II SA/Go 386/17

Dnia 29 sierpnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie: Sędzia WSA Sławomir Pauter po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.G. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 10 lipca 2017r. w sprawie ze skargi M.G. na informację Zarządu Województwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie negatywnej oceny projektu postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego. Dnia 19 maja 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek M.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, iż nie posiada wiedzy prawniczej. Żyje z pracy tymczasowej i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Jego miesięczny dochód netto z pracy na czas określony wynosi miesięcznie 1.900 zł, z czego dojazdy do pracy pochłaniają 400 zł, zaś koszty mieszkania 200 zł. Nadto z formularza PPF wynika, że skarżący nie ma nikogo na utrzymaniu, nie posiada majątku nieruchomego, oszczędności, przedmiotów wartościowych. Zarządzeniem z dnia 1 czerwca 2017 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał kopię aneksu do umowy o pracę na czas określony, zawartej na okres od [...] stycznia 2016 r. do [...] stycznia 2018 r., wyciąg ze swojego rachunku bankowego za okres ostatnich trzech miesięcy, z którego wynika, że jego miesięczny dochód netto wynosi ok. 1.900 zł, a także oświadczył, iż nie posiada rachunków utrzymania mieszkania i dojazdów do pracy, które wynoszą 300 zł miesięcznie, zaś koszty dojazdu do pracy ok. 150 zł na miesiąc. Uzupełniająco podał, iż aktualnie jest w trudnej sytuacji materialnej i życiowej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z wyboru. Byłoby to dla niego zbyt wielkim obciążeniem finansowym i zmniejszyłoby środki niezbędne do utrzymania. Pomoc prawnika jest mu niezbędna, gdyż samodzielnie nie jest w stanie podjąć skutecznego działania ze względu na brak wiedzy prawniczej. Postanowieniem z dnia 10 lipca 2017r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie ustanowienia adwokata wskazując, że brak jest podstaw do przyjęcia, aby w odniesieniu do skarżącego, osiągającego miesięczny dochód w kwocie 1.900 zł netto, zachodziły przesłanki uzasadniające zwolnienie go w niniejszej sprawie od kosztów sądowych (wpis sądowy – 200 zł). Jednocześnie referendarz stwierdził, iż wydatek związany z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika przekracza możliwości finansowe osoby osiągającej dochód w podanej wyżej wysokości. Sprzeciw od postanowienia z dnia [...] lipca 2017r. złożył M.G., który podał, iż wykazany dochód miesięczny w kwocie ok. 1.900 zł nie jest wartością stałą. W zależności od ilości przepracowanych godzin, dochód miesięczny bywa również mniejszy. Skarżący oświadczył, iż aktualnie nie może udokumentować wszystkich kosztów związanych ze swoim utrzymaniem ponieważ nie posiada udokumentowanych wydatków. W związku z powyższym strona wniosła o dopuszczenie dowodu z rachunku bankowego, z którego wynikają jego zakupy związane z utrzymaniem. Ponadto stwierdził, iż wpis sądowy w kwocie 200,00 zł jest bardzo dużym wydatkiem i nie może dokonać tej wpłaty bez koniecznego uszczerbku dla siebie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego okazał się niezasadny. W razie wniesienia sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego zastosowanie znajduje przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) dalej w skrócie p.p.s.a. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie wyjątkowe traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ 1361/14; z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1387/14; z 14 stycznia 2015 r., II OZ 1402/14; z 16 stycznia 2015 r., I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z 20 stycznia 2015 r., II OZ 11/15; z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14, CBOSA). Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). W ocenie Sądu referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, że skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżący nie spełnia bowiem przesłanek pozwalających na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę okoliczność, iż skarżący podaje, że jego miesięczny dochód wynosi 1900 zł netto, to niewątpliwie brak jest podstaw do uznania skarżącego za osobę ubogą, wymagającą wsparcia w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, iż prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód na tyle niski, że nie pozwala on na uiszczenie kosztów postępowania sądowego, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Ma ono służyć osobom najuboższym, to jest takim, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Osiąganie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Należy podnieść, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866). Odnosząc się do oświadczenia skarżącego zawarte w sprzeciwie, że wykazany dochód miesięczny w kwocie ok. 1.900 zł nie jest wartością stałą i że jego dochód bywa również mniejszy, należy stwierdzić, iż rzeczywiście z wyciągu z rachunku bankowego skarżącego wynika, że jego dochód netto z 3 miesięcy (marzec, kwiecień, maj) w każdym miesiącu jest różny, ale wynosi on średnio 2154,65 zł miesięcznie, a nie 1900 zł. Tylko w jednym miesiącu dochód jest nieznacznie niższy niż 1900 zł (1896,93zł), ale wynagrodzenie w maju 2017r. wyniosło już 2583,86 zł. W świetle przedstawionych okoliczności brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego, odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z tego względu, na podstawie art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.