IV SA/Gl 995/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty kwoty należnej do zwrotu z tytułu nienależnie pobranego stypendium stażowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; W dniu 31 marca 2017 r. W. W. nadała do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdzie określiła, iż domaga się ustanowienia adwokata oraz zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca oświadczyła, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości. Równocześnie zadeklarowała, że pobiera wynagrodzenie za pracę, w kwocie brutto 2.000 zł (netto 1.459,48 zł), z kolei jej rodzice osiągają miesięczny dochód z tytułu wynagrodzeń za pracę, w kwocie brutto 4.000 zł. Strona dodała, iż spłaca kredyt (miesięczna rata 153 zł) i ponosi koszty z tytułu czynszu, w wysokości 396 zł. Następnie, w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 10 kwietnia 2017 r.) skarżąca nadesłała zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń pobieranych przez siebie i rodziców, a także dokumenty obrazujące koszty utrzymania swego gospodarstwa domowego. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. W pierwszej kolejności należy odnotować, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja administracyjna wydana w przedmiocie nienależnie pobranego stypendium stażowego dla osoby bezrobotnej. Stwierdzić zatem przyjdzie, że skarżąca jest w tej sprawie zwolniona od kosztów sądowych z mocy samego prawa, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., a co za tym idzie, jej wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów jest od samego początku bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu (stanowisko zgodne z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 5 kwietnia 2017 r. - karta nr 17 akt sprawy). Odnosząc się do natomiast do wniosku W. W. o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika należy wskazać, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Trzeba bowiem podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej może mieć miejsce wyłącznie w przypadku stron, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Prawo pomocy może więc zostać przyznane tylko takiej osobie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżąca do osób takich nie należy. Trzeba zaakcentować, że zarówno ona sama jak i pozostający z nią we wspólnym gospodarstwie domowym rodzice osiągają, jakkolwiek niewysokie, to jednak stałe dochody. Z przedłożonych w toku postępowania dokumentów źródłowych wynika, że suma tych dochodów wynosi około 4.500 zł, na co składa się pobierane przez nią wynagrodzenie (1.413,11 zł), wynagrodzenie jej matki (1.459,48 zł) oraz wynagrodzenie jej ojca (kwota brutto ujęta w zaświadczeniu pracodawcy to 2.104,16 zł, a zatem należy przyjąć, iż wartość netto wynosi około 1.550 zł). Wnioskodawczyni nie podnosiła przy tym, aby w przypadku jej rodziny zachodziły okoliczności mogące świadczyć o trudnej sytuacji życiowej (jak np. niepełnosprawność w stopniu znacznym, ciężka obłożna choroba, straty poniesione w wyniku katastrofy lub klęski żywiołowej itp.). Równocześnie wyżej wymieniona udokumentowała koszty utrzymania w kwocie ogółem 897,33 zł, na którą składa się czynsz (396 zł), opłaty za: gaz (59,88 zł), prąd (88,45 zł), a także spłata raty nienależnie pobranego świadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w B. (200 zł) oraz rata spłaty kredytu (153 zł). Odnosząc się do ostatniej z wymienionych pozycji warto zauważyć, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa, spłat kredytów i pożyczek nie bierze się pod uwagę przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż tego rodzaju zobowiązania prywatnoprawne nie mogą wyprzedzać należności związanych z postępowaniem sądowym. Nawet jednak, gdyby uwzględnić pełną kwotę wszystkich wyżej wymienionych udokumentowanych kosztów, stwierdzić przyjdzie, że po jej uiszczeniu, do dyspozycji rodziny strony pozostaje nadwyżka wynosząca prawie 3.600 zł (różnica pomiędzy dochodem netto: 4.500 zł a tymi kosztami: 897,33 zł). Zważywszy przy tym dodatkowo konieczne wydatki, jakie wiążą się zazwyczaj z niezbędnym wyżywieniem i zakupem środków czystości dla trzech osób, stwierdzić przyjdzie, że kwota ta umożliwia dokonanie pewnych oszczędności, pozwalających na opłacenie fachowego pełnomocnika, bez uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Tymczasem relacja pomiędzy dochodem rodziny wnioskującej i rozmiarem koniecznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie tego gospodarstwa domowego nie pozwala uznać, aby mogła ona ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku opłacenia adwokata, o ile udział takiego pełnomocnika w sprawie uważa za niezbędny. Mając na względzie powyższe postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 przywołanej ustawy.