I SA/Kr 354/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 grudnia 2015 r. nr: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty skarbowej p o s t a n a w i a wniosek oddalić W. G. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez jego podpisanie w zakreślonym terminie uzupełnił brak. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" z dnia 18 września 2017 r. wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest emerytura w wysokości 890 zł netto. Pobierane świadczenie pomniejszone jest o alimenty oraz potrącenia egzekucyjne. Wnioskodawca nie posiada majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych, papierów wartościowych, wierzytelności, ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Uzasadniając swój wniosek skarżący podniósł, iż z powodu bardzo wysokich opłat sądowo – administracyjnych nie ma możliwości ich uiszczenia. Poniesienie kosztów sądowych spowodowałoby brak środków na bieżące utrzymanie, żywność i leki. Wnioskodawca pozostaje w separacji z żoną i aktualnie gospodaruje sam. Przeszedł operację serca i pozostaje w ciągłym leczeniu. Dodatkowo leczy się na marskość wątroby. W związku z rozpoznaniem tzw. stopy cukrzycowej grozi mu amputacja. Sąd uznał go za niewypłacalnego. Zarządzeniem Starszego Referendarza Sądowego WSA w Krakowie z dnia 3 października 2017 roku W. G. został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 30 października 2017 roku oświadczył, że ma trudności w uzyskaniu zaświadczeń dlatego prosi o droczenie o 14 dni terminu na złożenie pozostałych dokumentów. Do pisma załączył kopie następujących dokumentów: potwierdzenia wpłaty kwoty 236 zł na konto Sądu Rejonowego w O. tytułem grzywny, zaświadczenia z dnia 23 lutego 2015 r. o dokonaniu wpisu do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, potwierdzenia wpłaty na konto strony w dniu 12 października 2017 r. świadczenia emerytalnego z ZUS w kwocie 928,23 zł, aktu notarialnego umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 25 lutego 2003 r., decyzji ZUS z dnia 3 marca 2017 r. o waloryzacji emerytury, dokumentu PIT-40A rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy za 2016 rok oraz siedmiu faktur za leki: z dnia 25 września 2017 r. na kwotę 219,74 zł, z dnia 11 września 2017 r. na kwotę 297,14 zł, z dnia 3 sierpnia 2017 r. na kwotę 94,76 zł, z dnia 5 sierpnia 2017 r. na kwotę 466,06 zł, z dnia 23 czerwca 2017 r. na kwotę 132,98 zł, z dnia 21 czerwca 2017 r. na kwotę 204,17 zł i z dnia 12 maja 2017 r. na kwotę 520,62 zł. Zarządzeniem z dnia 23 listopada 2017 r. Starszy Referendarz Sądowy przedłużył skarżącemu termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o 14 dni. Skarżący odebrał skierowaną na jego adres przesyłkę w dniu 18 grudnia 2017 r. Tym samym termin do uzupełnienia wniosku upływał z dniem 2 stycznia 2018 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia skarżący nie przesłał jednak dodatkowych dokumentów źródłowych. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm. dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zaś słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11). Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie W. G. nie przekonał orzekającego o niemożliwości uiszczenia przez niego kosztów sądowych we własnym zakresie. Dane zawarte w urzędowym formularzu "PPF" nie miały cech "dokładności", a wezwania do ich uzupełnienia nie zostało przez stronę zrealizowane w pełni. Skarżący nie udokumentował między innymi tytułu prawnego do zajmowania nieruchomości pod adresem ul. [...] w W., który to adres wskazany został w skardze oraz wniosku jako adres zamieszkania strony i pod którym odbiera on korespondencję. Nie wykazał też czyją własność stanowi ta nieruchomość. Pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawca nie podał żadnych informacji o stanie majątkowym (nieruchomości, oszczędności, przedmioty wartościowe), źródle i wysokości miesięcznych dochodów swojej żony. Podał, że pozostaje z małżonką w separacji faktycznej. Tymczasem zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm., dalej: "k.r.o."), małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Fakt, że małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.), a zatem oboje małżonkowie stosownie do art. 27 k.r.o. obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11). Prawa pomocy nie można zatem przyznać jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967 r., sygn. akt I Cz 37/67). Orzekający pragnie też zaakcentować, że okoliczność zawarcia przez skarżącego umowy wyłączającej wspólność majątkową w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku sygn. akt GZ 71/04 i z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). W. G., poza potwierdzeniem ponoszenia kosztów zakupu lekarstw, nie udokumentował żadnych innych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. Nie przesłał m. in. rachunków za energię elektryczną, gaz, wodę, odpady, nie podał nawet orientacyjnych danych o kosztach wyżywienia, czy ubrania. Brak tych danych i dokumentów uniemożliwia ustalenie terminowości i formy dokonywanych płatności, a także wysokości ponoszonych kosztów. W takiej sytuacji orzekający nie może dokonać sumarycznego zestawienia uzyskiwanych w miesiącu dochodów i ponoszonych przez wnioskodawcę kosztów, aby ustalić czy pozostają mu jakiekolwiek wolne środki finansowe, którymi mógłby pokryć należne w sprawie koszty sądowe. Skarżący, pomimo wezwania, nie przesłał także wykazu, ani wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy. Tymczasem, jak wynika z przedłożonego (wygenerowanego elektronicznie) dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury, świadczenie to wpływa na rachunek bankowy IKS Classic prowadzony dla W. G. w S. im. [...] [...] w G. (uznanie z dnia 12 października 2017 r., wydruk z dnia 3 listopada 2017 r.), co oznacza, że strona dysponuje przynajmniej jednym rachunkiem bankowym. Wybiórcze wykonanie skierowanego do skarżącego wezwania nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji materialnej. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty i oświadczenia, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową, z czym związany jest ścisły rygoryzm. Jeżeli strona mimo nie budzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji - do czego ma oczywiście prawo - musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 189/12, z dnia 12 grudnia 2016 r., sygn. akt I OZ 1835/16 i z dnia 11 maja 2017 r., sygn. akt II OZ 466/17). Skoro to do strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej instytucji, a skarżący z tego zadania się nie wywiązał w sposób rzetelny, należało orzec jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.