł, następnie nadesłał odcinek emerytury opiewający na kwotę 1946 zł, a w swoim zestawieniu dochodów i wydatków za miesiąc czerwiec 2016 r. znowu wskazał kwotę 2798 zł. Jakkolwiek przy tym przedstawił szczegółowe wyliczenie ponoszonych kosztów utrzymania, których sumę określił w kwocie niemal równej uzyskiwanemu dochodowi, to jednak trudno zgodzić się, aby tak znaczna kwota była konieczna dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jednej osoby. Wnioskodawca nie podnosił, aby zachodziły w jego przypadku okoliczności mogące świadczyć o wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej (jak np. niepełnosprawność w stopniu znacznym, ciężka obłożna choroba, straty poniesione w wyniku katastrofy lub klęski żywiołowej itp.) lub takie, które skutkowałyby koniecznością ponoszenia ponadprzeciętnie wysokich kosztów niezbędnego utrzymania. Nie budzi przy tym wątpliwości, że ma on możliwość poczynienia stosownych oszczędności, skoro powołał się na wiele wydatków, których nie sposób uznać za konieczne (czyli służące realizacji niezbędnych potrzeb i zapewnieniu sobie minimum socjalnego), lecz przeciwnie - świadczących o życiu na co najmniej godziwym poziomie. Trzeba tu wymienić choćby wydatki na alkohol (30 zł miesięcznie), na zakup butów, których ilość określił na "0,8 par/mies.", co daje aż prawie 10 par rocznie , zakup biletów za kwotę aż 396 zł (60 biletów po 6,60 zł), w sytuacji gdy jest na emeryturze, nie pozostaje w stosunku zatrudnienia i nie dojeżdża regularnie do pracy, a równocześnie nie wskazywał, aby musiał codziennie dojeżdżać np. na zabiegi lecznicze, czy też w innym ważnym, niezbędnym celu. Skoro wnioskujący jest w stanie takie wydatki ponosić, to opłacenie fachowego pełnomocnika z wyboru nie spowoduje uszczerbku w jego koniecznym utrzymaniu. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, orzeczenie dostępne w CBOSA). W tym stanie rzeczy stwierdzić przyjdzie, że dochód wnioskodawcy umożliwia wygenerowanie środków wystarczających na opłacie radcy prawnego z wyboru, bez ryzyka uszczerbku w niezbędnych potrzebach tej rodziny. Mając na względzie powyższe, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 przywołanej ustawy.