II SA/Ke 165/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Wojewody z dnia 14 lutego 2022 r. znak: [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. II SA/Ke 165/22 Uzasadnienie Decyzją z dnia 14 lutego 2022 r., znak: [...], Wojewoda , po rozpatrzeniu odwołania M. G., utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia 9 listopada 2021 r., znak: [...], o wymeldowaniu M. G. z pobytu stałego z nieruchomości położonej w P., ul. K. 14. W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. W dniu 19 lipca 2021 r. S. G., właściciel ww. nieruchomości, wystąpił do organu I instancji o wymeldowanie swojej żony M. G. z pobytu stałego w lokalu znajdującym się na tej nieruchomości, podnosząc, że od 2016 r. jego żona mieszka w kupionym przez siebie lokalu w S., do spornego lokalu przyjeżdża sporadycznie w odwiedziny do dzieci. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku organ I instancji wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 9 listopada 2021 r. W odwołaniu M. G. podniosła, że po kilku latach nieobecności wynikającej z agresywnego zachowania męża i stosowania wobec niej przemocy psychicznej, ze względu na zmianę szkoły niepełnosprawnego syna, wróciła do miejsca zameldowania na pobyt stały z zamiarem stałego pobytu. Organ odwoławczy, rozpatrując odwołanie M. G., ustalił, że sporny lokal przestał być dla niej miejscem pobytu stałego w rozumieniu art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (dalej też jako: "uel"). Wskazał, że M. G. od 2017 r. zameldowana jest na pobyt czasowy w S. W maju 2021 r. zameldowała się tam na pobyt czasowy do 25 maja 2023 r. Jak sama twierdzi bywała w spornym lokalu sporadycznie, a ze względu na stosowaną przez męża przemoc psychiczną, nadal ma problemy gdy w nim przebywa. Twierdzi, że boi się o swoje życie. Powód opuszczenia domu i rodziny jest nadal aktualny. Trudno więc sobie wyobrazić, że w spornym lokalu będzie koncentrować swoje życiowe interesy. Sam fakt istnienia konfliktu nie powoduje podważenia oceny, że opuszczenie lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. Organ wskazał, że M. G. nie ponosi kosztów codziennego utrzymania lokalu. Ostatnio w związku ze zmianą szkoły niepełnosprawnego syna urządziła mu pokój. Wydatki poniesione w związku z przeprowadzką i dziecko są jednak czymś naturalnym i nie oznaczają automatycznie realizowania zamiaru pobytu w miejscu zameldowania. Od września 2021 r. Policja nie odnotowała żadnych interwencji w związku z ponownym przebywaniem M. G. w domu. Przebywała w nim 3 tygodnie bezpośrednio przed Świętami Bożego Narodzenia i ponownie wyjechała. Z uwagi na pogłębiający się konflikt i sprzeciw właściciela nieruchomości, rozwód, wątpliwe jest aby zrealizowała swój zamiar pobytu w spornym lokalu. Zdaniem organu pozostawienie rzeczy osobistych, przedmiotów majątkowych w spornym lokalu nie jest kluczowe dla rozstrzygnięcia. Opuszczenie lokalu nie musi bowiem być połączone z opróżnieniem ze wszystkich ruchomości należących do opuszczającego. Sytuacja, w której osoba zameldowana na pobyt stały w danym lokalu rzeczywiście w nim nie mieszka, przebywając w tym czasie w innym lokalu, nosi znamiona trwałości i powinna skutkować wydaniem decyzji o wymeldowaniu na podstawie art. 35 uel. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach M. G. podała, że w lokalu przy ul. K. 14 w P. zamieszkuje i jest zameldowana na pobyt stały od maja 1995 r. Wyjaśniła, że jest nadal żoną S. G . Dom na działce stanowiącej własność męża powstał ze wspólnych pieniędzy. Od 20 kwietnia 2009 r. skarżąca przebywa na zasiłku pielęgnacyjnym w związku z opieką nad niepełnosprawnym umysłowo w stopniu lekkim synem K . Około 3 lat syn uczęszczał do szkoły w Z . Skarżąca zarzuciła mężowi znęcanie się psychiczne, wskazała, że założona została niebieska karta. Starszy syn S. stanął po stronie ojca. Skarżąca podała, że jeździła co dwa miesiące z synem K. do domu w P., w 2020 r. zakupiła nowe meble do tego domu, telewizor, pomalowała ściany. Wtedy mąż złożył drugi pozew o rozwód, bo pierwszy wycofał. Podczas przyjazdów do domu w P. skarżąca musiała wzywać Policję, bo mąż wszczynał awantury. Od września 2021 r. przeniosła syna K. do szkoły w M . W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 31 maja 2022 r. skarżąca oświadczyła, że jej rozwód z mężem dotąd nie został orzeczony. Pierwsza sprawa rozwodowa miała się odbyć w dniu 3 czerwca 2022 r. Od września 2021 r. syn K. uczęszcza do szkoły w M., do której codziennie dojeżdża busem. Uczestnik S. G. wniósł o oddalenie skargi. Podał, że około kwietnia-maja 2021 r. wniósł o rozwód. Wyjaśnił, że M. G. od początku maja 2022 r. zamieszkuje w P . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa). Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa). Na wstępie należy podkreślić, że organy administracji publicznej zobowiązane są do wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zgromadzenia pełnego materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 Kpa). Zgodnie z ugruntowanymi poglądami wyrażanymi w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawidłowe rozstrzygnięcie w sprawie musi być poprzedzone zebraniem i oceną całokształtu jej okoliczności, ustalonych w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym (por. wyroki NSA z 15 stycznia 2016 r., sygn. I OSK 1013/14, w którym sąd stwierdził, że "zaniechanie przez organ administracji podjęcia wszystkich dopuszczalnych z prawnego punktu widzenia czynności zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego jest naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, powodującym wadliwość wydanej decyzji"). Stosownie do treści art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2021 r. poz. 510 ze. zm.), organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie przyjmuje się, że dla wystąpienia określonej w art. 35 uel przesłanki wymeldowania, tj. "opuszczenia miejsca pobytu stałego", konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar związania się z tym innym miejscem i urządzenia w nim trwałego centrum życiowego. Nie każde opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stanowi bowiem podstawę do orzeczenia o wymeldowaniu. Dla stwierdzenia, że nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu powołanego przepisu konieczne jest ustalenie, że opuszczenie to miało charakter dobrowolny, było wynikiem realizacji uprzednio powziętego zamiaru zmiany miejsca pobytu i przeniesienia centrum swych spraw życiowych w inne miejsce. Decydujące znaczenie dla wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego ma przesłanka trwałości opuszczenia lokalu, przez którą należy rozumieć przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym. Opuszczenie miejsca pobytu musi cechować zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, jak i element woli, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. Gdyby zamiaru opuszczenia lokalu wskazany podmiot nie wyraził w sposób jasny, zadaniem organu ewidencyjnego jest weryfikacja, czy okoliczności sprawy wskazują na istnienie po jego stronie zamiaru trwałego zerwania więzi z miejscem zameldowania (por. wyroki NSA: z dnia 23 maja 2019 r., sygn. II OSK 1354/19; z dnia 17 lipca 2020 r., sygn. II OSK 391/20). Rolą organu prowadzącego postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania jest więc weryfikacja, czy okoliczności sprawy wskazują na istnienie po stronie osoby, której dotyczy wymeldowanie, zamiaru trwałego i dobrowolnego zerwania więzi z miejscem zameldowania. Ustawodawca w art. 27 ust. 2 uel dopuścił możliwość równoczesnego posiadania zameldowania na pobyt stały i pobyt czasowy. Dopóki więc trwa usprawiedliwiony powód do czasowego zamieszkiwania w innym miejscu, a strona wyraża wolę powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania, dopóty uzasadnione jest utrzymywanie stałego meldunku w miejscu, w którym strona faktycznie nie przebywa. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do sytuacji, w której wiele osób nie mogłoby mieć miejsca stałego zameldowania z uwagi np. na wykonywaną pracę. Czasowość pobytu w innym miejscu (także za granicą) nie oznacza zerwania więzi z lokalem, w którym osoba była zameldowana na pobyt stały, jeżeli jej centrum życiowe nie zostało zlokalizowane na stałe w innym miejscu (por. wyroki NSA: z 28 kwietnia 2021 r., sygn. II OSK 2153/18; z 10 stycznia 2019 r., sygn. II OSK 297/17). Z kolei dobrowolne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego to takie działanie, które wynika z własnej woli zainteresowanego - nie zaś z powodu presji czy bezprawnego działania innych osób. W przypadku zatem opuszczenia miejsca pobytu stałego z powodu przymusu fizycznego, psychicznego, czy też uniemożliwienia dostępu do lokalu, nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości przebywania w lokalu i realizowania w nim interesów życiowych. Innymi słowy, o dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem - nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej. W orzecznictwie przyjmuje się, że jako równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać również sytuację, w której osoba w nim zameldowana została usunięta przez dysponenta lokalu bądź przymuszona do jego opuszczenia, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. Mieści się tu powództwo cywilne o przywrócenie naruszonego posiadania, czy o eksmisję, bądź też zawiadomienie właściwych organów (np. Policji) o okoliczności uniemożliwiania dostępu czy powrotu do lokalu - które to działanie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu czy osób trzecich za bezprawne (por. wyroki NSA: z 9 maja 2012 r., sygn. II OSK 299/11; z 18 grudnia 2019 r. sygn. II OSK 3427/18). W art. 35 uel mowa jest o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego, a zatem miejsca, w którym dana osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, które stanowi zorganizowane centrum jej spraw życiowych. Jest to miejsce, w którym w szczególności osoba ta mieszka, nocuje, przygotowuje i spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z innymi osobami, przyjmuje korespondencję (por. wyroki NSA: z 15 kwietnia 2015 r., sygn. II OSK 2151/13; z 8 marca 2016 r., sygn. II OSK 1708/14). Organy ustaliły, że M. G. od kilku lat przebywa poza miejscem zameldowania na pobyt stały, od 2017 r. jest zameldowana na pobyt czasowy w S., gdzie posiada swoje mieszkanie i nie ma możliwości powrotu do P. z powodu konfliktu z byłym mężem. Wskazane okoliczności potwierdzają spełnienie przesłanki trwałości w rozumieniu art. 35 uel. Zdaniem organów, istniejący pomiędzy stronami konflikt rodzinny nie przeczy stwierdzeniu, że M. G. opuściła miejsce pobytu stałego dobrowolnie. Nie ma również znaczenia, że w lokalu znajdują się "różne rzeczy" skarżącej, skoro sądy administracyjne przyjmują, że nawet pozostawienie rzeczy osobistych nie świadczy o skoncentrowaniu spraw życiowych w miejscu zameldowania. W ocenie Sądu, w analizowanej sprawie zgromadzony materiał dowodowy w postaci składanych przez strony wyjaśnień, przesłuchania świadków: matki skarżącej S. B. i jednego z synów Se. G., informacji Policji co do interwencji w spornym lokalu, był niewystarczający do podjęcia decyzji o wymeldowaniu M. G. z pobytu stałego z nieruchomości w miejscowości P. ul. K. 14. Organy dokonując oceny pominęły, że S. G. i M. G. nie są rozwiedzeni, skarżąca opiekuje się niepełnosprawnym dzieckiem K. G., na które pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Do maja 2021 r. K. G. mieszkał razem z matką i uczył się w szkole w Z . Jakkolwiek przed złożeniem wniosku o wymeldowanie (19.07.2021 r.) skarżąca sporadycznie przyjeżdżała do spornego lokalu, o tyle od sierpnia 2021 r. sytuacja uległa zmianie, gdyż aktualnie syn K. G. uczęszcza do szkoły w M., do której dojeżdża codziennie. Przesłuchiwana w dniu 30 sierpnia 2021 r. oświadczyła, że przyjechała do spornego lokalu w dniu 26 czerwca 2021 r. i zamierza w nim pozostać z uwagi na szkołę syna w M.. Wyjaśniła, że posiada klucze do spornego lokalu, ponieważ dorobiła je od kluczy K.. Wnioskodawca przesłuchiwany w dniu 21 września 2021 r. ten fakt potwierdził, wskazując, że syn K. mieszka razem z nim i bratem S . Skarżąca wykazała nakłady jakie poczyniła na wyposażenie zajmowanego przez siebie pokoju w domu w P.: dokonała jego odnowienia, zakupiła nowe meble, telewizor, nowe oświetlenie. W świetle powyższego, o ile przed sierpniem 2021 r. istniały podstawy do stwierdzenia, że centrum życiowym dla skarżącej była S., o tyle od tej daty istnieją uzasadnione wątpliwości, co do miejsca w którym koncentrują się jej życiowe interesy. Trudno bowiem uznać, że osoba, która pobiera świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem przebywa z zamiarem stałego pobytu w miejscowości odległej od miejsca pobytu dziecka o kilkaset kilometrów. Skarżąca uzasadnia obecne wyjazdy do S. koniecznością uregulowania pilnych spraw między innymi związanych z wynajmem mieszkania w S., z kolei wnioskodawca utrzymuje, że żona wyjeżdża do S., ponieważ mieszka tam z partnerem. Wobec niejasności co do charakteru wyjazdów skarżącej do S. oraz jej pobytów w P. konieczne były ustalenia w powyższym zakresie. Należało również dokonać oględzin mieszkania w P., zwłaszcza, że sam wnioskodawca potwierdził fakt pozostawienia w nim "różnych rzeczy" skarżącej. Takich zaś działań organy w analizowanej sprawie nie podjęły. Ponadto w protokole przesłuchania skarżącej znajduje się oświadczenie, że w lutym 2020 r. Sąd Okręgowy w K. wydał orzeczenie, na mocy którego jako miejsce zamieszkania skarżącej wskazano dom w P., konkretnie w środkowej kondygnacji. Kwestii tej organy w ogóle nie wyjaśniły. Zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalał więc na przyjęcie, że zostały spełnione przesłanki niezbędne do orzeczenia o wymeldowaniu, tj. nastąpiło opuszczenie lokalu przez skarżącą i było ono trwałe i dobrowolne. Zameldowanie na pobyt czasowy samo w sobie nie oznacza, że miejsce zameldowania na pobyt stały przestaje być miejscem takiego pobytu. Prowadząc ponownie postępowanie organ I instancji ustali charakter pobytu skarżącej w spornym lokalu, w tym czy faktycznie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem i na czym ona polega, przeprowadzi oględziny tego lokalu, ustali charakter wyjazdów skarżącej do S . Wreszcie weźmie pod uwagę oświadczenie wnioskodawcy złożone na rozprawie potwierdzające, że od maja 2022 r. skarżąca mieszka w P., co oznacza konieczność uaktualnienia sytuacji w jakiej znalazły się strony choćby w odniesieniu do rozwodu. Dopiero powiązanie ze sobą wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności umożliwi organowi właściwą ocenę materiału dowodowego i uznanie czy zachodzą w sprawie przesłanki niezbędne do uwzględnienia wniosku S. G. o wymeldowanie. Mając powyższe na uwadze, zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji, jako wydane z naruszeniem art. 7, art. 75 § 1, art. 77 i art. 80 Kpa podlegały uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 Ppsa.