I SA/Kr 406/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 19 października 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skarg Firmy Handlowo – Usługowej "W" s.c. J.L., P.S. w T. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 31 grudnia 2014r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec, lipiec i sierpień 2012r. postanawia: - oddalić wniosek - Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 kwietnia 2016r. oddalającego skargi na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 31 grudnia 2014r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec, lipiec i sierpień 2012r., wspólnicy Firmy Handlowo – Usługowej "W" s.c. J.L., P.S. złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W danych zawartych w przedłożonych urzędowych formularzach "PPF" wynika, że J.L. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną L.L., z którą od dnia 28 września 1999r.posiada rozdzielność majątkową. Miesięczny dochód J.L. z wynagrodzenia za pracę wynosi 1.360 zł, zaś wydatki ponoszone na utrzymanie, wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie i koszty leczenia wynoszą miesięcznie 1.200 zł. J.L. nie posiada żadnego majątku, oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Z kolei P.S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną K.S., z którą od dnia 23 kwietnia 1999r. posiada rozdzielność majątkową. Miesięczny dochód P.S. z wynagrodzenia za pracę wynosi 1.360 zł, zaś wydatki ponoszone na utrzymanie, kredyty, wyżywienie, ubranie i ubezpieczenie wynoszą miesięcznie 1.250 zł. P.S. nie posiada żadnego majątku, oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik strony skarżącej za pismem z dnia 22 sierpnia 2016r. przesłał dokumenty źródłowe oraz oświadczenia wspólników. Wynika z nich, że J.L. nie posiada żadnego majątku (nieruchomości, samochodów, zasobów pieniężnych), a z żoną od 1999r. posiada rozdzielność majątkową. Jego wydatki miesięczne wynoszą 950 zł. W roku 2015 przychód J.L. z pozarolniczej działalności gospodarczej wyniósł 41.317,20 zł, a z tytułu najmu lub dzierżawy 300 zł. Łączny przychód wyniósł zatem 41.617,20 zł, co przy kosztach jego uzyskania 11.996,23 zł, dało dochód w wysokości 29.620,97 zł. Z zaświadczenia Wydziału Komunikacji w Urzędzie Miasta T. z dnia 21 stycznia 2016r. wynika, że J.L.nie figuruje w ewidencji jako właściciel lub współwłaściciel pojazdu. J.L. wraz z L.L. posiadają rachunek bankowy w Banku B. S.A., którego saldo na dzień 31 lipca 2016 roku wynosiło 125,24 zł (na dzień 17 sierpnia saldo 501,48 zł, dostępne środki 316,58 zł). Przedłożone odcinki wpłat za energię elektryczną opiewają na kwoty 100,14 zł i 108,17 zł, faktura za gaz za okres od 3 czerwca 2016 roku do 3 sierpnia 2016 roku na kwotę 70,17 zł, opłata za wodę (daty nieczytelne) wyniosła 358,41 zł, a za usługi telekomunikacyjne 28,50 zł. P.S. z kolei oświadczył, że nie posiada żadnego majątku (nieruchomości, samochodów, zasobów pieniężnych), a z żoną od roku 1999 posiada rozdzielność majątkową. Jego wydatki miesięczne wynoszą 855 zł. W roku 2015 przychód P. S. z pozarolniczej działalności gospodarczej wyniósł 41.317,20 zł, a z innych źródeł 1.366,15 zł. Łączny przychód wyniósł zatem 42.683,35 zł, co przy kosztach jego uzyskania 11.996,23 zł, dało dochód w wysokości 30.687,12 zł. Z zaświadczenia Wydziału Komunikacji w Urzędzie Miasta T z dnia 21 stycznia 2016r. wynika, że P.S. nie figuruje w ewidencji jako właściciel lub współwłaściciel pojazdu. P. S. posiada rachunek bankowy w Banku Zachodnim WBK, którego saldo na dzień 31 lipca 2016r. wynosiło 608,88 zł. Przedłożona faktura za wodę z dnia 8 sierpnia 2016 roku opiewa na kwotę 123,65 zł, faktura za gaz za okres od 15 maja 2016 roku do 15 lipca 2016r. na kwotę 388,66,17 zł, a faktura za energię elektryczną (rozliczenie sprzedaży za okres 26 listopada 2015 roku do 1 czerwca 2016 roku) na kwotę 852,51 zł. Saldo rachunku prowadzonego przez Bank Zachodni WBK dla Firmy Handlowo Usługowej W. s.c., J. L., P. S., na dzień 21 sierpnia 2016r. wyniosło - 6.429,29 zł. Postanowieniem z dnia 8 września 2016r. referendarz sądowy oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy, na co pełnomocnik strony skarżącej wniósł w terminie sprzeciw do tut. Sądu, w którym zarzucił naruszenie przepisów postępowania mający istotny wpływ na treść zaskarżonego postanowienia tj. art. 243 §1 w zw. z art. 245 §1 p.p.s.a. poprzez oddalenie wniosku wnioskodawcy o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, podczas gdy zebrany materiał dowodowy m.in. oświadczenie majątkowe wnioskodawcy, nie daje podstaw do przyjęcia takiego ustalenia. Pełnomocnik zarzucił również naruszenie przepisów postępowania mający istotny wpływ na treść zaskarżonego postanowienia tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. polegający na uznaniu, iż wnioskodawca nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, podczas gdy z materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie wynika, iż wnioskodawca nie zdoła ponieść kosztów m.in. związanych z uiszczeniem opłaty sądowej od skargi kasacyjnej. Nadto w sprzeciwie zarzucono również błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, iż fakt pozostawania w związku małżeńskim, pomimo istnienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej, daje podstawę do uznania, iż wnioskodawca ma możliwość poniesienia pełnych kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe, pełnomocnik strony skarżącej wniósł o zmianę zaskarżanego postanowienia poprzez przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych w całości, w tym opłaty sądowej od skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że w niniejszej sprawie znajdą zastosowanie również przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) obowiązujące przez dniem wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r., poz. 658), tj. przed dniem 15 sierpnia 2015r. Niniejsza sprawa została bowiem zainicjowana skargą, która wpłynęła do tut. Sądu w dniu 9 lutego 2015r. Zgodnie z art. 2 wymienionej wyżej ustawy nowelizującej "nowe" przepisy ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie, ale tylko gdy mieszczą się w katalogu wymienionym w tym przepisie. Przepis art. 259 §1 p.p.s.a. stanowi niezmiennie m.in., że od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zmienił się natomiast przepis art. 260 p.p.s.a., który stosuje się – stosownie do uwag wyżej poczynionych – w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015r. Brak go bowiem w katalogu przepisów wymienionych w art. 2 ustawy nowelizującej. Z treści przepisu art. 260 p.p.s.a. wynikało, iż rozpoznając sprzeciw na posiedzeniu niejawnym sąd wydaje postanowienie, na które przysługuje zażalenie. Postanowienie, na które wniesiony został sprzeciw traci natomiast moc. Sąd przypomina, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 §4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 §2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej może nastąpić: w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie ma analiza przesłanek wymienionych w art. 246 §2 p.p.s.a. Wskazuje ona jednoznacznie, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23 października 2009r., sygn. III SA/GL 823/09). Sąd zgadza się z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawartym w postanowieniu z dnia 9 lutego 2005r., sygn. akt FZ 579/04, że to do strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy. Ocena natomiast całokształtu wskazanych przez stronę okoliczności należy do Sądu, związanego regułą ustanowioną przez art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, a także związanego wytycznymi, takimi jak: zgodność prowadzonego wnioskowania z zasadami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, dostępnej wiedzy, oraz innymi elementami, które pozwalają domniemywać, że skutek w postaci faktu uprawdopodobnionego może w ogóle nastąpić. Dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy spółce cywilnej – z jaką mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie – istotne jest także to, że jej wspólnicy są odpowiedzialni solidarnie za zobowiązania spółki, o czym stanowi art. 864 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (t.j., Dz. U. z 2016r, poz. 380). W sytuacji gdy spółka cywilna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki określoną w powołanym przepisie Kodeksu cywilnego, należy również uwzględnić sytuację majątkową samych wspólników. Zdaniem Sądu nadesłane przez stronę skarżącą dokumenty na pozwalają na kompleksową ocenę przez orzekającego sytuacji finansowej i zdolności płatniczych strony. Tymczasem taka ocena dokonana przez Sąd nie może opierać się na niekompletnych faktach (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r. , sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79). Oświadczenia J.L. i P.S. zawarte w urzędowych formularzach "PPF" były niewystarczające do oceny, czy faktycznie strona skarżąca nie jest w stanie ponieść we własnym zakresie kosztów sądowych. Stąd też na podstawie art. 255 p.p.s.a. strona wzywana była do nadesłania dokumentów źródłowych i złożenia dodatkowych oświadczeń pozwalających na pełny obraz sytuacji majątkowej spółki oraz jej wspólników. Nie wywiązała się jednak z tego obowiązków w zakresie nadesłania dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodów/dochodów (poniesionej straty) Firmy Handlowo-Usługowej "W" s.c. J.L., P.S. za okres ostatnich trzech miesięcy bieżącego roku, odpisów deklaracji VAT-7 za ww. okres, a także odpisów ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia. Ponadto nie został wykazany przez stronę stan majątkowy, a także źródło i wysokość dochodów żony J.L. – L. L., nie przesłano odpisu zeznania podatkowego L.L. za rok 2015, strona nie wykazała stanu majątkowego, a także źródła i wysokości dochodów żony P. S. – K. S., nie przesłano odpisu zeznania podatkowego K. S. za rok 2015. Skoro strona skarżąca, pomimo wezwania, nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku przedstawienia w sposób pełny i kompleksowy swojej sytuacji materialnej, gdyż odpowiedziała tylko w części na wezwanie z dnia 7 lipca 2016r., to tym samym nie zrealizowała ona swojej powinności wynikającej z art. 255 p.p.s.a. i należy stwierdzić, że nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nadto Sąd wskazuje, że w aktach sprawy brak jakichkolwiek danych o aktualnej sytuacji finansowej skarżącej spółki, poza niewystarczającym w tym zakresie wyciągiem z rachunku bankowego spółki za okres od 22 lipca 2016 roku do 21 sierpnia 2016 roku. Brakiem rzetelności w przedstawieniu stosownej dokumentacji charakteryzuje się sytuacja majątkowa wspólników, skoro zarówno J.L., jak i P. S., we wnioskach, w piśmie stanowiącym uzupełnienie wniosków ani nawet sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, nie podali danych odnoszących się do stanu majątkowego ich żon, źródeł i wysokości uzyskiwanych przez L.L. i K. S. dochodów, powołując się na zawartą między małżonkami umową wprowadzającą ustrój rozdzielności majątkowej. Tymczasem Sąd podkreśla, że informacje o dochodach i stanie majątkowym żon wspólników skarżącej spółki, do których udzielenia zobowiązano wnioskodawców, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd wyjaśnia, że badając przesłanki przyznania prawa pomocy należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r. sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005). Orzecznictwo sądów administracyjnych nie pozostawia wątpliwości, że obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2008r., sygn. akt I FZ 460/08). Rozdzielność majątkowa, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami przez małżonków, nie odnosi się do wzajemnych obowiązków małżonków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009r., sygn. akt I FZ 230/09). Błędne jest zatem założenie, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012r., sygn. akt II FZ 981/12 postanowienie NSA z dnia 29 czerwca 2010r., sygn. akt I FZ 229/09, postanowienie NSA z dnia 26 listopada 2008r., sygn. akt I FZ 463/08). Prawa pomocy nie można też przyznać jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 5 maja 1967r., sygn. akt I Cz 37/67). W konsekwencji więc wskazanych wyżej okoliczności, pomimo dołączenia przez stronę skarżącą nielicznych dokumentów, nie wykazała ona, iż spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Nie udzieliła ona informacji dotyczących sytuacji finansowej Firmy Handlowo- Usługowej "W" s.c. J.L., P.S. w T. oraz nie przedstawiła pełnej sytuacji majątkowej i rodzinnej wspólników spółki. Spowodowało to niewyjaśnienie podstawowych okoliczności dotyczące możliwości płatniczych strony skarżącej i niemożność stwierdzenia, czy koszty niniejszego postępowania pozostają poza zakresem tych możliwości. Reasumując, Sąd nie dopatrzył się powodów, aby na podstawie przedstawionego stanu faktycznego zwolnić wnioskodawcę od kosztów sądowych. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, oddalając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, biorąc za podstawę art. 245 §3, art. 246 §2 w zw. z art. 260 p.p.s.a.