II SA/Go 696/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P sp. z o.o. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. P Spółka z o.o., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] lipca 2014 r., Nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania. Wraz ze skargą złożony został wniosek o udzielnie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona skarżąca podała, że strata Spółki na dzień [...] czerwca 2014 r. wyniosła 867.349,23 zł, natomiast w 2013 r. Spółka osiągnęła zysk w kwocie 135.277,93 zł. Nadto skarżąca Spółka wskazała, że miesięczny koszt wynagrodzeń pracowników brutto wynosi 150.259,57 zł (brutto), zaś zakup materiałów i energii to wydatek 405.071,28 zł. Strona oświadczyła również, że nie ma możliwości sprzedaży żadnych składników majątku, gdyż są one niezbędne do wykonywania bieżącej działalności oraz utrzymania produkcji. W uzupełnieniu złożonego wniosku Spółka przedłożyła zbiorcze zestawienie przychodów i kosztów uzyskania przychodów za ostatnie trzy miesiące, wyciągi z rachunków bankowych oraz odpisy deklaracji miesięcznych w podatku od towarów i usług. Postanowieniem z dnia 22 października 2014 r., sygn. akt II SA/Go 696/14 Referendarz sądowy odmówił przyznania Spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że ocena przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych odbywa się poprzez porównanie możliwości finansowych wnioskodawcy z obciążającymi ją kosztami sądowymi. Przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Przedsiębiorstwo prowadząc działalność gospodarczą powinno uwzględnić w jej ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jego działalnością. Zdaniem Referendarza, o możliwościach płatniczych skarżącej Spółki świadczy fakt, że pomimo znacznego pogorszenia warunków prowadzenia działalności gospodarczej i poniesienia strat przez Spółkę, nie zaprzestała ona prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Spółka nie wykazała, że podjęła jakiekolwiek czynności w celu uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych. Nadto poza powoływaniem się na stratę, Spółka nie przedłożyła żadnych dowodów na ryzyko utraty płynności finansowej. Skoro Spółka osiąga przychód, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych. Przeciwko uwzględnieniu wniosku przemawiała również ilość posiadanych środków na rachunku bankowym, która na dzień [...] października 2014 r. wynosiła ok. 35.000,00 zł oraz wysokość kapitału zakładowego (8.771.000 zł) i wartość środków trwałych (7.013.958,16 zł). Pismem z dnia [...] listopada 2014 r. P Sp. z o.o., reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła sprzeciw od postanowienia Referendarza, w którym podała, że wnosiła o przyznanie prawa pomocy w postaci całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Tymczasem Referendarz sądowy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 22 października 2014 r. odniósł się do przesłanek uzasadniających częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek Spółki nie został rozpatrzony zgodnie z żądaniem zawartym we wniosku, co przesądza o wadliwości skarżonego postanowienia. Wskazano jednocześnie, iż na obecnym etapie postępowania na skarżącej Spółce ciąży obowiązek poniesienia kosztów w postaci wpisu sądowego od skargi, zatem przyznanie prawa pomocy obejmuje częściowy zakres, tj. zwolnienie od wpisu sądowego. Zdaniem skarżącej Spółki, stanowisko w zaskarżonym postanowieniu jest wadliwe, albowiem prawidłowa ocena stanu faktycznego sprawy prowadzi do wniosku, że doszło do aktualizacji przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Uzasadniając powyższe skarżąca Spółka podkreśliła, że nie neguje faktu, iż na dzień [...] października 2014 r. posiadała na rachunku bankowym kwotę około 35.000,00 zł, jednakże były to środki przeznaczone na wynagrodzenia dla pracowników, które Spółka dokonuje do dnia 10-tego każdego miesiąca. Co więcej, kwota ta pozwalała na zapłatę tylko części wynagrodzeń pracowników, bowiem Spółka miesięcznie ponosi koszty z tytułu wypłaty wynagrodzeń dla pracowników w wysokości 150.259,57 zł. Zatem zgromadzona kwota stanowiła zaledwie 23,29 % kwoty potrzebnej na wypłatę wynagrodzeń. Jednocześnie Spółka podkreśliła, że z uwagi na brak płynności finansowej Spółki, jej pracownicy otrzymują wynagrodzenia ze znacznym opóźnieniem, co świadczy o braku środków finansowych nie tylko na uiszczenie wpisu sądowego od skargi, ale również wywiązywanie się z podstawowych zobowiązań Spółki. Dalej Spółka podała, że ponosi również miesięczne koszty z tytułu zakupu materiałów i energii w wysokości 405.071,28 zł. Zatem suma miesięcznych kosztów ponoszonych przez Spółkę wynosi 555.330,85 zł i Spółka wykazała, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania, skoro nie jest w stanie uregulować swoich podstawowych wydatków. Spółka podkreśliła, że poniesienie kosztów związanych z wynagrodzeniem dla pracowników oraz zakupem materiałów i energii jest konieczne dla dalszego bytu Spółki, której działalność polega na prowadzeniu zakładu produkcyjnego, który może funkcjonować tylko w przypadku zapewnienia odpowiednich materiałów, energii oraz pracowników. Nadto brak wypłaty wynagrodzeń pracowników oraz brak uiszczania składek ZUS może doprowadzić do poniesienia odpowiedzialności karnej osób wykonujących w imieniu Spółki czynności w sprawach za zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Odnosząc się natomiast do wysokości kapitału zakładowego i wartości środków trwałych, skarżąca Spółka wskazała, że kapitał zakładowy jest tylko wartością odnotowaną w bilansie spółki, która nie przekłada się na rzeczywiste środki, którymi w danym czasie dysponuje Spółka. W zaskarżonym postanowieniu z dnia 22 października 2014 r. Referendarz sądowy podając kwotę kapitału zakładowego wskazał na kapitał podstawowy, który stanowi wartość wniesioną przez wspólników przy zakładaniu Spółki i nie odzwierciedla obecnego stanu kapitału własnego. Pominięto również fakt, że kapitał zakładowy został pomniejszony o straty z lat ubiegłych, które zgodnie z danymi przedstawionymi w bilansie za pierwsze półrocze 2014 r. wynosiły na dzień [...] czerwca 2014 r. – 5.625.947,72 zł. Nadto Spółka nie może wyzbyć się środków trwałych, albowiem oznaczałoby to zaprzestanie prowadzenia działalności produkcyjnej, a ze względu na charakter prowadzonej działalności, posiadane środki trwałe charakteryzują się niską płynnością i utrudniona byłaby ich sprzedaż. Na zakończenie podkreślono, że Spółka dąży do poprawy swojej sytuacji finansowej, albowiem podjęte zostały działania inwestycyjne polegające na produkcji podłoża bezglebowego (produkcja rozpocznie się w III kwartale 2015 r.) i dopiero konkretne efekty w zakresie poprawy finansowej Spółki, będą widoczne dopiero w przyszłości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej jako "p.p.s.a.", postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie, pismem z dnia [...] listopada 2014r. P Spółka z o.o. , reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 22 października 2014 r., sygn. akt II SA/Go 696/14, który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Wyjątek od powyższej zasady przewidziany jest m.in. w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym całkowite zwolnienie może nastąpić w sytuacji, gdy wykazana zostanie niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona będąca osobą prawna może uzyskać częściowe zwolnienie, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a może zostać przyznane, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W rozpoznawanej sprawie skarżąca Spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, gdyż wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt. GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z treścią art. 84 Konstytucji RP każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z niego uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (vide: postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., sygn. akt I FZ 27/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (vide: postanowienie z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt II FZ 255/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc przywołane wyżej regulacje prawne oraz prezentowane w tym zakresie stanowisko doktryny do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (na obecnym etapie postępowania – wpisu sądowego od skargi) nie została spełniona. Analiza stanu majątkowego wnioskodawcy dokonana w oparciu o podniesione okoliczności oraz przedłożone do akt kserokopie dokumentów źródłowych, prowadzi do wniosku, iż sytuacja finansowa skarżącej Spółki pozwala jej pokryć koszty postępowania toczącego się przed Sądem. Z analizy zgromadzonej w sprawie dokumentacji finansowej wynika, że Spółka posiada majątek znacznej wartości, albowiem wartość posiadanych środków trwałych wynosi 7.013.958,16 zł. Co prawda działalność gospodarcza przynosiła Spółce straty (na dzień [...] czerwca 2014 r. wyniosły 867.349,23 zł), to pomimo takich trudności finansowych Spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego, zaś ze złożonego oświadczenia wynika, że Spółka osiągnęła zysk w wysokości 135.277,93 zł. Zainwestowała także w "środki trwałe w budowie" kwotę 121.539,15 zł (stan na dzień [...] grudnia 2013 r.). Sąd podziela pogląd, zgodnie z którym wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę (vide: postanowienie NSA z dnia 9 września 2013 r., sygn. akt II GZ 489/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide: postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z żadnym z takich przypadków na gruncie przedmiotowej sprawy nie mamy do czynienia. Spółka w oczywisty sposób nie utraciła płynności finansowej, dalej istnieje w obrocie gospodarczym. Jednocześnie należy podkreślić, że o możliwościach płatniczych skarżącej Spółki świadczy również regularne pokrywanie wydatków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej zarówno o charakterze cywilnoprawnym, czy to pokrywanie miesięcznych kosztów zakupu materiałów i energii w wysokości 405.071,28 zł, czy też opłacanie faktur wystawionych przez różnego rodzaju podmioty gospodarcze (informacja z wyciągów bankowych), jak i publicznoprawnym np. wpłaty na rzecz urzędów skarbowych i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Również podjęcie przez Spółkę działań inwestycyjnych (planowane na III kwartał 2015 r. rozpoczęcie produkcji podłoża bezglebowego) świadczy o tym, że nie znajduje się ona w tak trudnej sytuacji finansowej, aby nie mogła uiścić kosztów sądowych. Podkreślenia wymaga, że koszty sądowe również są wydatkami związanymi z bieżącą działalnością spółki. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się bowiem z możliwością powstania konieczności prowadzenia postępowań sądowych. Inne zobowiązania związane z bieżącą działalnością spółki nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 18 lipca 2012 r., sygn. akt I GZ 155/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy podkreślić, że stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a., Sąd oceniając wniosek osoby prawnej o przyznanie prawa pomocy, bierze pod uwagę jedynie dane o jej stanie majątkowym i dochodach (por. M. Grzymisławska-Cybulska, Zakres podmiotowy i przedmiotowy wniosku o przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i jednostkom organizacyjnym, [w:] Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego, 2007, nr 1, s. 38). Pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz także środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie, wyliczony na podstawie § 1 pkt 4 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wpis od skargi wynosi 20.192 zł, zatem P Spółka z o.o. jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą i zobowiązany należycie dbać o własne interesy, mogła poczynić stosowne rezerwy na opłacenie ewentualnych kosztów sądowych. W szczególności, gdy o decyzji Zarządu Województwa z dnia [...] lipca 2014 r., Nr [...] dowiedziała się już w dniu 21 lipca 2014 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru decyzji znajdujące sie w aktach administracyjnych sprawy). W konsekwencji uznać należy, że skarżąca Spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, co skutkuje odmową przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, Sąd na postawie art. 260 p.p.s.a., art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a. oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji orzeczenia.