II SA/Go 108/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 9 października 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.G. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania na skutek sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy wskazał, że wpis sądowy od skargi wynosi 100 zł (§ 2 ust. 3 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) Dochód skarżącego z tytułu umowy o pracę wynosi zaś 1.450 netto miesięcznie. Referendarz sądowy stwierdził, że aktualne pozostaje stanowisko sformułowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930, w myśl którego posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Koszty te należy traktować jako wydatki bieżące, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Nadto referendarz sądowy podkreślił, iż skarżący po raz kolejny nie nadesłał dokumentów na potwierdzenie zadeklarowanej we wniosku swojej trudnej sytuacji materialnej i życiowej, takich jak wyciągi z rachunku bankowego czy rachunki potwierdzające wysokość ponoszonych kosztów mieszkania, rehabilitacji i leczenia. Nadto skarżący posiada kartę kredytową z limitem kredytowym 20.000 zł. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2016 r., I OZ 559/06 słusznie zwrócił uwagę, iż zdolność kredytowa osób obiektywnie ubogich uniemożliwia im posiadanie kart kredytowych o tak wysokim limicie zadłużenia. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego K.G. wniósł sprzeciw podnosząc, że kartę z debetem 20.000 zł uzyskał, gdy posiadał wyższe dochody. Jednocześnie skarżący wskazał, że limit debetu został wykorzystany. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego okazał się niezasadny. W razie wniesienia sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego zastosowanie znajduje przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369\) dalej w skrócie p.p.s.a. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie wyjątkowe traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ 1361/14; z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1387/14; z 14 stycznia 2015 r., II OZ 1402/14; z 16 stycznia 2015 r., I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z 20 stycznia 2015 r., II OZ 11/15; z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14, CBOSA). Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). W ocenie Sądu referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, że skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. Skarżący nie spełnia bowiem przesłanek pozwalających na przyznanie mu prawa pomocy. Wymaga podkreślenia, że ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd (referendarza sądowego) ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Referendarz sądowy trafnie wskazał, że skarżący nie uzupełnił złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie zostały dostarczone między innymi: wyciągi z rachunków bankowych i rachunki potwierdzające wysokość ponoszonych kosztów mieszkania, rehabilitacji i leczenia. W tej sytuacji nie jest możliwe dokonanie wszechstronnej analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Należy bowiem podkreślić, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866). Nie można również pominąć, że K.G. z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód w wysokości 1..450 zł netto miesięcznie. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że posiadanie stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie NSA z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Zasadnie referendarz sądowy zwrócił uwagę, że skarżący posiada kartę kredytową z limitem kredytowym, co nie pozwala zaliczyć go do osób ubogich. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, iż prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód na tyle niski, że nie pozwala on na uiszczenie kosztów postępowania sądowego, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Ma ono służyć osobom najuboższym, to jest takim, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Osiąganie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Istotny jest również fakt, że wpis od skargi jest niski – wynosi bowiem 100 zł (§ 2 ust. 3 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Nie sposób przyjąć, że skarżący nie posiada obiektywnych możliwości uiszczenia wpisu od skargi w wskazanej powyżej wysokości. Podniesione w sprzeciwie przez skarżącego okoliczności w jakimkolwiek stopniu nie podważają zaskarżonego rozstrzygnięcia. Z tych względów brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego, odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.