I SA/Kr 340/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesław Kuśnierz po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. Ś. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 czerwca 2018 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 5 lutego 2018 r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2011 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 226/18. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 8 czerwca 2018 r. oddalił wniosek P. Ś. (dalej: Wnioskodawca, Skarżący) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu ww. postanowienia referendarz wskazał, że z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów wynika, że P. Ś. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną E. G. ur. w 1979 r., synem D. Ś. ur. w 1998 r., córką E. Ś. ur. w 2006 r. oraz pasierbicą A. G. ur. w 1998 r. Żaden z domowników nie uzyskuje dochodu a zobowiązania i stałe wydatki obejmują: koszty dzierżawy – 200 zł, koszty mediów – 500 zł, składkę KRUS – 789 zł (kwartalnie). Wnioskodawca jest współwłaścicielem w ˝ części domu o pow. 36 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 0,8302 ha, wykorzystywanej na potrzeby hodowli kóz. Nieruchomość ta obciążona jest hipotekami przymusowymi kaucyjnymi w kwotach: 36.652 zł, 3.591,05 zł, 20.267,20 zł, oraz hipotekami przymusowymi w kwotach: 56.777,13 zł, 195.180,87 zł, 62.860,01 zł oraz 13 806,11 zł. Zdaniem orzekającego dane przedstawione we wniosku nie były wystarczające do pełnej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego. Stąd też został on wezwany do przedłożenia: - spisu miesięcznych wydatków rodziny, związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami, - wyciągów z kont bankowych, obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - zeznań podatkowych wnioskodawcy za 2017 r., - odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii) obejmujących nieruchomości będące własnością lub współwłasnością Wnioskodawcy, - oświadczenia określającego czy uzyskuje jakieś świadczenia wraz z podaniem ich wysokości (np. z tytułu programu "500+"). Referendarz oceniając informacje przedstawione we wniosku oraz nadesłanych w odpowiedzi na wezwanie dokumentach stwierdził, że przedstawione przez Wnioskodawcę okoliczności wskazują, że ani Wnioskodawca ani jego konkubina nie uzyskują dochodu a ponoszą wymienione wyżej wydatki, nie licząc kosztów wyżywienia, ubrań, czy środków czystości. Taka sytuacja jest zdaniem referendarza sprzeczna z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, którymi winien kierować się orzekający rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji wskazanych okoliczności referendarz stwierdził, że Skarżący nie dość wyczerpująco przedstawił swoją sytuację finansową. Ocena sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych strony nie może bowiem opierać się na niekompletnych faktach. W ustawowym terminie Wnioskodawca wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia. We wniesionym sprzeciwie wniósł o przyznanie prawa pomocy podnosząc, że wypełniając wniosek spisał go ze stanem faktycznym. Jest rolnikiem i nie uzyskuje żadnych dochodów a jedynym dodatkiem, który jest zwolniony z opodatkowania jest dofinansowanie do hodowli kóz z Agencji Rolniczej, dlatego w 2017 r. nie uzyskał żadnego dochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r, poz. 1302, dalej: P.p.s.a.), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając sprzeciw sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a. Na wstępie należy wskazać, że obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, publ. w Lex pod nr 101042) - por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. II FZ 1948/14 (wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Instytucja przyznania prawa pomocy - zwolnienia od kosztów sądowych - osobie fizycznej ma charakter fakultatywny. Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienia NSA z dnia 30 listopada 2010 r. sygn. I FSK 790/10, z dnia 30 września 2011 r., sygn. II FZ 409/11). Zwolnienie od kosztów sądowych, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r., nr 78, poz. 483 ze zm.). Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Zatem udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ustawodawca ustanawiając przesłankę udzielenia wsparcia w art. 246 § 1 pkt 1 w postaci przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazał, że można udzielić pomocy osobie fizycznej gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym (np. tylko zwolnienie od kosztów sądowych) można udzielić osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienia NSA z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt II OZ 792/13, z dnia 19 listopada 2015 r., sygn. akt II FZ 775/15). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to art. 255 P.p.s.a. poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, co stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. II FZ 1474/13, z dnia 15 marca 2012r., sygn. II FZ 175/12). W świetle powyższego Sąd stwierdza, że referendarz zasadnie uznał, iż wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu referendarz słusznie zwrócił uwagę, że Skarżący nie wyjaśnił jednoznacznie z jakich źródeł czerpie dochody pozwalające na zaspokojenie wskazanych przez samego siebie oraz wynikających z zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego comiesięcznych wydatków na bieżące potrzeby członków rodziny. Przy tym Skarżący nie wskazał, by niedobory w dochodach uzupełniał np. z oszczędności, pożyczek czy też pomocy osób trzecich. Należy podkreślić, że Skarżący był wzywany zarządzeniem z dnia 8 maja 2018 r. w trybie art. 255 P.p.s.a. o przedstawienie szczegółowo wyliczonych dokumentów obrazujących sytuację majątkową rodziny, wraz ze stosownym pouczeniem o konsekwencjach zaniedbania zadośćuczynienia wezwaniu. Skarżący co prawda przedłożył żądaną dokumentację, ale jak słusznie stwierdził referendarz, treść wynikająca z przedstawionych dokumentów i oświadczeń jest niepełna i nie umożliwia rzetelnej oceny sytuacji materialnej rodziny Wnioskodawcy. Takie niewyjaśnione sprzeczności referendarz słusznie potraktował jako brak wystarczającej współpracy po stronie Wnioskodawcy, co musiało odnieść skutek na etapie oceny wykazania przesłanek udzielenia prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GZ 151/14, z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt I GZ 12/13). Odpowiadając na argumentację sprzeciwu warto wskazać, że Sąd nie kwestionuje trudnej sytuacji Skarżącego związanej m.in. z zamknięciem firmy w 2016 r. i zadłużeniem hipotecznym na nieruchomościach. Jednak ponieważ koniecznym elementem prawidłowej oceny zaistnienia w sprawie przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych, jest odniesienie sytuacji majątkowej wnioskodawcy do wysokości kosztów sądowych w konkretnej sprawie, należało uznać, że Skarżący nie wykazał wystarczająco rzetelnie sytuacji majątkowej swojej rodziny. Dlatego też względnie wysoki koszt wpisu sądowego od skargi w wysokości 4.494 zł nie mógł być uznany za samoistną przesłankę przyznania prawa pomocy. Należy podkreślić, że odniesienie sytuacji majątkowej wnioskodawcy do wysokości kosztów sądowych jest możliwe dopiero po rzetelnym wyjaśnieniu sytuacji majątkowej rodziny Wnioskodawcy, w sposób zgodny z logiką i doświadczeniem życiowym. Sama okoliczność, że Skarżący skarży obecnie niekorzystną dla siebie decyzję, określającą wysokość zobowiązania podatkowego na 449.408,34 zł, z czym związana jest wysokość wpisu stosunkowego, to jest 4.494 zł, nie jest argumentem, który powinien decydować o zwolnieniu Skarżącego od kosztów sądowych i przerzuceniu tego ciężaru na Skarb Państwa. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy ("prawa ubogich") jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom fizycznych o znikomych przychodach, które nie są wstanie ponieść kosztów sądowych. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, nie wykazał, by w takiej sytuacji się znajdował, co mogłoby uzasadnić przerzucenie kosztów postępowania na ogół społeczeństwa. Reasumując stwierdzić należy, że przedstawione przez Skarżącego informacje nie pozwoliły na pełne zobrazowanie jego sytuacji materialnej, a w konsekwencji na dokonanie oceny zasadności wniosku o udzielenie prawa pomocy. W ocenie Sądu zatem Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych we własnym zakresie. W konsekwencji wskazanych okoliczności, zwolnienie Skarżącego od kosztów sądowych pozbawione jest w niniejszej sprawie podstaw. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.