II SA/Go 266/17

Dnia 12 lipca 2017 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku S.D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi S.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. S.D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2017r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 192 zł, S.D. złożył dnia 4 maja 2017 r. na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego. Uzasadniając wniosek podał, że na rok przed emeryturą jest bezrobotny, z uwagi na wiek 64 lat ma trudności ze znalezieniem pracy i pozostaje na utrzymaniu małżonki, nadto w skład gospodarstwa domowego wchodzi również pracująca i studiująca zaocznie córka. Skarżący nie posiada pieniędzy na opłatę sądową, leczy się neurologicznie, laryngologicznie. Z powodu radykalnego spadku obrotów w 2014 r. oraz wypadku samochodowego skarżący, będący adwokatem, zmuszony został do zawieszenia, a następnie likwidacji działalności gospodarczej. Próbował znaleźć pracę stosownie do swojego wykształcenia, jednak bezskutecznie. Pozostaje na utrzymaniu żony. Oszczędności przeznaczył na wykształcenie dzieci, zaś pozostałą sumę 2 tys. zł na spłatę zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Majątek skarżącego to dom w zabudowie szeregowej, który buduje od 1991 r. Ponadto ma samochód osobowy z 2001 r. wartości 1.500 zł. W odpowiedzi na skierowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość dochodów małżonki i córki z ostatnich trzech miesięcy oraz wyciągów z rachunków bankowych wszystkich dorosłych domowników za wskazany wyżej okres, dokumentów potwierdzających aktualny stan zadłużenia wobec ZUS, urzędu skarbowego itp. oraz potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu, skarżący nadesłał dokumenty objęte wezwaniem. Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. W rozpatrywanej sprawie należny wpis sądowy od skargi wynosi 192 zł (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Skarżący, jak wynika z jego oświadczenia, jest osobą bezrobotną oraz bez stałych dochodów, zaś ciężar finansowy utrzymania gospodarstwa domowego spoczywa na jego małżonce, osiągającej dochód z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę w kwocie 2.600-2.900 zł netto miesięcznie. Córka skarżącego z uzyskanego wynagrodzenia za pracę pokrywa swoje własne wydatki związane z kształceniem. Nadto skarżący posiada zobowiązanie wobec ZUS, wynoszące wraz z odsetkami na miesiąc kwiecień 2017 r. ok. 80 tys. zł, które spłaca w ratach. Jednakże z nadesłanych wyciągów z rachunku bankowego skarżącego wynika, że posiada on środki pieniężne w kwocie ok. 1.740 zł według stanu na [...] maja 2017 r., zaś dokonywana z tego rachunku spłata zadłużenia wobec ZUS wynosi 203 zł miesięcznie. Skarżący ma zatem do swojej dyspozycji środki pieniężne w kwocie wystarczającej do uiszczenia w niniejszej sprawie wpisu sądowego w wysokości 192 zł. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, iż wydatkowanie posiadanych przez stronę środków finansowych na spłatę innych zobowiązań, bez uwzględnienia kosztów związanych z toczącym się postępowaniem sądowym, stanowi naruszenie równości w traktowaniu swoich powinności finansowych (postanowienie NSA z 27 czerwca 2008 r., II FZ 186/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto należy mieć na względzie, iż prawo nie przewiduje zróżnicowania obowiązku uiszczania należności na rzecz budżetu państwa w zależności od źródła tego obowiązku. Innymi słowy, nie jest skuteczne powoływanie się na obciążenie strony płatnościami z tytułu ubezpieczeń społecznych jako na okoliczność uzasadniającą przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż obie te należności stanowią dochód budżetu państwa (postanowienie NSA z 18 kwietnia 2008 r., II GZ 80/08). Podobnie sam fakt pozostawania osobą bezrobotną nie przesądza automatycznie o konieczności przyznania w związku z tym prawa pomocy (postanowienie NSA z 19 stycznia 2011 r., I OZ 19/11). Ponadto małżonka skarżącego osiąga miesięczny dochód w wysokości 2.600-2.900 zł netto, z którego pokrywa bieżące wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego, jednakże z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego wynika, iż posiada ona zgromadzoną na tym rachunku kwotę 13.247,40 zł (według stanu na [...] czerwca 2017 r.). W orzecznictwie sądowym wskazuje się, iż prawidłowa ocena przesłanek z art. 246 p.p.s.a. powinna uwzględniać także stan rodzinny wnioskodawcy ubiegającego się o prawo pomocy, a co za tym idzie, również sytuację zarobkową i dochody osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym (postanowienia NSA z 13 czerwca 2008 r., I OZ 373/08, z 27 czerwca 2008 r., I OZ 431/08, z 27 kwietnia 2009 r., II FZ 119/09 oraz z 12 stycznia 2012 r., I GZ 234/11). Przy badaniu przesłanek wynikających z powyższego przepisu należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy, przy czym z istoty tego obowiązku wynika, iż prawo pomocy nie może zostać przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (postanowienia NSA z 23 sierpnia 2011 r., II FZ 422/11, z 30 sierpnia 2011 r., I FZ 238/11 z 11 stycznia 2011 r., II FZ 644/10 oraz z 23 marca 2011 r., II FZ 112/11). W rozpatrywanym przypadku osiągane przez małżonkę skarżącego dochody oraz zgromadzone środki pieniężne bez wątpienia pozwalają na uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 192 zł. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Ponadto prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Przedstawione wyżej okoliczności świadczą o tym, że skarżący nie spełnia przesłanek umożliwiających przyznanie mu prawa pomocy. Nie jest bowiem osobą, która nie byłaby w stanie, zarówno samodzielnie jak i z ewentualną pomocą ze strony małżonki, uiścić wpisu sądowego w wysokości 192 zł i która wymagałaby wsparcia ze strony państwa w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.