I SPP/Go 25/22

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi D.S. na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania p o s t a n a w i a: 1. Ustanowić dla skarżącej radcę prawnego. 2. Odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Wyrokiem z dnia 24 marca 2022 r. sygn. akt I SA/Go 269/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił w całości skargę D.S. wniesioną na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] kwietnia 2021 r. wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia. Odpis ww. wyroku doręczono pełnomocnikowi strony skarżącej - adwokatowi M.N. 4 maja 2022 r. Pismem z dnia [...] maja 2022 r., na formularzu PPF, skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika (w kolejnym formularzu sprecyzowała, że wnosi o ustanowienie radcy prawnego). W uzasadnieniu wniosku podniosła, że z uwagi na zwrot dotacji i Covid-19 zawiesiła działalność gospodarczą i obecnie przebywa na zasiłku dla bezrobotnych bez prawa do wypłaty. Ma zaciągnięte kredyty i spłaca leasing. Choruje. Nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności czy innych wartościowych rzeczy. Prowadzi wspólne gospodarstwo z mężem K.S. Utrzymują się z dochodów małżonka z prowadzonej działalności gospodarczej: miesięczny dochód 5.290,42 zł. Wśród zobowiązań i miesięcznych wydatków skarżąca wskazała: własne wydatki w kwocie 8.613 zł oraz wydatki małżonka w kwocie 8.183 zł. Do wniosku skarżąca dołączyła: zeznanie w podatku dochodowym PIT-36L za 2020r. i 2021r., akt notarialny - umowa ustanawiająca z dniem [...].01.2019 r. rozdzielność majątkową w małżeństwie S., decyzję z [...].01.2022r. o zadłużeniu w ZUS, decyzję z [...].02.2022r. o uznaniu skarżącej za osobę bezrobotną i odmowie przyznania jej zasiłku dla bezrobotnych na okres 90 dni, dowody opłat za ścieki, energię, telefony, fakturę leasingu z [...].04.2022 r., kopie 23 paragonów na zakup leków oraz dokumenty dotyczące małżonka: zeznanie w podatku dochodowym PIT-36L za 2021r., wydruk z ewidencji środków trwałych na rok 2021, rozliczenie PIT-5L za kwiecień 2022r., dwa wydruki BIK K.S., umowę pożyczki z [...] marca 2022 r., harmonogram umowy pożyczki nr [...] wraz z wydrukiem dot. ubezpieczenia obrabiarki, dowody opłat na ubezpieczenie na życie, wodę, gaz, zawiadomienie z [...].01.2021r. o zmianie wysokości opłat za gospodarowanie odpadami W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji skarżąca oświadczyła, że głównym źródłem finansowania bieżących wydatków małżonków jest działalność gospodarcza K.S. Średnie miesięczne koszty ich utrzymania za ostatnie trzy miesiące wynoszą 2.715 zł (podatek od nieruchomości 200zł, ubezpieczenie 181zł, ścieki 92zł, woda 38zł, prąd 200zł, gaz 300zł, leki 150zł, wyżywienie 1.100zł, telefon 300zł, śmieci 96zł, telewizja 58zł). Wraz z mężem posiadają samochód osobowy [...] rok prod. 2006r. Oświadczyła nadto, że nie korzysta z mężem z pomocy rzeczowej czy finansowej ze strony Państwa czy osób trzecich. Jednocześnie skarżąca nadesłała wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej o zawieszeniu z dniem [...].11.2021 r. działalności K., zbiorcze podsumowanie księgi przychodów i rozchodów K. za 2022 r., deklaracje męża dla podatku od towarów i usług za luty, marzec i kwiecień 2022 r., wyciągi z pięciu rachunków bankowych nr [...] i dwóch rachunków walutowych (EUR) nr [...], zaświadczenie o niezaleganiu męża w opłacaniu składek ZUS, raporty BIK małżonków S. z [...] maja 2022r. oraz dowody zapłaty za gaz, energię, wodę, ścieki, śmieci, telewizję, telefony za ostatnie trzy miesiące oraz podatek od nieruchomości, ubezpieczenie, a także kopie czterech paragonów na zakup leków w kwietniu i maju 2022r. Pismem z dnia [...] maja 2022 r. nadesłanym do tut. Sądu 1 czerwca 2022 r. skarżąca wypowiedziała pełnomocnictwo procesowe adwokatowi M.N. Stosownie do treści art. 245 § 1 - § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022r. poz. 329 - powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym - czyli takim o jaki wnioskuje skarżąca - obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4). Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z treści ww. przepisów wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. To ona winna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jej wniosku, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16 - orzeczenia przywołane w niniejszym postanowieniu dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są bowiem z budżetu państwa. Zatem korzystanie z niej powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Stosując prawo pomocy, nie można bowiem chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak jest środków finansowych na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych, i poniesienie w takiej sytuacji kosztów sądowych. W rozpoznawanej sprawie, skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Na chwilę obecną, jedyną opłatą niezbędną dla skutecznego zainicjowania postępowania sądowoadministracyjnego w drugiej instancji jest wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 756 zł, zgodnie z § 3 w zw. z § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2021r., poz. 535). W uzasadnieniu złożonego wniosku skarżąca podniosła brak dochodów, brak oszczędności, nieruchomości czy innych wartościowych rzeczy. Jak ustalono, z dniem [...] listopada 2021 r. zawiesiła działalność gospodarczą (K.) i obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem K.S., przy czym w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Utrzymują się z dochodów z działalności gospodarczej męża (K.). W tym miejscu przede wszystkim zauważyć należy, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy znaczenie ma nie tylko sytuacja majątkowa i dochodowa samego wnioskodawcy, ale także stan majątkowy i możliwości zarobkowe jego małżonka. W świetle bowiem utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, przy badaniu przesłanek prawa pomocy należy wziąć pod uwagę obowiązki małżonków wynikające z art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2019 r. poz. 2086 ze zm.). Są to obowiązki wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, mąż ma obowiązek udzielenia pomocy żonie, i odwrotnie, w zakresie prowadzenia przez nią procesów sądowych. Potrzeby rodziny mogą bowiem w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Fakt istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a nawet nieprowadzenie przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego i pozostawanie w separacji faktycznej nie stanowi zatem okoliczności, w której to małżonka nie może pomóc w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienia NSA z 2 grudnia 2011r. sygn. akt II OZ 1266/11, z 1 marca 2012r. sygn. akt II FZ 42/12, z 22 stycznia 2013r. sygn. akt II FZ 5/13, z 18 kwietnia 2014r. sygn. akt II FZ 519/14, z 24 października 2014r. sygn. akt I OZ 903/14, z 4 listopada 2014r. sygn. akt I OZ 922/14, z 13 listopada 2014r. sygn. akt I GZ 486/14). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) oraz sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.). Jak ustalono, K.S. z zyskiem prowadzi działalność gospodarczą. Jak deklaruje skarżąca w złożonym wniosku, miesięczny dochód wynosi około 5.300 zł. Z nadesłanej deklaracji podatkowej PIT-36L wynika, że w 2021 r. prowadzona przez K.S. działalność zanotowała: przychód 192.997,61 zł, koszty uzyskania przychodu 137.439,35 zł i dochód 55.558,26 zł, z kolei za okres styczeń-maj 2022 r.: przychód 70.982,35 zł, koszty uzyskania przychodu 49.482,22 zł i dochód 21.500,12 zł. Ponadto, jak wynika z przedłożonych deklaracji w podatku od towarów i usług VAT-7 za ostatnie trzy miesiące, w ramach ww. działalności gospodarczej w lutym 2022r. dokonano dostawy towarów i usług w kwocie 23.968 zł przy nabyciu towarów na kwotę 7.134 zł, w marcu 2022r. w kwocie 12.381 zł przy nabyciu towarów na kwotę 12.469 zł oraz w kwietniu 2022r. w kwocie 26.232 zł przy nabyciu towarów na kwotę 10.953 zł. Nabywanie towarów i usług prowadzi zaś do wniosku, że podmiot posiada środki finansowe na ten cel. Uwagę zwraca także znaczna wartość środków trwałych firmy K., głównie maszyny, budynek niemieszkalny, wykazanych w ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, rok 2021. Również przedłożone wyciągi z rachunków bankowych małżonków dowodzą, że małżonkowie dysponują środkami finansowymi. Na przykład, na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy saldo na rachunku nr [...] wynosiło 7.019,21 zł (stan na [...] maja 2022r. 5.246,04 zł), a na rachunku nr [...] wynosiło 3.059,58 zł (stan na [...] maja 2022r. 3.114,79 zł). Ponadto wykazali, że regularnie i na bieżąco opłacają wydatki związane z bieżącym utrzymaniem. Według oświadczenia skarżącej, średniomiesięczne koszty utrzymania małżonków wynoszą 2.715 zł (wyżywienie, opłaty za media, ubezpieczenie, podatek od nieruchomości itd.) i nie ujawnili, by mieli w tym zakresie jakiekolwiek zaległości. Oprócz tego małżonkowie wykazali, że ponoszą znaczne, bo prawie pięciokrotnie wyższe od kosztów utrzymania, opłaty związane ze spłatą zaciągniętych kredytów i pożyczek. Według raportu BIK na dzień [...] maja 2022 r. małżonkowie posiadają liczne zobowiązania kredytowe: kredyty obrotowe, studenckie, odnawialne oraz kredyt mieszkaniowy. Kwota miesięcznych rat D.S. wynosi 6.033 zł, zaś K.S. 3.921 zł. O ile jednak obowiązek spłaty zobowiązań cywilnoprawnych ma wpływ na sytuację majątkową strony, to okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W judykaturze stwierdza się bowiem, że fakt spłaty kredytu czy pożyczki nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (por. wyrok NSA z 3 czerwca 2013 r. sygn. akt II FZ 281/13, wyrok NSA z 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13). Brak jest zatem argumentów do przyznania pierwszeństwa wydatkom o charakterze cywilnoprawnym przed wydatkami o charakterze publicznoprawnym, do których zalicza się należności związane z udziałem w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na marginesie dziwi nadto fakt, że małżonkowie wykazali zaciągnięcie i spłatę kredytu mieszkaniowego, nie ujawniając w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, posiadania jakiejkolwiek nieruchomości (mieszkania, domu). Pismem z dnia [...] czerwca 2022 r. skarżąca poinformowała jedynie, że nie posiada wraz z mężem żadnego tytułu prawnego do domu, w którym mieszkają i gdzie są zameldowani. W ocenie referendarza powyższe okoliczności wskazują, że małżonkowie S. czyniąc stosowne oszczędności z bieżących dochodów są w stanie wygospodarować środki na uiszczenie opłat sądowych w niniejszej sprawie, tym bardziej, że wpis od skargi kasacyjnej jest jedyną opłatą, którą skarżąca będzie zobowiązana uiścić na obecnym etapie postępowania. Brak jest zatem przesłanek do zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Opisane wyżej okoliczności dają jednak podstawę do oceny, że skarżąca nie jest w stanie jednocześnie opłacić pełnomocnika z wyboru, a jego udział na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego jest niezbędny. Wyrokiem z 24 marca 2022 r. Sąd oddalił w całości skargę D.S. na decyzję Zarządu Województwa z [...] kwietnia 2021 r. Od przedmiotowego orzeczenia przysługuje skarżącej skarga kasacyjna, która winna zostać sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika (tzw. przymus adwokacko-radcowski). W tym stanie rzeczy, od przyznania prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu może zatem być uzależniona realizacja przez skarżącą konstytucyjnego prawa do sądu. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.