I SPP/Go 81/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Damian Bronowicki po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 6 października 2021 r. sygn. akt I SPP/Go 81/21 w sprawie ze skargi M. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością na decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 rok postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. M. sp. z o.o. wniosła skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego. W treści skargi zwróciła się m.in. o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż nie ma żadnych środków finansowych ani majątku na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W nadesłanym formularzu PPPr skarżąca podniosła, że z uwagi na zmianę planu zagospodarowania przestrzennego terenu, na którym zlokalizowane jest nabyte w 2012 r. gospodarstwo rolne, spółka nie ma możliwości prowadzenia tam działalności gospodarczej, w efekcie czego wszystkie poniesione nakłady okazały się stracone. Spółka stała się niewypłacalna. Jej majątek został zajęty przez organy podatkowe, co uniemożliwia jego zbycie czy zastawienie. Również udziałowcy stracili możliwość dalszego dofinansowywania spółki. Z oświadczenia o majątku o dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 50.000,00 zł, wartości środków trwałych 1.776.865,20 zł oraz wysokość straty za ostatni rok obrotowy -56.452,19 zł. Stan zobowiązań wynosi 8.721.207,41 zł. Spółka nie wykazała rachunków bankowych. Analogiczny wniosek spółka złożyła w sprawie o sygn. akt I SPP/Go 82/21. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji pełnomocnik skarżącej Spółka nadesłał sprawozdanie z działalności spółki, bilans wraz z rachunkiem zysków i strat sporządzony na dzień [...] grudnia 2019 r., [...] grudnia 2020 r. i [...] czerwca 2021 r. Według stanu na dzień [...] czerwca 2021 r. spółka posiada majątek trwały o wartości 4.809.392,12 zł, na który składają się przede wszystkim rzeczowe aktywa trwałe 4.011.892,12 zł (środki trwałe, środki trwałe w budowie) oraz aktywa obrotowe w kwocie 399.878,77 zł, w tym należności z tytułu udzielonych pożyczek w wysokości 35.000,00 zł czy środki pieniężne w kasie i na rachunkach w kwocie 2.892,27 zł. Z ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych na dzień [...] czerwca 2021 r. wynika, że spółka posiada m.in. grunty, lokal mieszkalny, lokal niemieszkalny, maszyny i urządzenia, środki transportu. W nadesłanym zeznaniu rocznym CIT-8 za rok podatkowy 2020 spółka wykazała przychód w wysokości 122.466,61 zł przy kosztach uzyskania przychodów 61.255,29 zł. Z kolei z przedłożonych deklaracji dla podatku od towarów i usług za kwiecień, maj, czerwiec i sierpień 2021 r. wynika, że spółka nie świadczy usług i nie dokonuje dostaw towarów objętych tym podatkiem; jedynie w marcu i lipcu 2021 r. dokonała nabycia towarów w kwotach odpowiednio 119,50 zł i 113,01 zł. Jednocześnie spółka oświadczyła, że raporty kasowe za ostatnie miesiące są zerowe, stan pieniędzy w kasie wynosi 30,12 zł, nie posiada wyciągów bankowych, bo jej rachunek został zamknięty w poprzednich latach oraz, że nie była zobowiązana do robienia przepływów pieniężnych i zestawienia zmian w kapitale własnym, dlatego nie posiada ww. informacji za 2020 i 2021 rok. Postanowieniem z dnia 6 października 2021 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy. Oceniając sytuację wnioskodawcy Referendarz zauważył, że mimo trudności na jakie się powołuje, spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Wskazał, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Jeżeli zatem przedsiębiorca - mimo kłopotów finansowych - prowadzi działalność gospodarczą, to zdaniem Referendarza należy przyjąć, że z jakichś względów mu się ona opłaca. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Ponadto Referendarz podkreślił, że powyższych ustaleń zmienić nie może okoliczność powołana we wniosku, że na koniec 2020 roku Spółka odnotowała stratę. Referendarz zauważył, że rok 2020 spółka zakończyła dochodem, nadto w zeznaniu rocznym CIT-8 za 2020 rok spółka odliczyła stratę z lat ubiegłych. Co prawda na koniec pierwszego półrocza 2021 r. spółka wykazała stratę -29.726,63 zł jednak wykazanie straty z działalności gospodarczej nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Referendarz wskazał, że Spółka posiada znaczny majątek, w tym środki trwałe o wartości ponad 4 mln zł, na które składają się głównie nieruchomości, ale także maszyny i urządzenia, środki transportu. Dysponowanie tak znacznym majątkiem w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy. Analizując bilanse oraz rachunki zysków i strat, Referendarz zwrócił uwagę na wysoką wartość aktywów obrotowych spółki (399.998,76 zł na koniec 2020 r. i 399.878,77 zł na dzień [...] czerwca 2021 r.), w tym z tytułu udzielonych pożyczek na kwotę 35.000,00 zł. Wartości te wielokrotnie przewyższają wysokość opłat sądowych na obecnym etapie postępowania. Dodatkowo Referendarz podniósł, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo pomocy ma możliwość pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Jeżeli natomiast - jak twierdzi spółka we wniosku - udziałowcy stracili możliwość dofinansowywania Spółki, to winna wykazać te okoliczności stosowną dokumentacją; tego jednak w rozpoznawanej sprawie nie uczyniła. Powyższe w konsekwencji według Referendarza pozwala na wniosek, że skarżąca spółka ma możliwości pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Od powyższego postanowienia Strona, działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła sprzeciw zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej zwanej "P.p.s.a.") poprzez błędne przyjęcie, że Spółka ma możliwości na pozyskanie środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wniosła o dopuszczenie dowodu z dokumentu w postaci deklaracji PIT 36 za 2020 wspólnika P.F. na okoliczność, że wspólnicy spółki nie mają możliwości dofinansowania działalności spółki. Spółka wniosła o udzielenie stronie skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, albowiem nie ma ona żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Spółka przedstawiła dokumenty, z których jednoznacznie wynika, iż nie posiada środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem Skarżącej Referendarz sądowy błędnie przyjął, iż Spółka posiada środki na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Dokumenty przedłożone przez Spółkę jednoznacznie obrazują zły stan finansowy Spółki. Okolicznością bezsporną jest to, że Spółka nie posiada płynności finansowej. Na koniec pierwszego półrocza Spółka odnotowała stratę w kwocie - 29.726,63 zł. Co do majątku Spółki w postaci środków trwałych, to skarżąca podniosła, iż gro majątku jest przedmiotem zajęć komorniczych, a tym samym nie może zostać ani zbyta, ani spieniężona przez Skarżącą. Skarżąca nie ma również możliwości pozyskania dodatkowych środków z wynajmu lub dzierżawy środków trwałych, a to z uwagi na brak zainteresowania nimi m.in., w związku ze zmianą planu zagospodarowania przestrzennego terenu, jak również ogólnie złą koniunkturą gospodarki w związku z pandemia COVID-19. Tym samym majątek Spółki - mimo, iż formalnie zgodnie z dokumentami finansowymi Spółki ma określoną wartość, to z racji obecnej sytuacji, w jakiej znalazła się M. sp. z o.o. - zamiast przynosić dochodu, generuje stratę. Ponadto ww. składniki majątkowe są niezbędne dla prowadzonej działalności gospodarczej podatnika. Jednocześnie skarżący podniosła, iż wspólnicy spółki nie mają możliwości dofinansowania działalności spółki. Na podstawie art. 260 § 1 pkt. 1 lit. a i c P.p.s.a. Spółka wniosła o uwzględnienie sprzeciwu poprzez zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie Skarżącej od kosztów sądowych zgodnie z jej wnioskiem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Po myśli art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania; Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I GZ 173/08; wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem to wnioskodawca ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje Sądowi przepis art. 255 P.p.s.a. Konstrukcja tego przepisu zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 238/12). Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające z akt niniejszej sprawy, składanych przez Skarżącą dokumentów, oświadczeń oraz złożonego sprzeciwu Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia i przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd w całości podziela argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. W rozpatrywanej sprawie skarżąca Spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w wysokości 2.000 zł, co oznacza, że zobowiązana była do wykazania, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Spółka podniosła, że jest niewypłacalna. Nie ma możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, jej majątek został zajęty przez organy podatkowe, nie dysponuje środkami w kasie oraz na rachunkach bankowych, a stan jej zobowiązań wynosi prawie 9 mln zł. Z uwagi na to, że treść oświadczeń Strony nie była wystarczająca do ustalenia jej sytuacji finansowej, Referendarz sądowy, na podstawie art. 255 P.p.s.a., wezwał Skarżącą do przedłożenia dodatkowych dokumentów. m.in. odpisu sprawozdania finansowego za 2020 rok i za I półrocze 2021 roku, kopii deklaracji w podatku dochodowym od osób prawnych (CIT-8) za 2020 r., kopii składanych przez skarżącą spółkę odpisów miesięcznych bądź kwartalnych deklaracji w podatku od towarów i usług, w podatku akcyzowym za ostatnie trzy miesiące bądź za ostatnie dwa kwartały, kopii aktualnej ewidencji środków trwałych o wartości początkowej przekraczających 5.000 zł, raportów kasowych za ostatnie trzy pełne miesiące, kopii wyciągów ze wszystkich kont bankowych Spółki za ostatnie trzy miesiące, kopii aktualnej umowy spółki. Oceniając sytuację wnioskodawcy na podstawie nadesłanych dokumentów należy zauważyć, że mimo trudności na jakie się powołuje, czego orzekający nie kwestionuje, spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Jak słusznie wskazał Referendarz sądowy, z akt sprawy nie wynika, aby Skarżąca została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Jeżeli zatem przedsiębiorca - mimo kłopotów finansowych - prowadzi działalność gospodarczą, to należy przyjąć, że z jakichś względów mu się ona opłaca. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Zdaniem Sądu Referendarz prawidłowo w tym względzie odwołał się do dominującej w orzecznictwie NSA wykładni art. 246 § 2 P.p.s.a., iż brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (post. NSA z 24 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 36/15). Referendarz słusznie wskazał, że powyższych ustaleń zmienić nie może okoliczność powołana we wniosku, że na koniec 2020 roku Spółka odnotowała stratę. Jak wynika z przedłożonych dokumentów, że rok 2020 spółka zakończyła dochodem, nadto w zeznaniu rocznym CIT-8 za 2020 rok spółka odliczyła stratę z lat ubiegłych. Co prawda na koniec pierwszego półrocza 2021 r. spółka wykazała stratę -29.726,63 zł jednak zauważyć należy, że wykazanie straty z działalności gospodarczej nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Należy zgodzić się z twierdzeniem Referendarza sądowego, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności. Istnieją bowiem różne legalne instrumenty podatkowe, w przypadku skarżącej to amortyzacja majątku trwałego, pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować (por. np. postanowienia NSA: z dnia 21 lipca 2014 r. sygn. akt I FZ 239/14, z dnia 15 października 2014 r. sygn. akt II FZ 1509/14, z dnia 15 października 2014 r. sygn. akt II GZ 655/14). Słusznie Referendarz wskazał, iż Spółka posiada znaczny majątek, w tym środki trwałe o wartości ponad 4 mln zł, na które składają się głównie nieruchomości, ale także maszyny i urządzenia, środki transportu. Dysponowanie tak znacznym majątkiem w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 29 lipca 2004 r. sygn. akt FZ 131/04). Prawidłowo Referendarz ocenił, że o ile zajęcia ww. majątku mogą powodować trudności z jego zbyciem, to bez wątpienia majątek ten jest źródłem pozyskania dodatkowych środków finansowych np. poprzez wynajem czy dzierżawę jego poszczególnych składników. Referendarz prawidłowo zwrócił uwagę na wysoką wartość aktywów obrotowych spółki (399.998,76 zł na koniec 2020 r. i 399.878,77 zł na dzień [...] czerwca 2021 r.), w tym z tytułu udzielonych pożyczek na kwotę 35.000,00 zł. Wartości te wielokrotnie przewyższają wysokość opłat sądowych na obecnym etapie postępowania, nawet przy uwzględnieniu okoliczności, że wnioskodawca jest zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi w dwóch sprawach zainicjowanych przed tut. Sądem (w sprawie o sygn. akt I SA/Go 343/21 w wysokości 2.000 zł i w I SA/Go 344/21 - 698 zł). Odnosząc się do argumentu Skarżącej dotyczącego straty, należy zauważyć, że wygenerowanie straty w określonym przedziale czasu nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy, bowiem strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem i nie determinuje stwierdzenia o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Jednocześnie prowadzący działalność gospodarczą musi uwzględniać ryzyko finansowania sporów sądowych jako integralnie związane z działalnością. Zgodzić należy się z poglądem wyrażonym w orzecznictwie sądowym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Referendarz prawidłowo wskazał, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo pomocy ma możliwość pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 796/11). Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2019 r., poz. 505 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienia NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r. sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 20 października 2015 r. sygn. akt II FZ 812/15). Jeżeli natomiast - jak twierdzi spółka - udziałowcy nie mają możliwości dofinansowywania spółki, to winna wykazać te okoliczności stosowną dokumentacją. Przedłożony do sprzeciwu PIT-36 wspólnika Spółki, nie jest wystarczający, aby przyjąć jednoznacznie, że Spółka nie może skorzystać już w żadnym zakresie z pomocy wspólnika. Słusznie Referendarz wskazał, że powyższe pozwala na wniosek, że skarżąca Spółka ma możliwości pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że obowiązkiem spółki jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą jest zabezpieczenie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym, gdyż stanowią one część kosztów tej działalności i mają pierwszeństwo przed innymi zobowiązaniami (por. postanowienia WSA w Warszawie: z dnia 31 sierpnia 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 2212/17, z dnia 13 listopada 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 1187/17). Podkreślić również należy, że jak wskazano w sprzeciwie, gros majątku spółki jest przedmiotem zajęć komorniczych. Oznacza to, że co prawda znaczna część majątku, większa od pozostałej, nie może zostać zbyta przez skarżącą, jednak spółka nadal dysponuje majątkiem, które może zostać spieniężony, a środki w ten sposób pozyskane mogą zostać przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.