I SA/Kr 2131/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosków M. L. – W. o ustanowienie adwokata, w sprawie ze skarg na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 07.10.2011r., nr [...],[...],[...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2006r. oraz luty 2007r. postanawia: wnioski oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęły dwa wnioski M.L. - W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, w sprawie ze skarg na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 07.10.2011r., nr [...],[...],[...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2006r. oraz luty 2007r. Jak wynika z uzasadnień wniosków, zawartych w nich "oświadczeń o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" , nadesłanych dokumentów oraz akt sprawy M.L. - W. ur. w 1953r. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Otrzymuje rentę, której wysokość po uwzględnieniu kwoty zajętej w wyniku postępowania egzekucyjnego wynosi 501, 71 zł. miesięcznie , netto. Uzyskuje również środki z tytułu najmu lokalu w kwocie 1 800 zł., miesięcznie. Czynsz z wynajmu drugiego lokalu w wysokości 1 800 zł. został zajęty przez organ egzekucyjny. Miesięczne koszty utrzymania wnioskodawczyni obejmują : opłatę za prąd – 83,21 zł., opłatę za gaz – 217,02 zł. (434,04 zł. : 2 miesiące = 217,02 zł.), koszty produktów żywnościowych i środków czystości ok. 100 – 150 zł. Strona skarżąca ponosi również koszty przejazdów w wysokości 80 zł. oraz koszty kserokopii i usług pocztowych w wysokości 50 zł. Na spłatę rat kredytowych wydaje natomiast kwotę 3 500 – 3 800 zł. , miesięcznie. M.L. - W. jest właścicielką domu o pow. 108,75 m2 położonego w M.(obciążonego hipotekami na łączną kwotę 133 800 zł. ) - w stosunku do którego toczy się postępowanie egzekucyjne; nieruchomości rolnej o pow. 0,14 ha (obciążonej hipotekami na łączną kwotę 90 000 zł. ) oraz dwóch lokali użytkowych; przy ul. S. o pow. 37,43 m2 i przy ul. B. o pow. 29,94 m2. (obciążonych hipotekami na łączną kwotę 172 800 zł.). Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Podnosi , że w stosunku do wspólnot mieszkaniowych zadłużona jest na kwotę 5 500 zł. a w stosunku do rodziny na sumę 3 500 zł. Łączne zadłużenie określa na kwotę 12 000 zł. Podaje też , iż brakuje jej środków na spłatę wszystkich rat, jedzenie i leki. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje osobie fizycznej , gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty sądowe czy koszty wynagrodzenia pełnomocnika w razie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postanowienie NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć więc charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia ). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04). Rozpoznając przedmiotową sprawę należy podkreślić , iż kwestia przyznania stronie skarżącej prawa pomocy była już przedmiotem rozważań zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który postanowieniem z dnia 28.02.2012r. zwolnił stronę skarżąca od kosztów sądowych i oddalił wniosek o ustanowienie adwokata jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, który dnia 14.06.2012r. oddalił zażalenie na w/w postanowienie. Rozpatrując kolejne żądania strony skarżącej w zakresie ustanowienia pełnomocnika trzeba mieć więc na względzie ocenę jej sytuacji majątkowej zawartej w zapadłych już orzeczeniach. Regulacje w/w ustawy dopuszczają możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę (por. art. 165 w/w ustawy). Oczywistym jest zatem , że nie chodzi o jakąkolwiek zmianę okoliczności faktycznych ważnych dla rozstrzygnięcia , lecz o zmianę istotną , czyli taką która w sposób decydujący wpływa na treść rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie zmianie uległa wysokość uzyskiwanych dochodów przez stronę skarżącą. Zajęte zostało bowiem jej świadczenie rentowe do wysokości 204,39 zł. oraz czynsz z jednego z wynajmowanych lokali w wysokości 1800 zł. Jest to zmiana istotna ale nie ma ona charakteru decydującego w kontekście analizy przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Obecny wniosek, w związku z treścią poprzednich orzeczeń, trzeba bowiem rozpatrywać przez pryzmat przesłanek z art. 246§1 pkt. 1) w/w ustawy tj. sytuacji kiedy osoba fizyczna nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W kwestii zasadności przyznania prawa pomocy orzekający musi więc kierować się względami stricte finansowymi a nie celowymi jak to ma miejsce w przypadku postępowania cywilnego (por. postanowienie NSA z dnia 14.06.2012r., sygn. akt I FZ 158/12). M.L. - W. zostało już przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych, które obowiązuje w trakcie całego postępowania sądowoadministracyjnego. Ustanowienie natomiast dodatkowo pełnomocnika (czyli w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) wychodziło by poza ustawowe ramy art. 246§1 pkt. 1) w/w ustawy. Nie można bowiem przyjąć , iż osoba , która ma stały miesięczny dochód w wysokości 2 301,71 zł. (renta w wysokości 501,71 zł + czynsz najmu w wysokości 1 800 zł. = 2 301,71 zł.), dom, nieruchomość rolną i dwa lokale użytkowe , które wynajmuje, jest osobą w stanie skrajnego ubóstwa, zwłaszcza kiedy na spłatę kredytów miesięcznie wydaje kwotę 3 500 – 3 800 zł. (por. postanowienie NSA z dnia 16.03.2012r., sygn.. akt II FZ 166/12). Nie można też , w niniejszej analizie, pominąć ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych zgodnie z którą posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, wyłącza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 08.11.2004r. , sygn. FZ 465/04, postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., sygn. FZ 463/04, postanowienie NSA z dnia 12.01.2005r. , sygn. FZ 415/04, postanowienie NSA z dnia 28.06.2005r. , sygn. II GZ 56/05, postanowienie NSA z dnia 08.04.2011r. , sygn. I FZ 10/11, postanowienie NSA z dnia 29.05.2009r. , sygn. I OZ 563/09) a prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05, postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r. sygn. akt I OZ 749/10, postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r. sygn. akt I OZ 535/10, postanowienie .NSA z dnia 01.06.2011r., sygn. akt II FZ 234/11). Należy więc podkreślić , iż nie każda trudna sytuacja finansowa strony skarżącej jest podstawą przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w zakresie całkowitym. Zwolnienie od kosztów sądowych przy jednoczesnym ustanowieniu pełnomocnika zarezerwowane jest dla osób (podmiotów) naprawdę ubogich a nie posiadających tylko trudności finansowe, w większym lub mniejszym stopniu. Stopień tych trudności może być co najwyżej podstawą "miarkowania" przez orzekającego w jakim zakresie strona powinna się przyczynić do partycypowania w kosztach postępowania (nie wyłączając kosztów wynagrodzenia fachowego pełnomocnika) i przyznania, w związku z tym, prawa pomocy w zakresie częściowym, co zresztą miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy jest rozstrzygnięciem wywierającym skutek z jednaj strony w sferze interesów wnioskodawcy, z drugiej zaś w sferze interesów Państwa. Decyduje bowiem o zakresie dysponowania środkami budżetowymi. Musi ono zatem czynić to w sposób zasadny i wyważony ale nie nadmierny , uwzględniając interes Skarbu Państwa czyli ogółu. Nie można dopuścić aby w procesie stosowania prawa pomocy dochodziło do "powstawania wyjątków od wyjątków" czyli kreowania, poprzez zapadłe orzeczenia, indywidualnych dla strony sytuacji stanowiących wyjątki w stosunku do już "wyjątkowej" regulacji prawa pomocy. Stanowiłoby to przypadek naruszenia ram tej instytucji i niosłoby za sobą poczucie braku stabilności i klarowności rozstrzygnięć w tym zakresie dla innych podmiotów (stron). Tym samym mogłoby to powodować niebezpieczeństwo utraty zaufania obywateli do wymiaru sprawiedliwości, do czego nie można dopuszczać. Stąd też, zdaniem orzekającego, mimo zaistniałych zmian w sytuacji finansowej strony skarżącej nie zachodzą powody aby na podstawie przedstawionego stanu faktycznego zapadło odmienne rozstrzygnięcie w przedmiotowej kwestii. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 244§1, art.245§1-3, art. 246§1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) orzeczono jak w sentencji.