II SA/Ke 544/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2021 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 r. [...] w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz odmowy umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania A. B. utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy decyzję z dnia [...] orzekającą o rozłożeniu kwoty 5556,94 zł wraz z odsetkami za opóźnienie z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną C. B. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego D. B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wypłaconych w okresie od 01.10.2018r. do 31.10.2020r. na 18 rat w ratach miesięcznych w kwocie 300,00 zł, aż do spłaty całej należności z odsetkami przy czym ostatnia rata będzie stanowić wyrównujące świadczenie w wysokości określonej bezpośrednio przed dokonaniem wpłaty pod warunkiem terminowej spłaty zadłużenia, a także o odmowie umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że decyzja organu I instancji zapadła po rozpoznaniu wniosku A. B. z dnia 21 września 2020 r., a podstawę jej wydania stanowiły przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W odwołaniu wnioskodawca zakwestionował wydaną decyzję jedynie w zakresie odmowy umorzenia odsetek. Wskazał, że w jego ocenie spełnia ustawowe przesłanki do zastosowania wnioskowanej ulgi. Kolegium, przywołując brzmienie art. 30 ust 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 670), wskazało, że w przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że A. B. jest zobowiązany do spłaty zadłużenia z tytułu wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej do alimentów - C. B. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego, świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie od 01.10.2018r. do 31.10.2020r. Początkowo kwota zadłużenia wynosiła łącznie z odsetkami 13 275,35 zł. Jak wynika z wykazu wpłat odwołujący uiścił na poczet długu kwotę 7718,41 zł. Do spłaty pozostała kwota łącznie 5.556,94 zł, którą organ I instancji rozłożył odwołującemu na raty zgodnie z jego wnioskiem. Organ wskazał, że odsetki za opóźnienie na dzień 27 października 2020 r. wynosiły zaledwie 20,48 zł. Skoro wnioskodawca jest w stanie uiścić kwotę ponad 5.000 zł w ratach, to tym bardziej tak niewielką kwotę odsetek. Zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że A. B. ma obiektywnie oceniając - możliwość spłaty zadłużenia. Jest on osobą młodą, w okresie aktywności zawodowej. Sam fakt, że jest obecnie osobą bezrobotną mieszkającą ze starszą babcią nie stanowi okoliczności umożliwiającej zastosowanie ulgi umorzenia. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożył A. B., zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie. W przekonaniu skarżącego zaskarżone rozstrzygnięcie nie odpowiada prawu i zostało wydane z jego naruszeniem. W decyzji nie ujęto bowiem jego sytuacji zdrowotnej i materialnej w której obecnie się znajduje. Wskazał, że odsetki na dzień 27 października 2020 r. mogły wynosić 20,48 zł, ale nikt nie wziął pod uwagę ile będą wynosiły w kwietniu 2022 roku kiedy zadłużenie będzie spłacone. Będzie to kwota obciążająca jego rodzinę, która spłaca za niego zadłużenie względem NFAL. Umorzenie odsetek pozwoli natomiast na szybsze spłacenie długu. Podważył przyjęcie przez organ, że stać go na spłatę długu, albowiem zadłużenie spłaca jego matka. Podał, że z uwagi na swój stan zdrowia - złamanie kręgosłupa oraz barku, nie może podjąć każdej pracy. Nadto opiekuje się 92 letnią babką, która nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Wniósł o zwolnienie go z narastających odsetek do zakończenia spłaty rat. Do skargi A. B. załączył umowę o kredyt zawartą w dniu 17 września 2020 r. przez jego matkę oraz dokumentację medyczną z 2018 roku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Organ podał, że dopiero na etapie skargi skarżący wskazał, że jego żądanie dotyczy odsetek, które w przyszłości będzie musiał uregulować. Jednakże umorzeniu mogą podlegać jedynie odsetki naliczone, nie zaś te, których naliczenia strona spodziewa się, a których wysokość nie jest znana. Nie ma również możliwości prawnych odstąpienia od naliczania odsetek. W piśmie procesowym z dnia 6 lipca 2021 r. skarżący podtrzymał prezentowaną argumentację. Dodał, że nie pracuje, albowiem PUP nie jest w stanie znaleźć dla niego pracy ze względu na stan zdrowia. W dniu 21 czerwca 2021 r. został bez środków do życia z powodu śmierci babci. Skarżący załączył także akt zgonu W. N. oraz pismo z MGOPS z dnia 10 maja 2021 r. Na rozprawie w dniu 22 lipca 2021 roku Sąd oddalił wniosek skarżącego o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 670). Zgodnie z art. 30 ust. 2 tej ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma więc charakter uznaniowy i uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności, opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Oznacza to, że umorzenie należności dłużnika nie jest obligatoryjne nawet w przypadku, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Ustawodawca swobodnemu uznaniu właściwego organu pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Warunkiem wydania decyzji w tym przedmiocie jest jednak szczegółowe zbadanie stanu faktycznego sprawy po kątem występowania powyższych przesłanek i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny. Jest on związany treścią cytowanego przepisu oraz przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 K.p.a. Wobec tego, rozstrzygnięcie sprawy musi zostać poprzedzone wnikliwym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich jej okoliczności, a w uzasadnieniu decyzji winny być przedstawione motywy podjętego rozstrzygnięcia (vide wyroki w sprawach: II SA/Kr 834/16 z dnia 7 grudnia 2016 r.; II SA/Rz 193/16 z dnia 3 listopada 2016 r.; IV SA/Gl 168/16 z dnia 13 lipca 2016 r.; II SA/Bk 119/15 z dnia 28 kwietnia 2015 r., dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, które to stanowisko skład orzekający w sprawie niniejszej podziela, sądowa weryfikacja uznaniowych decyzji ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy w danym przypadku granice uznania nie zostały przekroczone. O ile zatem stanowisko organu orzekającego oparte jest na prawidłowych ustaleniach stanu faktycznego, odnosi się do przesłanek ustawowych i jest przekonujące z punktu widzenia logicznego rozumowania oraz zasad doświadczenia życiowego, to podważanie tego typu decyzji w trybie skargi sądowej musi być uznane za bezskuteczne (vide wyrok w sprawie IV SA/Gl 114/16 z dnia 4 sierpnia 2016 r., CBOSA). Jak już wyżej wskazano, przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego są wyłącznie jego sytuacja dochodowa i rodzinna, które obiektywnie uniemożliwiają wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Na sytuację dochodową dłużnika składają się dochody otrzymywane z różnych tytułów, a także takie okoliczności, jak np. stan jego zdrowia czy możliwości uzyskania dochodu; na sytuację rodzinną dłużnika składa się natomiast ustalenie czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz (vide wyroki w sprawach: II SA/Ke 71/16 z dnia 21 kwietnia 2016 r.; I OSK 1685/07 z dnia 21 października 2008 r.; II SA/Bk 461/15 z dnia 6 października 2015 , CBOSA). Podkreślić należy, że umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ma charakter wyjątkowy, zatem powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone są "w zastępstwie" osoby zobowiązanej, która ze względu na aktualnie trudną sytuację życiową nie jest w stanie podołać ciążącemu na niej obowiązkowi alimentacyjnemu. Jednak pomoc państwa w opisanym zakresie zmierza przede wszystkim do ochrony dóbr osób uprawnionych do alimentacji tak, aby poprzez brak środków z tytułu alimentów nie zostały pozbawione podstawowego zabezpieczenia materialnego. Pomoc ta nie zmierza do zwolnienia osoby zobowiązanej z obowiązku alimentacyjnego wobec osób uprawnionych, który to obowiązek wynika z przepisów prawa (vide wyroki w sprawach: I OSK 3252/15 z dnia 18 grudnia 2016 r., I OSK 1549/14 z dnia 9 lutego 2016 r., II SA/Sz 1120/14 z dnia 8 października 2015 r., II SA/Bd 39/15 z dnia 12 sierpnia 2015 r., CBOSA). Ustawodawca w preambule do ustawy podkreślił, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, w pierwszej kolejności stanowi obowiązek członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Uwzględniając powyższe trzeba stwierdzić, że przewidziana w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów możliwość udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 tej ustawy, który przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Ponadto, badając czy okoliczności faktyczne sprawy stanowią przesłanki umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, należy mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny (vide wyrok w sprawie IV SA/Po 119/10 z dnia 5 sierpnia 2010 r., CBOSA). W sprawie niniejszej prawidłowo zdaniem Sądu organy przyjęły brak przesłanek prowadzących do uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie odsetek. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na niską kwotę odsetek, jaką wskazały organy, a która wynosiła na dzień 27 października 2020 r. - 20,48 zł. Zasadnie wskazało Kolegium, że skoro zdaniem skarżącego może spłacać raty zaległości w wysokości 300 zł miesięcznie (co sam zadeklarował podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem organu – k. 26) to również wyliczona na dzień wydania decyzji przez organ I instancji kwota odsetek w wysokości 20,48 zł była możliwa do spłaty przez dłużnika. Dopiero w treści skargi skarżący wyjaśnił, że wniosek dotyczył odsetek przyszłych, jednakże i w tym kontekście należy przyznać rację organowi odwoławczemu, który słusznie wskazał, na brak prawnych możliwości umarzania należności przyszłych o nieznanej wysokości. Sąd podziela także argumentację organu, że skarżący jest osobą młodą, w okresie aktywności zawodowej i dlatego umarzanie jego zaległych należności należałoby ocenić jako co najmniej przedwczesne. Jak wynika z materiału dowodowego w sprawie w dacie orzekania przez organy skarżący był bezrobotny, mieszkał razem z babcią, która ponosiła wspólne koszty ich utrzymania. Skarżący opiekował się babcią, albowiem była osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Sam wnioskodawca, jakkolwiek podnosił okoliczność problemów zdrowotnych, to nie wykazał w obiektywny sposób swojej niezdolności do pracy zarobkowej. Zdaniem Sądu organy administracyjne uwzględniając wniosek strony o rozłożenie na raty zaległości oraz odmawiając umorzenia odsetek nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i swoje stanowisko, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a. uzasadniły. Podniesienia wymaga również, że w postępowaniu dotyczącym rozłożenia zaległości na raty oraz umorzenia odsetek przedmiotem sporu nie może być wysokość zadłużenia, lecz istnienie i prawidłowa ocena przesłanek umożliwiających przyznanie wnioskowanej ulgi w spłacie zadłużenia. Należy podkreślić, że Sąd dokonuje kontroli zaskarżonej decyzji na datę jej wydania, zatem żadne zdarzenie, które miało miejsce po tej dacie, jako nie znane organowi, nie może być miarodajne dla oceny prawidłowości wydanego rozstrzygnięcia. Tym samym argumentacja skarżącego zamieszczona w piśmie procesowym, a dotycząca pogorszenia sytuacji skarżącego z uwagi na śmierć babci w dniu 21 czerwca 2021r., nie może zostać uwzględniona. Z tożsamych powodów Sąd nie odnosi się do deklarowanych przez stronę działań zmierzających do uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności. Również dokumentacja medyczna została załączona przez skarżącego dopiero do skargi, więc nie mogła podlegać ocenie organów w trakcie trwającego postępowania administracyjnego. Końcowo podnieść należy, że Sąd na rozprawie w dniu 22 lipca 2021 r. oddalił wniosek skarżącego o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka G. B., matki skarżącego, na okoliczność jego sytuacji majątkowej i zdrowotnej. Zgodnie z treścią art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W świetle tego przepisu sąd administracyjny nie ma możliwości przeprowadzenia dowodów z zeznań świadków. Reasumując, zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku i jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.