II SA/Go 172/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Asesor WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 maja 2020 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r., nr [...]. 1. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] października 2019 r., nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela – Zakład Ubezpieczeń Społecznych kosztami egzekucyjnymi w kwocie 1.560,20 zł. 1.1. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej K.L. (poprzednie nazwisko W.) na podstawie ośmiu tytułów wykonawczych o wskazanych w decyzji numerach. Podjęto próby zajęcia wynagrodzenia za pracę, zajęcia innych wierzytelności oraz zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...]. W wyniku tych działań nie uzyskano żadnych środków pieniężnych. Poborca skarbowy sporządził protokoły o stanie majątkowym, w których nie stwierdzono majątku ruchomego ani wierzytelności mogących stanowić potencjalny przedmiot egzekucji. Z tego względu Naczelnik Urzędu Skarbowego, na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. , poz. 1438 ze zm., dalej u.p.e.a.), wydał w dniu [...] października 2019 r. postanowienie, którym orzekł o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku zobowiązanej. Z uwagi na brak możliwości dalszego dochodzenia kosztów egzekucyjnych powstałych w toku przedmiotowego postępowania egzekucyjnego od zobowiązanej, Naczelnik Urzędu Skarbowego, zawiadomieniem poinformował wierzyciela – ZUS o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w toku tego postępowania egzekucyjnego, które zostały naliczone w kwocie 1.560,20 zł. Następnie postanowieniem z dnia dniu [...] października 2019 r., nr [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 1.560,20 zł, prowadzonego na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych. Podano, że koszty te zostały ustalone w oparciu o przepisy rozdziału 6 działu I u.p.e.a., w szczególności art. 64 § 6 i § 10, art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 9 pkt 2, art. 64 § 5, art. 64 § 1 pkt 14, art. 64b, art. 64c § 4, art. 64 § 3, art. 64 § 7 u.p.e.a. 1. 2. W zażaleniu wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia podnosząc, że ustalona wysokość kosztów egzekucyjnych nie uwzględnia tego, że w sprawie nie doszło do faktycznego zajęcie wierzytelności pieniężnych. 1.3. Zdaniem organu drugiej instancji, niepodzielającego stanowiska wierzyciela, koszty zostały ustalone w prawidłowej wysokości. Zatem do zrealizowania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi, a stan środków na rachunku bankowym nie jest przesłanką dokonania zajęcia i pozostaje bez znaczenia dla oceny skuteczności tego zajęcia, co jest zgodne z brzmieniem art. 80 § 1 u.p.e.a. i znajduje potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (które zacytowano). Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, że od zobowiązanego nie mogą być dochodzone niezapłacone koszty egzekucyjne, co wypełnia przesłankę wskazaną w art. 64c § 4 u.p.e.a., warunkującą obciążenie wierzyciela powstałymi kosztami egzekucyjnymi. Zgodnie art. 26 § 5 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Zgodnie natomiast z art. 64 § 9 i § 10 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu egzekucyjnym, a opłaty manipulacyjnej z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Następnie organ przedstawił szczegółowe rozliczenie kosztów wskazując, że opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjne są konsekwencją stosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych wymienionych w ustawie. Opłaty te są należne organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdy po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okaże się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego i niezależnie od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności. 2. W skardze wniesionej do tutejszego sądu wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...]. Powołując się szeroko na orzecznictwo podkreślono, że opłaty egzekucyjne mogą być pobrane wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. 3. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Sprawę rozpatrzono na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. 5. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest postanowienie obciążające wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych - kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 1.560,20 zł, na które składają się opłaty: za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, manipulacyjna, opłata za sporządzenie protokołów o stanie majątkowym oraz wydatki na korespondencję - naliczone odpowiednio na podstawie art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 , art. 64 § pkt 14 i art. 64b § 1 u.p.e.a. W kontrolowanej sprawie nie była kwestionowana sama zasada obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. wobec bezskuteczności prowadzonej egzekucji. Stosownie bowiem do tego przepisu wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeśli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Sam sposób rachunkowy obliczenia kosztów oraz naliczenie opłaty za sporządzenie protokołów o stanie majątkowym i wydatków na korespondencję są prawidłowe. Jeśli chodzi o opłaty manipulacyjną to zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Podkreślić należy, iż opłata manipulacyjna jest odrębną opłatą, naliczaną obok innych opłat za dokonanie poszczególnych czynności egzekucyjnych i jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdy po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okaże się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego (por. wyrok WSA w Łodzi z 6 listopada 2019 r., III SA/Łd 704/19 i WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 18 marca 2020 r., II SA/Go 839/19, CBOSA). Jej wysokość łączna jest niewielka i adekwatna do czasu trwania postępowania egzekucyjnego oraz wielości czynności podjętych w celu poszukiwania majątku zobowiązania w kontrolowanej sprawie. 6. Problem prawny sprawy dotyczy naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. W tym zakresie podzielić należy stanowisko skarżącego, że opłata egzekucyjna we wskazanej wysokości może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych (por. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327 oraz wyroki NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15; 10 kwietnia 2018 r., II FSK 914/16; 20 marca 2018 r., II FSK 778/16; 12 lutego 2019 r., II FSK 3379/18; 19 lutego 2019 r., II FSK 589/17; 5 maja 2019 r., I GSK 312/19; 29 listopada 2018 r., I GSK 2307/18; 8 października 2019 r. i I GSK 1377/18; CBOSA). Takie stanowisko nie może być podważane przez nawiązanie do treści przepisu art. 80 § 1 u.p.e.a. Przepis ten wskazuje bowiem, w jaki sposób dokonuje się czynności zajęcia rachunku bankowego i nie wynika z niego, że zajęcie wierzytelności można utożsamiać z zajęciem rachunku bankowego. Wręcz przeciwnie, w przepisie art. 80 § 2 u.p.e.a. mowa o "zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego", co dowodzi trafności tezy, że warunkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie na zajętym rachunku bankowym środków pieniężnych. W związku z tym należy podzielić zapatrywanie, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. 7. Mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, w którym orzeczono, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa on maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, należy wskazać, że będący konsekwencją tego orzeczenia obowiązek rozważenia miarkowania tej opłaty aktualizuje się dopiero wtedy, gdy przesądzona jest sama zasada jej nałożenia (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2019 r., II FSK 3379/18), co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. Wobec powyższego należy uznać, że organ orzekając o kosztach postępowania egzekucyjnego dopuścił się naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. przez błędną jego wykładnię, co uzasadniło uchylenie zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni przedstawioną powyżej wykładnię art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.