I SA/Kr 2008/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D.P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 października 2015r., nr [...] w przedmiocie uznania wniesionych zarzutów na postępowanie egzekucyjne za nieuzasadnione postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia 5 lutego 2016r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych - Niniejsza sprawa została wszczęta na skutek skargi D.P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 października 2015r., nr [...] w przedmiocie uznania wniesionych zarzutów na postępowanie egzekucyjne za nieuzasadnione. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął również wniosek D.P. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, J.P.. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód z prowadzonej przez D.P. działalności gospodarczej, którego wysokość została określona na ok. 2.500 zł. Żona skarżącego jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi mieszkanie o powierzchni 65 m² o wartości 200.000 zł oraz samochód osobowy Skoda Octavia w kredycie konsumenckim. Skarżący nie dysponuje oszczędnościami. Jego miesięczne wydatki przedstawiają się następująco: czynsz 580 zł, prąd 200 zł, gaz 100 zł, kredyt konsumencki 500 zł. Odnosząc się do wezwania o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że K.P. – syn wnioskodawcy, nie prowadzi ze skarżącym wspólnego gospodarstwa domowego. Brak obrotów bieżących na rachunkach bankowych strony wynika z faktu ich zajęcia w czerwcu 2015r. przez administracyjny organ egzekucyjny (Prezydenta Miasta K.) w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Do pisma z dnia 27 stycznia 2016r. załączone zostały dokumenty źródłowe potwierdzające wysokość dochodów i wydatków strony. Wynika z nich, że w roku 2014 skarżący z prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął przychód w wysokości 62.220,23 zł opodatkowany według stawki 8,5%. W roku 2015 przychód ten wyniósł 61.385,37 zł. Żona skarżącego w roku 2014 nie osiągnęła żadnych przychodów. Podstawa opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju z tytułu prowadzonej przez D.P. działalności gospodarczej w miesiącu październiku 2015r. wyniosła 4.683 zł, w listopadzie 2015 roku 6.090 zł, a w grudniu 2015 roku 5.017 zł. Saldo rachunku bankowego J.P. na dzień 20 grudnia 2015r. wynosiło -883,52 zł, a rachunku bankowego D.P. na dzień 24 lipca 2015 roku 0 zł. Opłaty ponoszone za gaz w miesiącu styczniu 2016r. wyniosły 201,92 zł, za usługi telekomunikacyjne 67,80 zł, za energię elektryczną 273,40 zł, z tytułu czynszu za mieszkanie 585,93 zł, a na fundusz remontowy 98,61 zł. Wydatki na wyżywienie wynoszą 400 zł miesięcznie, podatek za mieszkanie 60 zł, a ubezpieczenie na życie 100 zł, ubezpieczenie samochodu 100 zł. Skarżący D.P. legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. W związku ze schorzeniem narządu ruchu wnioskodawca zmuszony jest do zakupu nowych butów raz na dwa miesiące za kwotę około 200 zł. Kłopoty z poruszaniem i korzystaniem z komunikacji miejskiej wiążą się z koniecznością korzystania z samochodu, zakupionego na raty. Miesięczna wysokość raty wynosi 503,96 zł, a koszty paliwa to około 300 zł miesięcznie. Stan zdrowia wnioskodawcy wymaga zakupu dwóch endoprotez po około 30.000 zł za każdą. Żona skarżącego od dnia 25 lipca 2013r. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. D.P. zaciągnął trzy kredyty w Getin Noble Banku S.A.: w dniu 6 listopada 2014r. na kwotę 33.132,53 zł na zakup samochodu marki Skoda Octavia, w dniu 8 lipca 2014r. w kwocie 2.400 zł na sfinansowanie potrzeb konsumpcyjnych i w kwocie 18.091 zł na spłatę kredytu w banku Polska Kasa Opieki S.A. oraz w dniu 24 lutego 2015 roku w kwocie 52.439,28 zł na sfinansowanie potrzeb konsumpcyjnych i w kwocie 951 zł na spłatę kredytu w GMAC Bank Polska S.A. Skarżący terminowo spłaca raty zaciągniętych kredytów, a wysokość tych rat wynosi 376,63 zł, 745,44 zł i 503,96 zł. Postanowieniem z dnia 5 lutego 2016r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddaliła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 245 §3, art. 246 §1 pkt 2 w zw. z art. 258 §1 i 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Stwierdzono, że sytuacja materialna nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą pod firmą D.P. Zakład Usługowy [...] w K., a wysokość dochodów z tego źródła została określona na kwotę ok. 2.500 zł miesięcznie. Za rok 2014 przychód z wykonywanej działalności gospodarczej wyniósł 62.220,23 zł, a za 2015 rok 61.385,37 zł. Żona wnioskodawcy jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zatem uzyskiwane przez skarżącego dochody przypadają na dwie osoby w rodzinie. Wydatki związane z koniecznym utrzymaniem rodziny wynoszą ok 1.700 zł (czynsz 585,93 zł, fundusz remontowy 98,61 zł, gaz 201,92 zł, prąd 273,40 zł, wyżywienie 400 zł, podatek 50 zł, ubezpieczenie 100 zł). Wydatków na telefon, czy utrzymanie samochodu orzekający nie zaliczył do kosztów utrzymania koniecznego, ponieważ do tej grupy mogą zostać zaliczone jedynie wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Usługi telekomunikacyjne, czy utrzymanie samochodu do takich nie należą. Wskazano na okoliczność, że skarżący przy osiąganych dochodach jest w stanie spłacać raty zaciągniętych kredytów bankowych w łącznej wysokości 1.626,03 zł (376,63 zł + 745,44 zł + 503,96 zł) i jak oświadczył – spłaca je terminowo, w związku z czym brak jest podstaw, aby zobowiązania prywatnoprawne traktować priorytetowo kosztem zobowiązań wobec Skarbu Państwa. Uznano, że sytuacja materialna wnioskodawcy pozwala na poniesienie w niniejszej sprawie kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny, tym bardziej, że wysokość kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania sprowadza się do wpisu od złożonej skargi w wysokości 100 zł zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193, co jest najniższą wysokością wpisu sądowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazano, że wyłożenie przez skarżącego kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jego skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. skarżącemu będzie przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na powyższe postanowienie Referendarza sądowego pełnomocnik skarżącego – A.M.pismem z dnia 19 lutego 2016r. wniósł do tut. Sądu sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik skarżącego podniósł, że stan majątkowy skarżącego jest na tyle niski, by traktować go jako osobę ubogą, zwłaszcza że nie otrzymuje żadnej innej pomocy. Zaznaczył, że skarżący wszystkie oszczędności przeznacza na bieżące utrzymanie swojej osoby oraz rodziny. Wskazał, że rozważenia wymaga prawo do równego traktowania (równe ponoszenie ciężarów publicznych, o jakich mowa w art. 84 Konstytucji RP) kontra prawo do sądu, wyrażone w art. 45 ust. 1 Konstytucji, a w przypadku kolizji obu norm należy wybrać taki wariant rozstrzygnięcia, który najpełniej odpowiada wzorcowi konstytucyjnemu z art. 2 Konstytucji RP ("Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasadę sprawiedliwości społecznej"), a w ramach subsydiarności należy sięgać do postanowień preambuły ustawy zasadniczej, w której wyjaśnia się, że Naród Polski ustanowił w Konstytucji prawa oparte na dialogu społecznym oraz na zasadzie pomocniczości umacniającej uprawnienia obywateli. Preambuła wzywa jednocześnie, aby stosując Konstytucję dbać o zachowanie przyrodzonej godności człowieka, jego prawa do wolności, ale i obowiązku solidarności z innymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Przepis art. 259 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) stanowi m.in., że od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z treści art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a. zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 §4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 §1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie ma analiza przesłanek wymienionych w art. 246 §1 p.p.s.a. Wskazuje ona jednoznacznie, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23 października 2009r., sygn. III SA/GL 823/09). W przedmiotowej sprawie natomiast ujawnione okoliczności faktyczne nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z konstrukcji wymienionych wyżej przepisów wynika bowiem jednoznacznie, że przyznanie w oparciu o nie pomocy Państwa opiera się wyłącznie na kryteriach finansowych. Na tezę tą wskazuje również jednolita linia orzecznicza sądów administracyjnych w tym zakresie, którą niniejszy Sąd w pełni podziela (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 kwietnia 2008r., sygn. akt II GZ 79/08; z 27 sierpnia 2015r., sygn. akt I GZ 543/15; z 16 października 2015r., sygn. akt II GZ 595/15; z 26 listopada 2015r., sygn. akt I GZ 769/15; z 26 stycznia 2016r., sygn. akt II GZ 1020/15; z 2 lutego 2016r., sygn. akt II OZ 98/16 – wszystkie dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd też nie mają znaczenia przy rozpatrywaniu wniosku o przyznaniu prawa pomocy jakiekolwiek okoliczności podnoszone przez pełnomocnika skarżącego w sprzeciwie do postanowienia Referendarza sądowego, jeżeli zdolności płatnicze strony skarżącej dają możliwość pokrycia kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, a wysokość dochodów z tego źródła została określona na kwotę ok. 2.500 zł miesięcznie i wystarcza na pokrycie wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny dwuosobowej (na którą składają się skarżący i jego bezrobotna żona), kształtujących się na wysokości ok 1.700 zł (czynsz 585,93 zł, fundusz remontowy 98,61 zł, gaz 201,92 zł, prąd 273,40 zł, wyżywienie 400 zł, podatek 50 zł, ubezpieczenie 100 zł, wyłączając wydatki na telefon, czy utrzymanie samochodu, których nie można zaliczyć do kosztów utrzymania koniecznego, obejmującego jedynie wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych). Również przychód z wykonywanej przez skarżącego działalności trudno uznać za niski, skoro za rok 2014 wyniósł on 62.220,23 zł, a za 2015 rok 61.385,37 zł. Nadto trafnie wskazano w uzasadnieniu postanowienia Referendarza sądowego, że wobec faktu, iż skarżący jest w stanie spłacać terminowo raty zaciągniętych kredytów bankowych w łącznej wysokości 1.626,03 zł (376,63 zł + 745,44 zł + 503,96 zł), brak jest podstaw, aby zobowiązania prywatnoprawne traktować priorytetowo kosztem zobowiązań wobec Skarbu Państwa. Również w ocenie tut. Sądu koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Sąd podziela ocenę Referendarza sądowego, powołującego się na ugruntowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1036/14, dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodzić się również należy, że sytuacja materialna wnioskodawcy pozwala na poniesienie w niniejszej sprawie kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny, tym bardziej, że wysokość kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania sprowadza się do wpisu od złożonej skargi w wysokości 100 zł, co jest najniższą wysokością wpisu sądowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odnosząc się natomiast do zarzutu wnioskodawcy naruszenia art. 45 Konstytucji RP, należy przytoczyć w tym miejscu tezę Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartą w postanowieniu z dnia 9 grudnia 2010r. (I GZ 395/10, dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), którą tut. Sąd w pełni akceptuje: "Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu." Podsumowując dotychczasowe rozważania należy stwierdzić, że biorąc pod uwagę opisaną sytuację majątkową, przyznanie prawa pomocy w zaistniałej sytuacji wykraczałoby poza ustawowe ramy instytucji prawa pomocy. Nie zostały wykazane przesłanki do przyznania prawa pomocy, wobec czego zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego w ocenie Sądu jest prawidłowe. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 260 §1 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.