IV SAB/Gl 56/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek, , po rozpoznaniu w dniu 4 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. R. na bezczynność Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w G. w przedmiocie świadectwa służby w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; Postanowieniem wydanym w dniu 15 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę J. R. na bezczynność Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w G. w przedmiocie świadectwa służby. Następnie, to jest w dniu [...] maja 2014 r. skarżący złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wnioskodawca zadeklarował, że gospodaruje samotnie, jest osobą schorowaną, ponoszącą znaczne wydatki na leczenie i zakup leków, posiada mieszkanie o powierzchni 56 m2, znajdujące się w złym stanie technicznym "bez podstawowych standardów". Nie posiada natomiast żadnych innych nieruchomości jak i zasobów pieniężnych ani też przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Utrzymuje się przy tym z emerytury, w kwocie 2.006,83 zł. W dniu [...] czerwca 2014 r., odpowiadając na wezwanie Sądu z dnia 17 czerwca 2014 r. skarżący przedstawił wyciąg bankowy obrazujący wysokość pobieranej emerytury (kwota netto 2.006,83 zł). Przedłożył też dokumenty potwierdzające wysokość obciążających go kosztów utrzymania, z tytułu czynszu (606,00zł - należność za maj i czerwiec 2014 r.), opłaty za energię elektryczną (187,34 zł - należność za czerwiec 2014 r.), paragony za wizyty lekarskie u chirurga, na które uczęszcza co miesiąc (po 120 zł w maju i w czerwcu) oraz dwie faktury dokumentujące zakup leków - w maju, za kwotę 106,02 zł i w czerwcu, za kwotę 74,72 zł. Nadesłał nadto pismo procesowe, w którym oświadczył, iż w lipcu 2014 r. wyda poza tym 150 zł za prywatną wizytę u ortopedy, a także 150 zł na przejazd pociągiem "celem załatwienia ważnych spraw sądowych" oraz 90 zł na zakup tonera do drukarki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. W pierwszej kolejności należy odnotować, że skarga w niniejszej sprawie została złożona na bezczynność organu w przedmiocie wydania świadectwa służby. Tym samym skarżący jest w tej sprawie zwolniony od kosztów sądowych z mocy samego prawa, co wynika z art. 239 pkt 1 lit. d) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., który przewiduje takie zwolnienie w sprawach ze stosunków pracy i stosunków służbowych. W konsekwencji, wniosek strony o zwolnienie z obowiązku uiszczenia rzeczonych kosztów jest bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu (skarżący został już o tym poinformowany przez Sąd odrębnym pismem z dnia 26 maja 2014 r.). Odnosząc się natomiast do wniosku J. R. o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) jest wykazanie przez nią niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy wprawdzie zważyć, że skarżący to osoba w podeszłym wieku (66 lata) i uskarżająca się na zły stan zdrowia, jednakże uwzględniwszy relację w jakiej pozostaje jego dochód do rozmiaru ponoszonych przezeń wydatków na utrzymanie stwierdzić trzeba, że brak jest podstaw do przyznania mu prawa pomocy. Trzeba tu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Prawo pomocy może zatem zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Tymczasem, zdaniem Sądu, skarżący do osób takich nie należy. Jak wynika z jego oświadczeń oraz z nadesłanego wyciągu bankowego, kwota netto pobieranej przezeń emerytury to 2.006,83 zł. Równocześnie, jak ustalono, suma obciążających go koniecznych kosztów utrzymania to 850,71 zł, na co składa się czynsz (udokumentowana kwota 606 zł stanowi należność za dwa miesiące, a zatem jego miesięczna wysokość wynosi 303 zł), opłata za energię elektryczną (187,34 zł), opłaty za prywatne wizyty lekarskie: u chirurga naczyniowego (120 zł) oraz u ortopedy (150 zł), a także wydatki na leki (90,37 zł - średnia miesięczna z kosztów poniesionych przez stronę w maju, w wysokości 106,02 zł i w czerwcu, w rozmiarze 74,72 zł - patrz: nadesłane faktury VAT). Skarżący powoływał się wprawdzie poza tym jeszcze na koszt zakupu tonera do drukarki oraz sygnalizował konieczność opłacenia przejazdu do W. "celem załatwienia ważnych spraw sądowych". Nie budzi jednak wątpliwości, że wydatek na zakup tonera nie jest związany z zaspokojeniem koniecznych potrzeb życiowych strony, a w rezultacie pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie w kwestii przyznania prawa pomocy. Z kolei koszt podróży do W. ma charakter jednorazowy (skarżący miał ją odbyć w lipcu bieżącego roku) i dlatego nie sposób kwalifikować go jako stały miesięczny wydatek obciążający wnioskodawcę. Jak wynika z zaprezentowanych wyżej rozważań, po uiszczeniu niezbędnych kosztów utrzymania, do dyspozycji skarżącego pozostaje miesięcznie ponad 1.100 zł. Nawet zatem przyjąwszy, że kwotę tą należy jeszcze pomniejszyć o wydatki jakie mogą wiązać się z wyżywieniem oraz zakupem koniecznych środków czystości, stwierdzić przyjdzie, że skarżący jest w stanie wygenerować środki na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, bez narażenia na uszczerbek dla swoich podstawowych potrzeb życiowych. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.). Tymczasem uwzględniwszy relację pomiędzy dochodem wnioskodawcy i rozmiarem koniecznych wydatków przeznaczanych przezeń na utrzymanie - która to relacja umożliwia dokonanie stosownych oszczędności - nie sposób uznać, aby mógł on ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku opłacenia adwokata. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.