IV SO/Gl 20/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 31 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu (odnoszącego się do sprawy ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. nr [...]) postanawia: 1. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; W dniu 27 września 2017 r. S.T. złożyła bezpośrednio do tutejszego Sądu skargę, w której określiła, iż kwestionuje decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. nr [...], wydaną w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego. Następnie strona złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym określiła, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. W treści tego formularza podniosła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z narzeczonym oraz z małoletnim synem, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani majątku, na dochód netto jej rodziny składają się pobierane przez nią: świadczenie rodzicielskie, w kwocie 1.000 zł oraz renta rodzinna, w wysokości 2.100 zł, z kolei wśród ponoszonych wydatków na utrzymanie wymieniła koszt wynajmu mieszkania (900 zł), opłaty za media (300 zł) oraz kredyty. Następnie, odpowiadając na wezwanie do uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 6 października 2017 r.), wnioskująca nadesłała kopię decyzji o przyznaniu jej renty (kwota netto do wypłaty 2.133,18 zł), zaświadczenie osoby wynajmującej, potwierdzające, że średnia wysokość kosztu najmu mieszkania łącznie z opłatami za media w okresie ostatnich sześciu miesięcy wyniosła 1.174,50 zł, kopię decyzji o przyznaniu jej świadczenia rodzicielskiego, wyciąg z należącego do niej rachunku bankowego oraz kopię umowy o dzieło zawartej przez jej partnera, w której określono, że wartość przysługującego mu wynagrodzenia wynosi 1.000 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. W pierwszej kolejności należy odnotować, że - jak wynika z wywodów strony -niniejszy wniosek odnosi się do sprawy, w której przedmiotem zaskarżenia jest decyzja administracyjna dotycząca świadczenia rodzicielskiego, które stanowi formę szeroko pojętej pomocy społecznej. Stwierdzić zatem przyjdzie, że wnioskująca jest w tej sprawie zwolniona od kosztów sądowych z mocy samego prawa, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej p.p.s.a., a tym samym, jej wniosek o zwolnienie z tych kosztów jest od samego początku bezprzedmiotowy i dlatego nie podlega rozpoznaniu (stanowisko zgodne z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 2 października 2017 r. - karta nr 1 akt niniejszego postępowania). Odnosząc się natomiast do wniosku S.T. o ustanowienie fachowego pełnomocnika trzeba wskazać, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 § 2 cytowanej ustawy, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Trzeba bowiem podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej może mieć miejsce wyłącznie w przypadku stron, które wykażą, że zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla nich rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - dalej CBOSA). Prawo pomocy może więc zostać przyznane tylko takiej osobie, która pomimo dokonania oszczędności w swoich wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - oba dostępne w CBOSA). Tymczasem skarżąca nie wykazała dostatecznie przekonująco, aby taki stan rzeczy miał w jej przypadku miejsce. Po pierwsze, trzeba zaznaczyć, że nie wyjaśniła ona w sposób pełny i jednoznaczny sytuacji dochodowej swojego partnera – J.K. O ile bowiem we wniosku (rubryka nr 10 formularza "PPF") nie wskazała, aby osoba ta osiągała jakiekolwiek dochody, to już w odpowiedzi na wezwanie do potwierdzenia tego faktu (np. decyzją o uznaniu go za osobę bezrobotną lub za osobę niezdolną do pracy), nadesłała jedynie kopię umowy o dzieło zawartej przez swego partnera, gdzie określono, że przysługujące mu z tego tytułu wynagrodzenie to 1.000 zł. Skarżąca nie skomentowała przy tym powyższej sprzeczności w żaden sposób i nie złożyła jakichkolwiek wyjaśnień odnośnie aktualnej sytuacji dochodowej wyżej wymienionego nie określając, czy wspomniana umowa o dzieło jest jego jedynym źródłem dochodu, czy wykonywał podobne umowy w ostatnim okresie, ani nie wskazując żadnych okoliczności mogących usunąć wątpliwości w tym zakresie. Po drugie, nawet gdyby przyjąć, że przedmiotowa umowa o dzieło była jedynym dochodem J.K. w ostatnim miesiącu (październik 2017 r.), to dochód netto przypadający na trójosobowe gospodarstwo wnioskującej wynosił około 3.880 zł (w tym renta, w kwocie 2.133,18 zł, świadczenie rodzicielskie, w wysokości 1.000 zł oraz wynagrodzenie z tytułu mowy o dzieło, w kwocie brutto 1.000 zł - należy zatem przyjąć, że kwota netto to około 750 zł). Wnioskodawczyni nie podnosiła przy tym, aby w przypadku jej rodziny zachodziły okoliczności mogące świadczyć o trudnej sytuacji życiowej (jak np. niepełnosprawność w stopniu znacznym, ciężka obłożna choroba, straty poniesione w wyniku katastrofy lub klęski żywiołowej itp.). Równocześnie wyżej wymieniona udokumentowała koszty utrzymania w kwocie ogółem 1.174,50 zł (opłaty za najem mieszkania, w tym należności za tzw. media). Wskazywała również wprawdzie na konieczność spłaty bliżej nieokreślonych kredytów, jednak trzeba tu podkreślić, iż zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa, spłat kredytów i pożyczek zasadniczo nie bierze się pod uwagę przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż tego rodzaju zobowiązania prywatnoprawne nie mogą wyprzedzać należności związanych z postępowaniem sądowym. W rezultacie, fakt regulowania takich zobowiązań nie może sam w sobie przemawiać także za ustanowieniem dla strony pełnomocnika z urzędu. Po uiszczeniu wskazanej wyżej, udokumentowanej kwoty kosztów, do dyspozycji rodziny strony pozostaje nadwyżka wynosząca ponad 2.700 zł (różnica pomiędzy dochodem netto w kwocie około 3.880 zł a tymi kosztami: 1.174,50 zł). Zważywszy przy tym dodatkowo konieczne wydatki, jakie wiążą się zazwyczaj z niezbędnym wyżywieniem i zakupem środków czystości dla trzech osób, stwierdzić przyjdzie, że kwota ta umożliwia dokonanie pewnych oszczędności, pozwalających na opłacenie adwokata, bez uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Tymczasem oświadczenia wnioskującej nie dają podstaw do stwierdzenia, aby mogła ona ponieść aż tak dotkliwą szkodę w wyniku opłacenia adwokata - o ile udział takiego pełnomocnika w sprawie uważa za niezbędny.