I SPP/Go 77/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Przedsiębiorstwa E E.M.N. spółka jawna o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa E E.M.N. spółka jawna na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowej z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące luty i marzec 2017 roku p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, skarżąca Spółka wniosła o zwolnienie z tej opłaty. W uzasadnieniu podniosła, że prowadzona działalność gospodarcza nie przyniosła żadnych dochodów, lecz straty, które powstały głównie w wyniku czynów nieuczciwej konkurencji zachodniej korporacji. Wysokość straty za ostatni rok obrotowy wynosi 137.812,28 zł. Z dniem [...] kwietnia 2021 r. spółka zmuszona była zawiesić działalność. Banki wypowiedziały kredyty. Spółka znalazła się w tragicznej sytuacji bez środków do prowadzenia działalności. Wspólnicy spółki również nie mają żadnych możliwości pozyskania jakichkolwiek środków potrzebnych na opłacenie kosztów sądowych. W związku z obecnie panującą sytuacją na rynku, spółka nie ma możliwości pozyskania jakichkolwiek dodatkowych środków. Stan kasy i rachunków bankowych Spółki wynosi 0,00 zł. Nieruchomość Spółki obciążona jest hipotekami, samochody: 17 letnie [...] i 10-letnia [...] - zajęte przez wierzycieli. Do wniosku dołączono kopie zbiorczego podsumowania księgi przychodów i rozchodów spółki za 2020 r. Wspólnicy Spółki M.N. i E.N., w nadesłanych wnioskach PPF również podnieśli swój status osoby bezrobotnej, w związku z zawieszeniem prowadzenia działalności gospodarczej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ujawnili, że są małżeństwem i mieszkają razem. Małżonkowie są współwłaścicielami domu każdy w ¼ części oraz mieszkania o pow. 46,80 m², każdy w ⅓ części, obciążonego hipoteką (kredyt hipoteczny spłaca ich córka). Nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności i innych wartościowych rzeczy. Od sierpnia 2021 r. małżonkowie otrzymywali przez 3 – miesiące zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 1.260 zł każdy z nich, następnie zasiłek ten będzie wynosił po 1.000 zł. Syn nie osiąga żadnych dochodów. W utrzymaniu pomaga im rodzina. Sytuacja z koronawirusem jeszcze bardziej pogłębia, i tak trudną sytuację finansową. Po stronie wydatków i zobowiązań małżonkowie wskazali kredyt hipoteczny - rata miesięczna 983,03 zł, pożyczka ok. 50.000 zł, średniomiesięczne opłaty stałe: ubezpieczenie ok. 150 zł, energia ok. 220 zł, gaz i ogrzewanie ok. 350 zł, woda ok. 130 zł, usługi telefoniczne ok. 90 zł, wywóz śmieci 50 zł, podatek od nieruchomości ok. 40 zł, RTV ok. 60 zł, oprócz tego żywność, leki, środki chemiczne, koszty firmowe tj. za energię 700 zł/mies., gaz 450 zł/mies., telekomunikacyjne 110 zł/mies. Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych strony skarżącej, wezwano Spółkę do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji: -kopii zestawienia przychodów i rozchodów skarżącej spółki za I kwartał 2021 r., -kopii złożonych przez skarżącą odpisów miesięcznych bądź kwartalnych deklaracji w podatku od towarów i usług, w podatku akcyzowym, za trzy pierwsze miesiące 2021 r. bądź za I kwartał 2021r., -raportów kasowych spółki za I kwartał 2021 r., -informacji o kosztach funkcjonowania spółki tj. pozostałe wydatki - rubryka 13 zbiorczego podsumowania księgi przychodów i rozchodów za 2020 r., wraz ze wskazaniem źródeł finansowania tych wydatków, -dokumentów potwierdzających źródło finansowania bieżących wydatków spółki wskazanych w rubryce 10 formularza PPPr (opłaty średniomiesięczne w kwocie 1.260 zł), bądź ewentualne zaległości z tego tytułu, -kopii aktualnej ewidencji środków trwałych spółki o wartości początkowej przekraczających 5.000 zł, -dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia skarżącej spółki (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów), -dokumentów potwierdzających prowadzone wobec skarżącej Spółki postępowania egzekucyjne, z podaniem w szczególności aktualnej wysokości egzekwowanych należności oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych, -kopii wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych Spółki oraz jej wspólników obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy, -dokumentów potwierdzających wysokość zasiłku dla bezrobotnych wypłacanego E.N. i M.N. za ostatnie trzy miesiące, wraz z informacją o sposobie wypłaty środków (przekaz pocztowy lub bankowy, zaświadczenie), -dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia małżonków E. i M.N. oraz spłatę i wysokość miesięcznych rat zobowiązań kredytowych, bądź ewentualnych zaległości z tego tytułu, -dokumentów potwierdzających spłatę kredytu hipotecznego za lokal mieszkalny wykazanego w rubryce 11 formularza PPF, wraz z informacją, kto faktycznie dokonuje spłaty ww. kredytu, - informacji, czy E.N. i M.N. korzystają z pomocy finansowej czy rzeczowej ze strony państwa lub osób trzecich (np. rodziny), jeśli tak, to należy wykazać ich źródło, rodzaj, formę i wysokość za ostatnie trzy miesiące oraz sposób wypłaty środków (m.in. zaświadczenia, umowy darowizny, oświadczenia darczyńców). - oświadczenia, czy syn – P.N. zarejestrowany jest jako osoba bezrobotna, jeśli tak, to o przedstawienie stosownego zaświadczenia. W odpowiedzi, pismem z dnia [...] listopada 2021 r., M.N. oświadczył, że złożone formularze PPPr i PPF szczegółowo przedstawiają dramatyczną sytuację majątkową Spółki i jej wspólników. W 2020 r. spółka osiągnęła stratę w kwocie 137.812,28 zł, strata przypadająca na każdego wspólnika to 68.906,14 zł. Przedstawione sprawozdanie KPiR za 2020 r. czytelnie przedstawia koszty i przychody. Ze względu na straty w 2021 r. i pogarszającą się sytuację, z dniem 1 kwietnia 2021 r. spółka zawiesiła działalność. Nie ma środków trwałych powyżej 5.000 zł. Spółka nie prowadziła kasy. Nie sporządzała deklaracji w podatku akcyzowym. Z uwagi na spory i trwające postępowania sądowe, wspólnik M.N. nie jest w stanie podać wysokości zobowiązań. Powtórzył, że wspólnicy nie osiągają żadnego innego dochodu, są zarejestrowani jako bezrobotni, nie mają żadnych oszczędności. W przesłanych formularzach wspólnicy wskazali miesięczne koszty utrzymania, część z nich spłacają z zasiłku, w części w miarę możliwości pomaga rodzina. Pomoc rodziny nie polega zaś na sporządzaniu zestawień, ile, kiedy, gdyż robią to z miłości i z serca, bez pokwitowań. Córka spłaca kredyt mieszkaniowy i reguluje wszystkie opłaty za mieszkanie. Z kolei małżonkowie N. wraz z synem mieszkają w domku, który wybudowali w latach 80-tych XX w. Nie osiągają dochodów z najmu nieruchomości. Nadesłano kopie dwóch decyzji Starosty z 26.07.2021 r. o przyznaniu E.N. i M.N. prawa do zasiłku dla bezrobotnych od 26.07.2021 r. do 26.04.2022 r. w wysokości 1.489 zł przez pierwsze 90 dni i 1.169 zł w okresie kolejnych dni posiadania prawa do zasiłku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a). Stosownie zaś do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżąca spółka, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy. Podstawę do oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia strony, złożonego na urzędowym formularzu, obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach (art. 252 § 1 i 2 P.p.s.a.). Niemniej jednak obowiązek ten rozciąga się także na wszystkie dokumenty zawierające dane obrazujące sytuację majątkową strony i tym samym pozwalające zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Istnienie tych okoliczności musi być wykazane w sposób niewątpliwy, co oznacza, że przedstawione przez wnioskodawcę dane i informacje muszą obrazować w sposób pełny i precyzyjny jego sytuację majątkową i stan dochodów. Niedostarczenie żądanych przez sąd/referendarza danych powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W konsekwencji, sąd/referendarz sądowy uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienia NSA: z 17 grudnia 2015r. sygn. akt II GZ 895/15, z 14 października 2014r. sygn. akt II GZ 646/14, z 14 stycznia 2011r. sygn. akt II OZ 1361/10, z 18 sierpnia 2015r. sygn. akt II GZ 377/15, orzeczenia powołane w niniejszym postanowieniu dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jako, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Co więcej, w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 7 października 2014 r. sygn. akt I GZ 390/14; postanowienie WSA w Olsztynie z 31 października 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 553/18). Nadto, od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się, co do zasady, podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności, aniżeli ma to miejsce w przypadku osób fizycznych, nie będących profesjonalnymi przedsiębiorcami, ani nie posiadających specjalistycznej wiedzy prawniczej. Dotyczy to także przewidywania konsekwencji prowadzonej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. W rozpatrywanej sprawie skarżąca Spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, co oznacza, że zobowiązana była do wykazania, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W uzasadnieniu wniosku Spółka podniosła, że prowadzona działalność gospodarcza generowała straty, co doprowadziło do jej zawieszenia. Spółka posiada liczne zobowiązania kredytowe. Nie dysponuje środkami w kasie oraz na rachunkach bankowych. Jej nieruchomość jest obciążona hipotekami, a samochody zajęte przez wierzycieli. Akcentowała, że również jej wspólnicy nie mają możliwości pokrycia kosztów sądowych. Oboje są osobami bezrobotnymi, a otrzymywane zasiłki nie starczają im na zaspokojenie bieżących potrzeb, dlatego w miarę możliwości pomaga im rodzina. Nie kwestionując ww. okoliczności przede wszystkim zauważyć jednak należy, że skarżąca spółka wybiórczo przedstawiła swoją sytuację finansową i stan majątkowy, całkowicie pomijając okoliczności istotne dla rzeczywistego stanu rzeczy. Pomimo bowiem skutecznego doręczenia jej wezwania z 28 października 2021 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, nie nadesłała wszystkich wymaganych dokumentów źródłowych, tych dotyczących zarówno samej Spółki, jak i jej wspólników. W tym miejscu wskazać bowiem należy, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy spółki jawnej znaczenie ma nie tylko sytuacja majątkowa i dochodowa spółki, ale także sytuacja majątkowa i finansowa jej wspólników. Stosownie bowiem do art. 22 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2019r. poz. 505, ze zm.), każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Po pierwsze, Spółka nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów księgowych i podatkowych za I kwartał 2021 roku, czyli tuż przed zawieszeniem działalności gospodarczej, m.in. księgi przychodów i rozchodów, deklaracji w podatku od towarów i usług, ewidencji środków trwałych, podnosząc jedynie, że w ww. okresie poniosła stratę. Również ze zbiorczego podsumowania księgi przychodów i rozchodów Spółki za 2020 rok, jedynego dokumentu księgowego przedłożonego w toku niniejszego postępowania, wynika strata w wysokości -137.812,28 zł (przy przychodzie w wysokości 36.061,54 zł i kosztach jego uzyskania w wysokości 173.873,82 zł, z czego 102.471,12 zł stanowią pozostałe wydatki). Wbrew jednak twierdzeniom spółki, wykazanie straty z działalności gospodarczej nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe, takie choćby jak: zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego, pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. W rozpoznawanej sprawie, pomimo wyraźnej treści wezwania, skarżąca nie złożyła żadnych wyjaśnień dotyczących kosztów funkcjonowania spółki tj. pozostałych wydatków ujawnionych w księdze przychodów i rozchodów za 2020 r., które w znacznej części spowodowały powstanie straty. Brak jest też jakichkolwiek informacji dotyczących przychodów i kosztów uzyskania przychodów za I kwartał 2021 r. Jedynie w formularzu PPF E.N. ujawniła koszty firmy w kwocie 1.260 zł (gaz, energia, usługi telekomunikacyjne). Również okoliczność zawieszenia działalności gospodarczej przez spółkę nie może stanowić samodzielnej i wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Do oceny sytuacji spółki nie przyczynił się także brak wykazania stanu majątkowego oraz stanu zadłużenia skarżącej spółki, jak i prowadzonych wobec niej postępowań egzekucyjnych, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Spółka wskazała jedynie, że posiada nieruchomość obciążoną hipotekami, gdzie komornik przeprowadza egzekucję. W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się z kolei, że dysponowanie majątkiem wyklucza w zasadzie przyznanie prawa pomocy. Rzetelną ocenę stanu finansowego i majątkowego Spółki uniemożliwia również brak dokumentów dotyczących sytuacji materialnej jej wspólników, w szczególności brak jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wysokość kwot pieniężnych, jakimi dysponują miesięcznie na swoje utrzymanie. Pomimo wyraźnej treści wezwania, małżonkowie nie ujawnili zakresu (wysokości i formy) otrzymywanej pomocy od rodziny, a przede wszystkim nie wskazali osób udzielających im tej pomocy, co w konsekwencji nie pozwala na dokonanie oceny sytuacji finansowej tych osób, jak i ich możliwości udzielania comiesięcznego wsparcia skarżącym. W postanowieniu z 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12 NSA wskazał "Skoro strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw, to istnieje konieczność oceny nie tylko, czy może samodzielnie sfinansować swój udział w postępowaniu, ale i czy pomoc, której może udzielić jej rodzina, jest wystarczająca na zabezpieczenie tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa". Tymczasem, pismem z dnia [...] listopada 2021 r. M.N. powtórzył jedynie, że w bieżącym utrzymaniu pomaga im rodzina, "...robią to z miłości i z serca", "...bez pokwitowania, bez zestawień...". W konsekwencji powyższego, analiza i rzetelna ocena sytuacji finansowej, majątkowej oraz aktualnych możliwości płatniczych Spółki, jak i jej wspólników, okazała się niemożliwa, tym bardziej, że małżonkowie N. nie przedłożyli również wydruków z osobistych rachunków i lokat bankowych. Wyciągi bankowe są zaś tego rodzaju dowodem, który w dużym stopniu może przyczynić do wyjaśnienia i określenia zdolności płatniczych wnioskodawcy, gdyż obrazują nie tylko wpływ środków czy obciążeń, ale także przepływy pieniężne, czy też posiadane oszczędności. Niezależnie od powyższego zauważyć również należy, że wspólnicy nie wykazali, czy podejmują jakiekolwiek starania w celu poprawy swej sytuacji bytowej. Z nadesłanych dokumentów nie wynika bowiem, czy małżonkowie N., jak i ich dorosły syn P., pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, nie są w stanie podjąć jakiejkolwiek działalności zarobkowej. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie zaś wskazywano, że osoba, która nie wykazuje żadnej aktywności zawodowej i nie wskazuje w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy starania w znalezieniu stałego zatrudnienia, a także pozostaje na utrzymaniu rodziny, nie może oczekiwać, że będzie możliwe uruchomienie dla niej pomocy ze środków publicznych na pokrycie inicjowanego skargą postępowania sądowoadministracyjnego. Tym samym strona, która powinna liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych i która nie wykorzystuje wszystkich swoich możliwości zarobkowych w celu zebrania środków na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym, nie może korzystać z dobrodziejstwa instytucji prawa pomocy (m.in. postanowienie z 28 stycznia 2016r. o sygn. akt I FZ 562/15). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.