I SA/Go 33/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Damian Bronowicki po rozpoznaniu w dniu 19 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.D. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi M.d. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z 18 maja 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę M.D. na wskazaną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Dnia 21 sierpnia 2017 r. skarżący, na urzędowym formularzu PPF, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata bądź radcy prawnego. We wniosku podał, że nie ma majątku, pracuje wyłącznie dorywczo zarabiając ok. 900 zł miesięcznie oraz że cierpi na liczne schorzenia. Wobec uznania, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie są wystarczające do ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego, wezwano go do złożenia dokumentów obrazujących wysokość dochodów oraz stan posiadania jego samego oraz jego żony. W odpowiedzi skarżący poinformował, że z żoną jest w stanie separacji i w związku z tym nie jest w stanie przedłożyć żadnych dokumentów dotyczących sytuacji materialnej współmałżonki. Ponadto, pomimo wezwania, skarżący nie przedłożył wyciągów ze swoich rachunków bankowych. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - dalej: "P.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli takim o jakiego domagał się skarżący, przysługuje w razie wykazania, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą jest jednak ponoszenie przez strony całości kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu sądowym (art. 199 P.p.s.a.), zaś odstępstwo od tej zasady poprzez zwolnienie z kosztów sądowych może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych - uzasadnionych sytuacją majątkową strony. Ocena wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wymaga porównania ustalonych możliwości majątkowych strony z potencjalnie obciążającymi ją kosztami postępowania. Zgodnie jednak z przytoczonym art. 246 § 1 P.p.s.a. ciężar wykazania przesłanek prawa pomocy spoczywa na osobie, która ubiega się o jego przyznanie (por. post. NSA z 5 sierpnia 2014 r. II FZ 1207/14). Skarżący nie spełnił tego wymogu. Na wstępie wskazać należy, że sytuacja rodzinna i majątkowa była już przedmiotem analizy pod kątem przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżący nie wykazał aby się ona zmieniła. Z oświadczenia skarżącego wynika, iż nie posiada on oszczędności oraz, że uzyskuje sporadyczne wynagrodzenie z prac dorywczych. Deklaracji tej nie można zweryfikować z uwagi na nie przedłożenie przez skarżącego wyciągów z konta bankowego. Ponadto, nadesłane zeznanie podatkowe w ogóle nie obejmuje tych dochodów. Z oświadczenia skarżącego wynika ponadto, że jest żonaty. Sytuacja finansowa osoby fizycznej pozostającej w związku małżeńskim nie może być oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonka. Jeżeli w małżeństwie skarżącego nie orzeczono separacji bądź rozwodu (a wskazuje na to oświadczenie z [...] lutego 2017 r.), uzasadnione jest żądanie złożenia dokumentacji obrazującej dochody jego małżonki. W świetle orzecznictwa NSA przyjmuje się, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682) – zwanej dalej "K.r.o.", małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Fakt istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a nawet nie prowadzenie przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego i pozostawania w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to małżonka nie może pomóc w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt I FZ 395/11, z dnia 18 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FZ 519/14, z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I FZ 388/14, z dnia 12 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 42/12, z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I GZ 486/14 - wszystkie orzeczenia dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.). Zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11 – www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tej przyczyny, żądając zwolnienia od kosztów sadowych, winien był wykazać, że nie jest ich w stanie ponieść również z pomocą żony. Wymóg ten wywodzi się z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w art. 13 i 27). Oceny tej nie zmienia argument o obowiązującej w małżeństwie skarżącego rozdzielności majątkowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (zob. np. post. NSA: z 10 czerwca 2014 r. I OZ 412/14, z 10 czerwca 2016 r. I FZ 148/16, z 30 sierpnia 2016 r. I GZ 489/16). W tym stanie rzeczy uznano, że skarżący nie dostarczył danych i dowodów pozwalających na kategoryczne ustalenie jego zdolności finansowych, a tym samym nie wykazał przesłanek prawa pomocy. W konsekwencji postanowiono o odmowie przyznania prawa pomocy. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.