I SA/Kr 1165/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Waldemar Michaldo po rozpoznaniu w dniu 12 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. B. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia [...] czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 1165/17 oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi L. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 28 sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji orzekającej o odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego W dniu 13 czerwca 2018 r. (data prezentaty Sądu) skarżący L. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W treści wniosku skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a w skład jego majątku wchodzi: [...] nieruchomości o powierzchni 120 m2 (wartość ok. 500.000zł), mieszkanie o powierzchni 56 m2 (wartość ok. 350.000 zł) oraz mieszkanie o powierzchni 53 m2 (wartość ok. 340.000 zł). Skarżący nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów wartościowych. Na jego dochód składa się wynagrodzenie za pracę w kwocie 3500 zł. Opisując swoje miesięczne wydatki skarżący podał, że spłaca kredyt hipoteczny, którego rata wynosi 1860 zł, opłaca czynsz w wysokości 425 zł, za internet płaci 173 zł, a za prąd 112 zł. Ponadto skarżący płaci ubezpieczenie w wysokości ok. 400 zł rocznie, a bilety komunikacyjne kosztują go ok. 100 zł. Skarżący podał również, że w mieszkaniu o powierzchni 56 m2 mieszkają jego mama i babcia, a on sam nie czerpie z niego żadnych korzyści. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że w wyniku zakończenia związku z partnerką wszystkie koszty: kredyt, czynsz, koszty utrzymania mieszkania od maja 2018 r. spoczywają na jego osobie i w związku z tym uważa, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i adwokackich w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 22 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 1165/17 Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Referendarz sądowy wskazał, że skarżący uzyskuje stałe miesięczne wynagrodzenie, które znacznie przewyższa wysokość kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania sprowadzających się do ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Poza tym referendarz sądowy wskazał, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, które nie służą mu do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Skarżący jest właścicielem mieszkania o pow. 56,30 m2, znajdującego się w K. przy ul. [...] o wartości ok. 350.000 zł; współwłaścicielem, w ˝ części, mieszkania o pow. [...] m2, znajdującego się w K. przy ul. [...], o wartości ok. 340 000 zł; nieruchomości składającej się z działek nr: [...] i [...] o pow. 751 m2, znajdującej się w K. w dzielnicy [...] – w [...] części, nieruchomości składającej się z działek nr [...], [...], o pow. 126 m2, znajdującej się w K. w dzielnicy [...] – w [...] części, nieruchomości składającej się z działek nr: [...], [...], [...] , o pow. 65 m2, znajdującej się w K. w dzielnicy [...] – w [...] części. Referendarz sądowy stwierdził, że co prawda skarżący spłaca kredyt, którego rata wynosi 1860,13 zł, jednak prywatnoprawne zobowiązania nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się również koszty prowadzenia postępowania przed sądami administracyjnymi. Poza tym banki dopuszczają możliwość odroczenia raty, czy też przerwy w spłacie rat, co, zdaniem referendarza sądowego, pozwala na uzyskanie środków na opłacenie kosztów postępowania. W związku z powyższym Referendarz sądowy uznał, że wysokość kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania (100 zł), stałe dochody wnioskodawcy i ich wysokość, fakt współwłasności nieruchomości, które nie służą wnioskodawcy do zaspokajania jego potrzeb mieszkaniowych, spłacanie kredytu o wysokości raty 1860,13 zł, stanowią czynniki, które nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w świetle przesłanek prawa pomocy. Pismem z dnia 1 sierpnia 2018 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego zarzucając mu nietrafną ocenę jego stanu majątkowego. Za nieprawidłową skarżący uznał sugestię odkładania pieniędzy na pokrycie ewentualnych kosztów postępowania i kosztów adwokackich, gdyż nie ma on na tyle środków by oszczędzać na ten cel. Ponadto zdaniem skarżącego, kolejnym argumentem przemawiającym za nietrafnością rozstrzygnięcia referendarza sądowego jest rozdzielenie kilku spraw i sztuczne mnożenie kosztów. Zdaniem skarżącego, zagadnienie, które jest przedmiotem trzech spraw sztucznie podzielonych mogło być rozpoznane w jednym postępowaniu, pod jedną sygnaturą. Skarżący podniósł, że opłaty sądowe i koszty adwokackie pomnożone razy trzy dają ogromną kwotę, której nie będzie w stanie ponieść. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, zwanej dalej jako: "p.p.s.a.") wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy ma więc na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zawarta w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi regulacja prawa pomocy, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Inicjatywa dowodowa, zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na stronie, (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013 r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012 r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013 r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013 r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009 r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący dysponuje stałym miesięcznym dochodem w wysokości 3500 zł. Ponadto jest on właścicielem mieszkania o powierzchni 56 m2 (wartość ok. 350.000 zł) oraz współwłaścicielem [...] nieruchomości o powierzchni 120 m2 (wartość ok. 500.000zł) oraz mieszkania o powierzchni 53 m2 (wartość ok. 340.000 zł). Ponadto jak wynika z nadesłanych przez skarżącego dokumentów jest on współwłaścicielem nieruchomości składającej się z działek nr: [...] i [...] o pow. 751 m2, znajdującej się w K. w dzielnicy [...] – w [...] części, nieruchomości składającej się z działek nr [...], [...], o pow. 126 m2, znajdującej się w K. w dzielnicy [...] – w [...] części, nieruchomości składającej się z działek nr: [...], [...], [...], o pow. 65 m2, znajdującej się w K. w dzielnicy [...] – w [...] części. Skarżący jest więc właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości, które stanowią dla niego dodatkowe zabezpieczenie materialne. Poza tym analiza operacji dokonywanych na rachunku bankowym skarżącego wskazuje, że wpływa na nie tylko wynagrodzenie za pracę, ale także wpłaty własne skarżącego (np. na kwotę 1900 zł w dniu 29 marca 2018 r., czy też na kwotę 900 zł w dniu 17 kwietnia 2018 r.) oraz wpłaty od osób fizycznych (np. wpłaty od I. B. w dniu: 6 marca 2018 r. – 300 zł, 22 marca 2018 r. – 200 zł, 5 kwietnia 2018 r. – 200 zł, 25 kwietnia 2018 r. - 500 zł, 8 maja 2018 r. – 645 zł, 15 maja 2018 r. – 1430 zł). Powyższe wskazuje, że skarżący dysponuje środkami finansowymi, które pozwalają mu ponieść koszty sądowe oraz koszty wynagrodzenia adwokata w niniejszej sprawie. Wskazać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, a zatem powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 3 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 987/12). Ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne potwierdza wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, stosowanej tylko wobec osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 1486/08). Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu państwa (czyli de facto stanowi obciążanie innych obywateli). Dlatego też wyjątkowe zastosowanie tej instytucji wiąże się nie tylko z ustaleniem braku źródeł stałego dochodu i majątku, ale także z ustaleniem, że wnioskujący jest pozbawiony obiektywnie możliwości uzyskania dochodu z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 22 października 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 432/14). Z uwagi na stan majątkowy skarżącego nie można go uznać za osobę ubogą, a zatem brak jest podstaw do zwolnienia go od kosztów sądowych. Odnosząc się do kwestii spłacania przez skarżącego kredytu hipotecznego wskazać należy, iż wielkość ponoszonych przez stronę obciążeń związanych z regulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, nie wyklucza poniesienia kosztów postępowania przed sądem. Wskazane zobowiązania nie mają bowiem pierwszeństwa przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których koszty sądowe mają być zaspokajane w ostatniej kolejności, po uregulowaniu przez innych wydatków, jak np. rat kredytowych. Pogląd taki przyjmuje się też powszechnie w orzecznictwie (por. postanowienia NSA z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 447/09 oraz z dnia 6 listopada 2009 r., sygn. akt II OZ 971/09, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona ma zatem obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, strona skarżąca powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (por. postanowienia NSA: z dnia 8 marca 2016 r., sygn. akt II FZ 56/16, z dnia 23 marca 2016 r., sygn. akt II GZ 24/16, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Jeżeli natomiast chodzi o kwestię rozdzielenia spraw skarżącego do trzech odrębnych postępowań, to wskazać należy, że pismem z dnia 4 października 2017 r. skarżący wniósł skargi na trzy postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 28 sierpnia 2017 r. Zgodnie z treścią art. 57 § 3 p.p.s.a. jeżeli w jednym piśmie zaskarżono więcej niż jeden akt lub czynność albo bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, przewodniczący zarządza rozdzielenie tych skarg. W związku z powyższym skargi skarżącego zostały rozdzielone i zarejestrowane pod trzema odrębnymi sygnaturami akt. Należy również podkreślić, że kwestia ewentualnego połączenia trzech spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia na zasadzie art. 111 p.p.s.a. nie ma wpływu na sposób pobrania od nich wpisu. Połączenie spraw podyktowane względami technicznymi i ekonomią procesową nie pozbawia połączonych spraw ich odrębności i nie zmienia faktu, że łącznie rozpoznawane sprawy są nadal sprawami samodzielnymi, nie wyłączając obowiązku strony ponoszenia kosztów postępowania w każdej z nich. Biorąc to pod uwagę oraz uwzględniając powyżej wskazane okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony, gdyż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym, która ma służyć przede wszystkim osobom ubogim, które nie mają stałego źródła dochodu. Natomiast skarżący nie jest osobą ubogą, gdyż dysponuje stałym miesięcznym dochodem oraz jest właścicielem lub współwłaścicielem kilku nieruchomości. W realiach niniejszej sprawy skarżący bez uszczerbku dla niezbędnego swego utrzymania jest obiektywnie w stanie ponieść wydatki związane z ewentualnymi kosztami postępowania czy też kosztami profesjonalnego zastępstwa procesowego z wyboru. Sąd uznał zatem, że zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego z dnia 22 czerwca 2018 r. jest prawidłowe i należy je utrzymać w mocy. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 260 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.