II SA/Go 169/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Asesor WSA Jarosław Piątek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi uchyla zaskarżone postanowienie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] października 2019 r., nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela – Zakład Ubezpieczeń Społecznych kosztami egzekucyjnymi w kwocie 21,20 zł. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej D.R. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] maja 2006 r. wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych o numerach: [...]. W toku postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał w dniach [...] kwietnia 2007 r. i [...] czerwca 2011 r. zajęcia innych wierzytelności z tytułu nadpłat w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2006 i rok 2010, w wyniku których uzyskano odpowiednio kwoty 456 zł i 150 zł. Organ II instancji wskazał, że w związku z tym, iż uzyskane kwoty nie zaspokoiły w całości należności egzekwowanych w oparciu o tytuły wykonawcze z dnia [...] maja 2006 r. o nr [...], organ egzekucyjny skierował do [...] zawiadomienie nr [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r., które zostało przyjęte do realizacji przez bank w dniu 27 sierpnia 2014 r. Odpowiadając na ww. zawiadomienie o zajęciu egzekucyjnym, dłużnik zajętej wierzytelności pismem nr [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. poinformował organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zajęcia egzekucyjnego, którą stanowił brak środków przekraczających kwotę wolną od zajęcia na rachunku. Z uwagi na stwierdzoną bezskuteczność egzekucji postępowanie egzekucyjne zostało umorzone na podstawie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] września 2019 r. Z uwagi na brak możliwości dalszego dochodzenia kosztów egzekucyjnych powstałych w toku przedmiotowego postępowania egzekucyjnego od zobowiązanej, Naczelnik Urzędu Skarbowego, zawiadomieniem poinformował wierzyciela – ZUS o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w toku tego postępowania egzekucyjnego, które zostały naliczone w kwocie 21,30 zł. Następnie postanowieniem z dnia dniu [...] października 2019 r., nr [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 21,20 zł, prowadzonego na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych złożył zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie podnosząc, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U z 2019 r., poz. 1438 ze zm. – dalej jako u.p.e.a.) może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. W zażaleniu wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia podnosząc, że ustalona wysokość kosztów egzekucyjnych nie uwzględnia tego, że w sprawie nie doszło do faktycznego zajęcia wierzytelności pieniężnych. Zdaniem organu drugiej instancji, niepodzielającego stanowiska wierzyciela, koszty zostały ustalone w prawidłowej wysokości. Wskazał, że koszty te zostały ustalone w oparciu o przepisy rozdziału 6 działu I u.p.e.a., w szczególności art. 64 § 6 i § 10, art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 7, art. 64 § 9, art. 64 § 10, art. 64b § 1, art. 64c u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, że od zobowiązanego nie mogą być dochodzone niezapłacone koszty egzekucyjne, co wypełnia przesłankę wskazaną w art. 64c § 4 u.p.e.a., warunkującą obciążenie wierzyciela powstałymi kosztami egzekucyjnymi. Zgodnie art. 26 § 5 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Zgodnie natomiast z art. 64 § 9 i § 10 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu egzekucyjnym. W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że do zrealizowania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi, a stan środków na rachunku bankowym nie jest przesłanką dokonania zajęcia i pozostaje bez znaczenia dla oceny skuteczności tego zajęcia, co jest zgodne z brzmieniem art. 80 § 1 u.p.e.a. i znajduje potwierdzenie w przytoczonym orzecznictwie sądów administracyjnych. Następnie organ przedstawił szczegółowe rozliczenie kosztów egzekucyjnych wskazując, że opłata w wysokości 9 zł powstała z tytułu zajęcia rachunku bankowego, zaś wydatki w kwocie 12,20 zł wynikają z kosztów przejazdu i delegacji poborcy skarbowego. Wydatki te zostały przypisane do tytułu wykonawczego nr [...]. Opłaty te są należne organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdy po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okaże się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego i niezależnie od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...]. Skarżący powołując się stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreślił, że opłaty egzekucyjne mogą być pobrane wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych na rachunku bankowym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sprawę rozpatrzono na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej obciążające wierzyciela – Zakład Ubezpieczeń Społecznych – kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 21,20 zł. Na powyższą kwotę składają się: opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w wysokości 9 zł oraz zwrot wydatków z tytułu kosztów przejazdów i delegacji poborcy skarbowego w kwocie 12,20 zł. W kontrolowanej sprawie nie była kwestionowana sama zasada obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. wobec bezskuteczności prowadzonej egzekucji. Stosownie bowiem do tego przepisu wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeśli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Również nie była kwestionowana przez wierzyciela prawidłowość naliczenia opłaty za zwrot wydatków z tytułu kosztów przejazdu i delegacji pobory skarbowego. Zgodnie z art. 64b § 1 u.p.e.a. wydatkami egzekucyjnymi są koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, a w szczególności na opłacenie przejazdu i delegacji poborcy lub egzekutora (pkt 1). Z tych względów należało odnieść się do zasadności naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażane w aktualnym orzecznictwie oraz piśmiennictwie, iż we właściwym odczytaniu wyżej przywołanego przepisu wystarczające jest zastosowanie wykładni językowej. Prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego (por. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 24). Treść cytowanego tekstu prawnego nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Także w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (por. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327). Zaprezentowane wyżej rozumienie omawianego przepisu nie może być podważane przez nawiązanie do treści przepisu art. 80 § 1 u.p.e.a. Przepis ten wskazuje bowiem, w jaki sposób dokonuje się czynności zajęcia rachunku bankowego i nie potwierdza stanowiska, że zajęcie wierzytelności można utożsamiać z zajęciem rachunku bankowego. Wręcz przeciwnie, w przepisie art. 80 § 2 u.p.e.a. mowa o "zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego", co dowodzi trafności stanowiska, że warunkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie na zajętym rachunku bankowym środków pieniężnych. W związku z tym należy podzielić zapatrywanie, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych (por. wyroki NSA: z dnia 6 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15 wyrok z dnia 10 kwietnia 2018 r., II FSK 914/16, z dnia 20 marca 2018 r., II FSK 778/16, z dnia 12 lutego 2019 r., II FSK 3379/18, z dnia 19 lutego 2019 r., II FSK 589/17, z dnia 5 maja 2019 r., I GSK 312/19, z dnia 29 listopada 2018 r., I GSK 2307/18, z 8 października 2019 r., I GSK 1377/1, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA, P. Przybysz, U.p.e.a. Komentarz, Lex 2018, t. 1 do art. 64). Z kolei mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, w którym orzeczono, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa on maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, należy wskazać, że będący konsekwencją tego orzeczenia obowiązek rozważenia miarkowania tej opłaty aktualizuje się dopiero wtedy, gdy przesądzona jest sama zasada jej nałożenia (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2019 r., II FSK 3379/18, CBOSA), co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. W rozpoznawanej sprawie z uwagi na brak na rachunku bankowym środków przekraczających kwotę wolną od zajęcia nie doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanej. W związku z powyższym Sąd uznał, iż DIAS w zaskarżonym postanowieniu dokonał błędnej wykładni art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., a w konsekwencji niezasadnie zaakceptował rozstrzygnięcie organu I instancji obciążające wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Wobec powyższego Sąd uznał, iż organ orzekając o kosztach postępowania egzekucyjnego dopuścił się naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. przez błędną jego wykładnię, co uzasadniło uchylenie zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni przedstawioną powyżej wykładnię art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. ----------------------- # 2