I SA/Ke 357/14

Dnia 14 października 2014 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 14 października 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M.M. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...][...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2008 r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek. W sprawie ze skargi z dnia 23 maja 2014 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za [...] r. M.M. reprezentowany przez adwokata J. A. K. złożył w dniu 17 września 2014 r. sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Z oświadczenia złożonego pod odpowiedzialnością karną za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i dwiema córkami. Dochód jego rodziny stanowi wynagrodzenie za pracę uzyskiwane przez żonę w kwocie 1.680zł miesięcznie. Skarżący nie wykazał majątku. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i nie osiąga żadnych dochodów. W dalszej części wniosku oświadczył, że z żoną ma zawartą rozdzielność majątkową. Dane zawarte w złożonym wniosku okazały się niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącego, z uwagi na powyższe pismem z dnia 18 września 2014 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w następującym zakresie: - wskazanie i udokumentowanie dochodów uzyskanych przez skarżącego, jego żonę oraz córki za 2013 r.; - przedłożenie zaświadczenia o dochodach żony skarżącego za okres ostatnich trzech miesięcy; - jeżeli córki skarżącego uzyskują dochody - wskazanie i udokumentowanie ich wysokości za okres ostatnich trzech miesięcy; - jeżeli córki skarżącego uczą się lub studiują – udokumentowanie tego faktu oraz określenie wysokości miesięcznych kosztów nauki córek oraz wskazanie, kto ponosi koszty tej nauki; - przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Urzędu Pracy potwierdzającego, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku; - przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych/nieposiadanych przez skarżącego, jego żonę oraz córki samochodach (obejmującego ich markę i rok produkcji) w okresie od 1 stycznia 2012 do 31 sierpnia 2014 r.; - przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego, jego żonę oraz córki rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; - wskazanie oraz udokumentowanie, kto jest właścicielem nieruchomości pod adresem M. N. ul. Ś. 22 K. [...], który został wskazany jako adres zamieszkania skarżącego i jego rodziny; - określenie wysokości miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie domu oraz rodziny; - udokumentowanie ponoszonych przez skarżącego oraz jego żonę kosztów utrzymania domu poniesionych w 2014 r. tj od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. (np. ogrzewanie, energia, woda), ewentualnie wskazanie kto i w jakiej wysokości ponosi koszty utrzymania domu, w którym zamieszkuje skarżący i jego rodzina; - wykazanie oraz udokumentowanie ewentualnych zadłużeń lub zobowiązań kredytowych skarżącego oraz jego rodziny; - oświadczenie, czy skarżący oraz jego rodzina korzysta z pomocy społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącego adwokat J.A. K. przedłożył kserokopie zeznań podatkowych za 2013 r. żony i córek skarżącego (przy czym kserokopia zeznania jednej z córek jest niekompletna - nie zawiera strony nr 2), oświadczenie żony skarżącego o tym, że skarżący od 6 marca 2014 r. nie mieszka z żoną i córkami; ponosi koszty opłat za dom tj. światło, woda, telefony, Internet oraz przeznacza na utrzymanie dzieci pieniądze w kwocie od 500 do 1000 zł miesięcznie; ponadto posiada z mężem intercyzę i odmawia przedłożenia zaświadczenia o uzyskiwanych dochodach za okres ostatnich trzech miesięcy; kserokopię aktu notarialnego z dnia 27 sierpnia 1998 r. o wyłączeniu małżeńskiej wspólności ustawowej między skarżącym a jego żoną, decyzję z dnia 7 kwietnia 2014 r. o wysokości stypendium – 988,40 zł brutto przyznanego córce skarżącego odbywającej staż; zaświadczenie z dnia 2 września 2014 r. o tym, że młodsza córka skarżącego jest uczennicą klasy trzeciej technikum; zaświadczenie z dnia 26 września 2014r. z Powiatowego Urzędu Pracy, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku; zaświadczenie Starostwa Powiatowego z dnia 26 września 2014 r. że skarżący jest właścicielem samochodu osobowego Marku BMW 530D rok prod. 2004 oraz przyczepy specjalnej marki HOBBY 520 rok prod. 1977, oświadczenie skarżącego z dnia 26 września 2014 r., że samochód osobowy oraz przyczepę wskazane przez Starostwo Powiatowe skarżący sprzedał w 2007 r.; zaświadczenie Starostwa Powiatowego z dnia 30 września 2014 r., że na córkę skarżącego nie jest zarejestrowany żaden pojazd; zaświadczenie Starostwa Powiatowego z dnia 30 września 2014 r., że na żonę skarżącego jest zarejestrowany samochód BMW 320D rok prod 1998; kserokopię dowodu rejestracyjnego w/w samochodu, kserokopię aktu notarialnego z dnia Starostwa Powiatowego z dnia 30 umowa darowizny z dnia 8 maja 2014 r.; kserokopię aktu notarialnego umowa sprzedaży nieruchomości z dnia 11 stycznia 2007 r.; oświadczenie skarżącego z dnia 26 września 2014 r., że wysokość miesięcznych wydatków na utrzymanie domu oraz rodziny wynosi 0d 2000 do 3000 zł miesięcznie; kserokopie decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego i od nieruchomości na 2014 r. oraz faktur za wodę, telefon, Internet, energię oraz oświadczenie skarżącego, że ani on ani jego rodzina nie korzystają z pomocy społecznej. Pełnomocnik skarżącego zawarł też oświadczenie, że skarżący oraz jego córki nie posiadają kont bankowych, a żona skarżącego odmówiła podania takich danych oraz stanu konta debetowego. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z regulacji prawnych dotyczących prawa pomocy wynika, że zasadą jest, że to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja prawa pomocy stanowi zatem odstępstwo od powołanej wyżej zasady, będące formą dofinansowania z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 ustawy p.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W przedmiotowej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Należy podkreślić, że – jak wynika z brzmienia art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.- to na osobie fizycznej, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów, że zrealizowane są przesłanki przyznania prawa pomocy. Orzekający, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 ustawy p.p.s.a., może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości - wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości orzekającego w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W przypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki nie wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby orzekającego o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że orzekający nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689), a niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). M. M. nie uwiarygodnił w sposób wystarczający zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Wezwanie, w którym wskazano konkretne dokumenty mogące stanowić dowód realizacji przesłanek z art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a., skarżący wykonał w ograniczonym zakresie. Skarżący przede wszystkim nie przedłożył zaświadczenia o dochodach żony za okres ostatnich trzech miesięcy oraz nie przedłożył wyciągu lub wykazu z posiadanych przez jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy. Kwestie te mają natomiast istotne znaczenie przy ocenie przesłanek prawa pomocy. Wbrew powoływaniu się w złożonych dokumentach na okoliczność zawarcia przez skarżącego i jego żonę umowy o rozdzielności majątkowej okoliczność ta nie ma znaczenia. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Z tego powodu rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia z obowiązku udzielenia informacji o sytuacji majątkowej oraz finansowej współmałżonka (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12, postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 981/12, postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GZ 107/13, postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 321/13 czy postanowienia NSA z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 434/13 – wszystkie publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też, nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ujawnienie jedynie wybiórczych informacji dotyczących sytuacji majątkowej oraz finansowej żony skarżącego nie pozwala na całościową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy współmałżonka strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I FZ 426/13; dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym należało stwierdzić, że strona nie wykazała zaistnienia przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a orzekający nie jest w stanie w pełni zweryfikować sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego oraz jego możliwości płatniczych. W odniesieniu natomiast do złożonego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu wskazać należy, że skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata, w sytuacji gdy jest już reprezentowany w postępowaniu administracyjnym przez pełnomocnika z wyboru. Jak wynika z akt sprawy w dniu 23 maja 2014 r. skarżący udzielił pełnomocnictwa adwokatowi J.A. K. do reprezentowania go przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Kielcach. Zatem stwierdzić należy, że skarżącego łączy już stosunek prawny z zawodowym pełnomocnikiem z wyboru. W tej sytuacji, z uwagi na spełnienie się negatywnej przesłanki z art. 246 § 3 ustawy p.p.s.a. nie jest możliwe ustanowienia dla skarżącego profesjonalnego pełnomocnika w ramach instytucji prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 1, art. 246 § 3 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.