I SPP/Go 71/21

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 3 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.M., B.M., D.M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od towarów i usług za miesiące marzec i kwiecień 2016 roku p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. A.M., B.M. i D.M. złożyły skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Jednocześnie zgodnie wniosły o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od opłaty w niniejszej sprawie. Ww. wniosek został rozdzielony i zarejestrowany odpowiednio pod sygn. akt I SPP/Go 71/21, I SPP/Go 72/21 i I SPP/Go 73/21. W nadesłanym formularzu PPF A.M. rozszerzyła zakres wniosku wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniosła, że jest w trudnej sytuacji materialnej, ponieważ uzyskiwane dochody oraz wydatki ponoszone na utrzymanie domu i rodziny nie pozwalają jej opłacić kosztów sądowych. Wskazała, że jest matką samotnie wychowującą dwójkę dzieci (21 i 18 lat). Ojciec dzieci nie płaci alimentów. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że jest właścicielką domu jednorodzinnego, w którym wraz z dziećmi mieszka, oraz współwłaścicielem w 1/6 części gruntów o pow. 0,38 ha. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności czy innych wartościowych rzeczy. Rodzina utrzymuje się z jej wynagrodzenia za pracę w kwocie 3.800 zł netto miesięcznie, z kolei wśród stałych wydatków i zobowiązań miesięcznych skarżąca wskazała: spłatę kredytu na budowę domu 1.300 zł, opłaty za gaz 130 zł, opłaty za prąd 500 zł i za wodę 500 zł (co drugi miesiąc), multimedia 150 zł, wywóz nieczystości 91 zł, opłaty za telefony 280 zł oraz opłaty roczne: ubezpieczenie 400 zł, opłaty za nieruchomości 250 zł. Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej, wezwano ją do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji: -dokumentu potwierdzającego stan cywilny skarżącej, w przypadku gdy skarżąca jest zamężna - dokumentu potwierdzającego ustrój majątkowy obowiązujący w małżeństwie skarżącej, -dokumentów potwierdzających wysokość wynagrodzenia skarżącej za ostatnie trzy miesiące oraz sposób wypłaty ww. środków, -oświadczenia, czy dzieci skarżącej uzyskują jakiekolwiek dochody, jeśli tak to należy wskazać ich tytuł i wysokość za ostatnie trzy miesiące oraz sposób ich wypłaty, -wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat skarżącej oraz osób wspólnie z nią prowadzących gospodarstwo domowe, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy, -dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia skarżącej oraz spłatę i wysokość miesięcznych rat zobowiązań kredytowych, bądź ewentualne zaległości z tego tytułu, -oświadczenia o przyczynie nieotrzymywania alimentów na rzecz dzieci wraz z wyjaśnieniem, czy skarżąca ubiegała się o ich wypłatę z Funduszu Alimentacyjnego, -oświadczenia o kosztach utrzymania skarżącej i osób wspólnie z nią zamieszkujących, w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz źródeł ich finansowania, -oświadczenia, czy skarżąca korzysta z pomocy finansowej czy rzeczowej ze strony państwa, od osób trzecich (np. rodziny), jeśli tak, to należy wykazać ich źródło, rodzaj, formę i wysokość za ostatnie trzy miesiące oraz sposób wypłaty środków (m.in. zaświadczenia, umowy darowizny, oświadczenia darczyńców). Pismem z dnia [...] sierpnia 2021 r. wniesionym do sprawy o sygn. akt I SPP/Go 73/21 A.M., B.M. i D.M. wspólnie poinformowały, że dostatecznie przedstawiły dochody i posiadane przez nich dobra materialne. Oświadczyły, że D.M. prowadzi działalność gospodarczą, co wiąże się z wieloma trudnościami (płace pracowników, ZUS, paliwo). COVID spowodował brak zleceń. Jednocześnie sama zachorowała na koronawirusa. Oprócz tego przeżywa jeszcze śmierć męża. Jej córka B.M. jest zatrudniona w firmie matki, z dochodem miesięcznym 1.900 zł netto. Z kolei A.M. sama utrzymuje dom i dwójkę dzieci, bo ich ojciec nie płaci zasądzonych alimentów. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym czyli takim o jakie wnioskuje skarżąca, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4). Z kolei, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wskazywano, że ochrona prawa do sądu przysługuje tym wnioskodawcom, którzy wykażą istnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. poprzez wyczerpujące i rzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 maja 2015 r. sygn. akt II FZ 292/15 - wszystkie cytowane w niniejszym postanowieniu orzeczenia dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). To strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Powinna zatem należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, aby możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 13/15). W postanowieniu z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie o sygn. akt II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu/referendarza sądowego, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09, z 22 października 2014 r. sygn. akt II FZ 1294/14). W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Wnosząc o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że jest matką samotnie wychowującą dwójkę dzieci. Jest właścicielem domu i współwłaścicielem gruntu. Posiada stałe źródło dochodu, z którego ponosi wszystkie wydatki związane z bieżącym utrzymaniem i spłatą kredytu na budowę domu. Sytuacja majątkowa przedstawiona we wniosku okazała się niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu finansowego, majątkowego i możliwości płatniczych A.M., dlatego została ona wezwana do podania dodatkowych informacji oraz nadesłania stosownych dokumentów. Pomimo jednak skutecznego doręczenia jej wezwania z 13 sierpnia 2021 r., w trybie art. 255 P.p.s.a., nie uczyniła zadość ww. zobowiązaniu. Przede wszystkim podnieść należy, że skarżąca nie nadesłała żadnych dowodów potwierdzających wysokość dochodów swoich i dzieci. Wbrew wyraźnemu wskazaniu w wezwaniu referendarza sądowego, nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych i lokat obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Tymczasem, historia rachunku bankowego jest tego rodzaju dowodem, który obrazuje nie tylko wpływ środków czy obciążeń, ale także przepływy pieniężne oraz posiadane oszczędności. Może zatem w dużym stopniu przyczynić się do wyjaśnienia i określenia zdolności płatniczych wnioskodawcy. Pismem z dnia [...] sierpnia 2021 r. skarżąca jedynie powtórzyła okoliczności wskazane w formularzu PPF. W rezultacie powyższego, przyjąć należy, że skarżąca nie udowodniła w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zasługiwała na jakiekolwiek dofinansowanie z budżetu państwa. Niedostarczenie żądanych dokumentów źródłowych uniemożliwiło bowiem dokonanie pełnej analizy oraz obiektywnej oceny sytuacji finansowej skarżącej i jej rodziny, a także ich zdolności płatniczych, wykluczając tym samym przyznanie prawa pomocy. Niezależnie od tego zauważyć należy, że znaczną część dochodów skarżącej pochłania rata kredytu na budowę domu. O ile jednak obowiązek spłaty zobowiązań cywilnoprawnych ma wpływ na sytuację majątkową strony, to okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W judykaturze stwierdza się bowiem, że fakt spłaty kredytu czy pożyczki nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (por. wyrok NSA z 3 czerwca 2013 r. sygn. akt II FZ 281/13, LEX nr 1320634, wyrok NSA z 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13, LEX nr 1310045). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.