II SA/Ke 230/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.),, Sędzia WSA Renata Detka, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 maja 2012r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania A. S. – B., od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...] znak: [...], orzekającej o odmowie przyznania A. S. – B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad S. B., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wskazało, że A. S. – B. opiekuje się ciężko chorą teściową S. B., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest wdową, ma troje dzieci, z których każde pracuje zawodowo i nie może sprawować ciągłej opieki nad matką. W związku ze sprawowaniem opieki nad teściową zainteresowana zrezygnowała i nie podejmuje zatrudnienia. Pomimo jednak wystąpienia powyższych okoliczności, świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane, jako że A. S. – B. nie jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem teściowej – S. B., nie jest ona bowiem jej krewną w linii prostej. Organ odwoławczy wskazał, że prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, a organy właściwe w sprawach świadczenia pielęgnacyjnego winny kierować się treścią i zakresem obowiązku alimentacyjnego, o jakim mowa w art. 128 i 129 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Stosownie zaś do treści art. 617 § 1 ww. Kodeksu, krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Z kolei z art. 618 § 1 wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Trwa ono mimo ustania małżeństwa. Mając na uwadze powyższe regulacje Kolegium stwierdziło, że źródłem powinowactwa w znaczeniu prawnym jest stosunek rodzinny powstały w następstwie zawarcia małżeństwa. Chwilą zaś powstania powinowactwa jest moment zawarcia małżeństwa. Decyduje o tym art. 26 k.r.o. Oznacza to wprawdzie przynależność do rodziny poprzez współmałżonka, ale brak jest powiązań z daną osobą więzami krwi (wyrok NSA z dnia 04.04.08r., sygn. akt II GSK 474/07). Reasumując organ II instancji uznał, że A. S. – B. będąca synową S. B., nie może zostać zaliczona do kręgu krewnych i tym samym żądane świadczenie nie może zostać jej przyznane, powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie WSA w Kielcach (m.in. wyroki z dnia 24.11.2010 r. sygn. akt II SA/Ke 641/10 i z 10.03.2011 r. sygn. akt II SA/Ke 93/11). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] A. S. – B. wniosła o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 7 kpa, art. 32 Konstytucji i art. 178 ust. 1 Konstytucji oraz art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. W uzasadnieniu wskazała, że brzmienie art. 128 kro zawierające sugestię, że obowiązki alimentacyjne, obciążają jedynie osoby spokrewnione w linii prostej i rodzeństwo nie może w sposób kategoryczny stanowić o przyznaniu bądź nie przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy faktyczną opiekę nad osobą uprawnioną sprawuje osoba będąca członkiem rodziny lecz nie spokrewniona więzami krwi. Swoje argumenty oparła m.in. na formule, którą przyjął SN, stwierdzając, że: "Obowiązek alimentacyjny wynika z pokrewieństwa albo z więzów prawnych, z którymi ustawodawca wiąże jego istnienie" (wytyczne SN - 1987, teza III). Dlatego też obowiązek alimentacyjny wynika także - poza obowiązkami alimentacyjnymi krewnych w linii prostej i rodzeństwa - m.in. z obowiązku między małżonkami, małżonkami żyjącymi w separacji lub byłymi małżonkami oraz z obowiązku pomiędzy powinowatymi. Wnosząca skargę zauważyła, iż powinowactwo rozumiane jako więź łącząca małżonka z krewnymi współmałżonka w żaden sposób nie może stać się przesłanką do odmowy udzielenia prawa do świadczenia rodzinnego. Potraktowanie powinowactwa jako negatywnej przesłanki powodującej nie udzielenie świadczenia pielęgnacyjnego sprzeczne jest z prawnym obrazem powinowactwa ugruntowanego w świetle przepisów prawa. Wielokrotnie bowiem normy prawa podkreślają znaczenie stosunku powinowactwa i związanych z nim praw i obowiązków. Jako przykład podała fakt, iż więź powinowactwa trwa mimo ustania małżeństwa, którego jest konsekwencją. Ponadto ma ono znaczenie nie tylko w prawie alimentacyjnym, ale też w prawie małżeńskim - istnieje bowiem zakaz zawierania związku małżeńskiego z osobą spowinowaconą w linii prostej, a sprzeczność rozwodu lub separacji z dobrem pasierba może być podstawą oddalenia powództwa w tym zakresie - art. 14 § 1, art. 56 § 2, art. 611 § 2 k.r.o. Poza przepisami k.r.o. powinowactwo odnosi się do niemal wszystkich przepisów proceduralnych które wskazują na uwzględnianie więzi powinowactwa jako np. kryterium wyłączenia sędziego czy też jako podstawa odmowy składania zeznań. Dlatego też powinowactwo z racji swej ważnej funkcji jaką pełni w społeczeństwie ale również ze względu na swą doniosłość podpartą przepisami prawa w żaden sposób nie może być podstawą (przesłanką negatywną) - naruszającą zarazem zasadę równości określoną w Konstytucji w art. 32 pozbawiającą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie (członkowi rodziny) faktycznie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, który z racji braku więzów krwi tą rodziną opiekować się nie może (bo tak należy interpretować pozbawienie członka rodziny prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które umożliwia mu minimalną przecież (520 zł - wysokość świadczenia) możliwość egzystowania. Dodała, że w sytuacji niezgodności przepisów rangi ustawowej z konstytucją ( a taka sprzeczność ewidentnie wynika pomiędzy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych a art. 32 Konstytucji) Sąd wiąże norma hierarchicznie wyższa, która nie tyle jest uprawnieniem, co obowiązkiem wypływającym z art. 178 ust. 1 Konstytucji. Argumentując swoje stanowisko, co do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca zacytowała tezy zawarte w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 02.02.2012r. sygn. IV SA/Po 1292/11 w którym to Sąd podzielił (podobnie jak wyrok WSA w Lublinie z dnia 12 października 2010r., II SA/Lu 593/10, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 listopada 2008r., IV SA/Po 210/08, wyrok WSA w Łodzi z dnia 22 września 2010r., II SA/Łd 582/10, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 20 stycznia 2011r., sygn. akt II SA/Bk 776/10, wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 listopada 2011r., sygn. akt II SA/Łd 943/11) wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwiającą poszerzenie kręgu uprawnionych do spornego świadczenia również o osoby będące członkami rodziny, ale niezobowiązane do alimentacji, jeśli są one jedynymi członkami rodziny, które mogą się opiekować niepełnosprawnym. Skarżąca wskazała, że jako jedyny członek rodziny mający możliwość stałej i troskliwej opieki nad swoją teściową nie może być dyskryminowana tylko dlatego, że nie wiążą ją z nią więzy krwi - choć w świetle przepisów prawa jest prawnym członkiem tej rodziny. Podkreśliła, iż jest to jedyny sposób na niepogorszenie sytuacji ekonomicznej innych członków rodziny, którzy jako krewni w linii prostej musieliby przecież zrezygnować z pracy. To, że synowa, która nie pracuje i ma możliwość świadczenia stałej opieki nad matką swego męża jest powinowatą - nie może być poczytywane jako przesłanka uniemożliwiająca jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Reasumując wniosła, aby Sąd na mocy art. 178 Konstytucji oraz art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, odmówił zastosowania w sprawie przepisu aktu rangi hierarchicznie niższego rzędu - tj. art. 17 pkt 1 lit. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w takim zakresie, w jakim narusza on wskazaną wyżej konstytucyjną zasadę równości określoną w art. 32 Konstytucji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie stan faktyczny jest niesporny. Skarżąca jest synową S. B., która ma troje dzieci: oprócz męża skarżącej jeszcze dwie córki, które jak wynika z oświadczenia samej skarżącej, znajdującego się w aktach administracyjnych, również zamieszkują w K., ale z uwagi na pracę zawodową nie sprawują opieki nad matką. A. S. – B. w tym samym oświadczeniu wskazała, że nie mieszka razem z teściową, ale "pomaga jej w codziennym funkcjonowaniu". Podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Zarówno w brzmieniu obowiązującym w dacie wystąpienia przez skarżącą z wnioskiem o przyznanie jej tego świadczenia (tekst jedn. Dz. U. Nr 139 z 2006r. poz. 992 ze zmianami ), jak i w brzmieniu obowiązującym poczynając od dnia 14 października 2011r., kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 19 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205 poz. 1212), zmieniająca z tą datą art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie to przysługuje oprócz rodziców tylko osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. W świetle regulacji tego kodeksu niewątpliwie skarżąca jako synowa wymagającej opieki S. B. takim obowiązkiem alimentacyjnym nie jest obciążona. Tak więc przepisy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozwalają na przyznanie skarżącej tego świadczenia. Sąd nie podziela stanowiska zaprezentowanego w powołanych w skardze orzeczeniach sądów administracyjnych. Nie wszystkie one są prawomocne, a przykładowo wyrok WSA w Łodzi w sprawie o sygn. II SA/Łd 865/11 został uchylony wyrokiem NSA z dnia 10 maja 2012r., a skarga oddalona (sygn. I OSK 2149). Zdaniem składu orzekającego przepisy ograniczające krąg osób, którym może być przyznane to świadczenie tylko do osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym nie jest sprzeczne z Konstytucją. Celem wprowadzenia świadczenia pielęgnacyjnego było umożliwienie osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, wywiązanie się z tego obowiązku poprzez sprawowanie osobistej opieki nad uprawnionym do alimentów. Podkreślenia wymaga, że ani w wyroku z dnia 18 lipca 2008r. w sprawie sygn. P 27/07, ani też w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010r. w sprawie S 1/10 Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował ani też nie zasygnalizował sprzeczności z Konstytucją przepisów art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w części uprawniającej do tego świadczenia tylko osoby obciążone obowiązkiem alimentacyjnym. Jeszcze raz podkreślenia wymaga, że świadczenie pielęgnacyjne ma umożliwić osobom obciążonym obowiązkiem alimentacyjnym wywiązanie się z tego obowiązku nie poprzez płacenie alimentów, ale poprzez sprawowanie osobistej opieki nad uprawnionym do alimentów krewnymi (a także powinowatymi, o których mowa w art. 144 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), dzięki finansowemu wsparciu ze strony Państwa. Skoro skarżąca takim obowiązkiem alimentacyjnym wobec S. B. nie jest obciążana, nie spełnia ona tej przesłanki, co powoduje, że nie jest możliwe przyznanie jej takiego świadczenia. Podnoszona przez A. S. – B. w skardze okoliczność, że dzięki temu, że ona chce taką opiekę sprawować w zamian za świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 520 zł, nie ulegnie pogorszeniu sytuacja ekonomiczna obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym krewnych (a więc w tym wypadku jej męża oraz szwagierek) nie może zdaniem Sądu uzasadniać rozszerzenia kręgu osób uprawnionych do tego świadczenia. Rolą bowiem tej instytucji nie jest przejmowanie przez Państwo obowiązku alimentacyjnego od osób obciążonych tym obowiązkiem ale pomoc polegająca na tym, że osoba zobowiązana zamiast płacić alimentów opiekuje się osobiście niepełnosprawnym członkiem rodziny, uprawnionym do alimentów od tej osoby. Mając powyższe na uwadze skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270).