I SA/Kr 226/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesław Kuśnierz po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 maja 2018 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ł. S., M. S. i R. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, z dnia 29 grudnia 2017 r., nr [...], w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłych wspólników spółki za jej zaległości w podatku od towarów i usług za maj 2013 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 226/18. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 25 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 226/18 oddalił wniosek M. S. (dalej: Wnioskodawca, Skarżący) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu ww. postanowienia referendarz wskazał, że wszystkie rubryki, zawartego we wniosku "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach", poza jedną, dotyczącą osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą, w której ujawniono brata - R. S., opatrzone zostały adnotacją "brak". Zdaniem orzekającego dane przedstawione we wniosku nie były wystarczające do pełnej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych Wnioskodawcy. Stąd też został on wezwany do przedłożenia: - spisu jego miesięcznych wydatków, związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami, - wyciągów z jego kont bankowych (zarówno osobistych jak i firmowych), obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - oświadczenia określającego czyją własnością jest lokal, dom, w którym mieszka, - zeznań podatkowych wnioskodawcy za 2017 r. lub zaświadczenia z odpowiedniego urzędu skarbowego o wysokości uzyskanego przez niego dochodu i przychodu w 2017 r., - zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach będących własnością, współwłasnością Wnioskodawcy (obejmującego ich markę i rok produkcji), - odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii) obejmujących nieruchomości będące własnością lub współwłasnością Wnioskodawcy, - oświadczenia określającego z jakich źródeł pochodzą pieniądze przeznaczane na utrzymanie. W nadesłanym piśmie z dnia 26 kwietnia 2018 r. – będącym odpowiedzią na wezwanie referendarza, wnioskodawca stwierdził natomiast, że wydatków nie posiada, jednak partycypuje w kosztach, nie posiada konta bankowego osobistego ani firmowego, mieszka w domu żony, który jest jej własnością, nie posiada pojazdów ani nieruchomości będących jego własnością bądź współwłasnością a środki przeznaczone na utrzymanie pochodzą ze stosunku pracy. Do przedmiotowego pisma dołączył kserokopię zeznania podatkowego za rok 2017, z którego wynika, że dochód Wnioskodawcy wyniósł 20.470,34 zł, przy przychodzie w wysokości 22.000 zł. Zdaniem referendarza nadesłane przez Wnioskodawcę pismo z dnia 26 kwietnia 2018 r. nie obrazuje w sposób dokładny jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Referendarz wskazał, że aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze strony skarżącej musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jej sytuacji majątkowej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak aby orzekający mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową, określającą relację wszystkich wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych nieruchomości, oszczędności i przedmiotów wartościowych. Stąd też, brak dokładnych danych, popartych stosowną dokumentacją, skutecznie uniemożliwia wspomnianą analizę. To z kolei, wyklucza przyznanie prawa pomocy. W rozpatrywanym przypadku nie jest wiadome, jaka jest obecna wysokość miesięcznych dochodów wnioskodawcy i ile wydaje na miesięcznie utrzymanie. Z nadesłanego pisma wynika, że Skarżący nie posiada wydatków a tylko partycypuje w kosztach. Takie stwierdzenie nie pozwala jednak w żaden sposób przeprowadzić wspomnianą symulację na potrzeby oceny zdolności płatniczych strony. Potrzebne są do niej wartości liczbowe - nawet przybliżone. Poza tym z nadesłanego pisma okazało się, że Wnioskodawca mieszka w domu żony, który jest jej własnością. W oświadczeniu zawartym w złożonym formularzu PPF nie ujawnił natomiast faktu, że pozostaje w związku małżeńskim. Skoro jednak ma żonę, ujawnienia i zbadania wymaga kwestia dochodów żony, jej oszczędności, stanu posiadania nieruchomości i ruchomości o wartości pow. 5000 zł. W konsekwencji wskazanych okoliczności referendarz stwierdził, że Skarżący nie dość wyczerpująco przedstawił swoją sytuację finansową. Nie jest bowiem wiadomo z jakich źródeł pochodzą pieniądze na pokrycie bieżących wydatków i jaka jest ich wysokość. Podane okoliczności nie są wystarczające do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Ocena sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych strony nie może bowiem opierać się na niekompletnych faktach. W ustawowym terminie Wnioskodawca wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia. Skarżący we wniesionym sprzeciwie wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie go od kosztów w całości, podnosząc że brak zwolnienia ograniczy jego prawo do sądu. Zakwestionował nieprzyznanie prawa pomocy zarzucając, że wbrew wnioskom referendarza, wykazał bardzo ciężką sytuację finansową na stosownym formularzu, przedstawił też zeznanie podatkowe za 2017 r. Podkreślił, że jasno wskazał, iż obecnie nie posiada majątku i dochodów oraz partycypuje w kosztach. Stwierdził, że przedstawienie konkretnych czy też przybliżonych wartości dochodów i wydatków strony nie jest konieczne do przeprowadzenia oceny przesłanek zwolnienia od kosztów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: P.p.s.a.), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając sprzeciw sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a. Na wstępie należy wskazać, że obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, publ. w Lex pod nr 101042) - por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. II FZ 1948/14 (wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Instytucja przyznania prawa pomocy - zwolnienia od kosztów sądowych - osobie fizycznej ma charakter fakultatywny. Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienia NSA z dnia 30 listopada 2010 r. sygn. I FSK 790/10, z dnia 30 września 2011 r., sygn. II FZ 409/11). Zwolnienie od kosztów sądowych, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r., nr 78, poz. 483 ze zm.). Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Zatem udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ustawodawca ustanawiając przesłankę udzielenia wsparcia w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w postaci przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (zwolnienie od kosztów sądowych) wskazał, że można udzielić pomocy osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienia NSA z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt II OZ 792/13, z dnia 19 listopada 2015 r., sygn. akt II FZ 775/15). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to art. 255 P.p.s.a. poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, co stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. II FZ 1474/13, z dnia 15 marca 2012r., sygn. II FZ 175/12). W świetle powyższego Sąd stwierdza, że referendarz zasadnie uznał, iż wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu referendarz słusznie zwrócił uwagę, że Skarżący nie wyjaśnił jednoznacznie jaka jest obecna wysokość miesięcznych dochodów wnioskodawcy i ile wydaje na miesięcznie utrzymanie. Oświadczenia i dokumenty przesłane przez Skarżącego nie pozwalają na zobrazowanie w sposób dokładny jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Należy podkreślić, że Skarżący był wzywany zarządzeniem z 3 kwietnia 2018 r. w trybie art. 255 P.p.s.a. o przedstawienie szczegółowo wyliczonych dokumentów obrazujących jego sytuację oraz możliwości płatnicze, wraz ze stosownym pouczeniem o konsekwencjach zaniedbania zadośćuczynienia wezwaniu. Skarżący co prawda przedłożył żądane oświadczenia, ale jak słusznie stwierdził referendarz, treść wynikająca z przedstawionych dokumentów i oświadczeń jest zbyt ogólna i nieprecyzyjna, wobec czego nie umożliwia rzetelnej oceny sytuacji materialnej Wnioskodawcy. Co więcej w piśmie z 26 kwietnia 2018 r. Skarżący stwierdza, że środki przeznaczone na utrzymanie pochodzą ze stosunku pracy, natomiast w formularzu PPF i w treści sprzeciwu podnosi, że nie posiada dochodów. Również stwierdzenia, że Skarżący nie posiada wydatków, nie sposób uznać za wiarygodne w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego. Ponadto, jak trafnie zauważył referendarz, z nadesłanego pisma okazało się, że Wnioskodawca mieszka w domu żony, który jest jej własnością, którego to faktu nie ujawnił w oświadczeniu zawartym w złożonym formularzu PPF. Skoro Skarżący ma żonę, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, ujawnienia i zbadania wymaga kwestia dochodów żony, jej oszczędności, stanu posiadania nieruchomości i ruchomości o wartości pow. 5000 zł. Takie niewyjaśnione okoliczności i sprzeczności referendarz słusznie potraktował jako brak wystarczającej współpracy po stronie Wnioskodawcy, co musiało odnieść skutek na etapie oceny wykazania przesłanek udzielenia prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GZ 151/14, z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt I GZ 12/13). Należy wskazać, że chociaż co do zasady koniecznym elementem prawidłowej oceny zaistnienia w sprawie przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych, jest odniesienie sytuacji majątkowej wnioskodawcy do wysokości kosztów sądowych w konkretnej sprawie, to podkreślić trzeba, że ww. obowiązek po stronie rozpoznającego wniosek o zwolnienie od kosztów ma znaczenie dopiero po rzetelnym wyjaśnieniu sytuacji majątkowej rodziny Wnioskodawcy, w sposób zgodny z logiką i doświadczeniem życiowym. Skoro w sprawie Skarżący nie wyjaśnił jednoznacznie swojej sytuacji majątkowej, to sama okoliczność, że Skarżący skarży obecnie niekorzystną dla siebie decyzję, określającą wysokość zobowiązania podatkowego na 206.992 zł, z czym związana jest wysokość wpisu stosunkowego, to jest 2.070 zł, nie jest argumentem, który powinien decydować o zwolnieniu Skarżącego od kosztów sądowych i przerzuceniu tego ciężaru na Skarb Państwa. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy ("prawa ubogich") jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom fizycznych o znikomych przychodach, które nie są wstanie ponieść kosztów sądowych. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, nie wykazał, by w takiej sytuacji się znajdował, co mogłoby uzasadnić przerzucenie kosztów postępowania na ogół społeczeństwa. Sąd nadto nie uznał, w kontekście wskazanych wyżej okoliczności, by brak przyznania prawa pomocy pozbawił Skarżącego prawa do sądu. Reasumując stwierdzić należy, że przedstawione przez Skarżącego informacje nie pozwoliły na pełne zobrazowanie jego sytuacji materialnej, a w konsekwencji na dokonanie oceny zasadności wniosku o udzielenie prawa pomocy. W ocenie Sądu zatem Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych we własnym zakresie. W konsekwencji wskazanych okoliczności, zwolnienie Skarżącego od kosztów sądowych pozbawione jest w niniejszej sprawie podstaw. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.