I SA/Kr 609/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 21 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. Sp. z o.o. w W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 7 kwietnia 2017 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty podatku zaległości podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za czerwiec 2016 r. i III kwartał 2106 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić E. Sp. z o.o. w W. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Formularz wniosku z dnia 18 lipca 2017 roku nie był podpisany. Z danych zawartych w formularzu "PPPr" wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 200.000 zł, a wartość jej środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosiła 20.691,20 zł. Ostatni rok obrotowy został zamknięty stratą netto w wysokości -182.145,99 zł. Wskazano ponadto, iż Spółka dysponuje rachunkami bankowymi w Deutsche Bank Polska S.A.i Alior Bank S.A., których stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 0,00 zł. Rachunki te zostały zajęte przez komornika sądowego do wysokości 117.000 zł. Podano, że zobowiązania krótkoterminowe Spółki według bilansu na koniec 2016 roku wynosiły 379.738,30 zł, a zobowiązania z tytułu podatków 146.066,62 zł, w tym z tytułu podatków od osób fizycznych 3.515,00 zł, podatku dochodowego 0,00 zł i rozrachunków z ZUS 18.322,90 zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznaniu prawa pomocy podniesiono, iż skarżąca Spółka znajduje się w złej kondycji finansowej. Spółka utraciła płynność finansową z uwagi na problemy finansowe będące konsekwencją niestabilnej sytuacji na rynku krajowym i europejskim w branży energetycznej. Pomimo nawiązania nowych kontraktów handlowych w 2016 roku Spółka nie odzyskała płynności finansowej, która umożliwiałaby jej bieżące regulowanie swoich zobowiązań. Analiza finansowa Spółki dokonana przez Urząd Skarbowy w W. wykazała, że nie jest ona w stanie prawidłowo prosperować. Podano, że na dzień składania wniosku Spółka nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, dlatego celem obrony swoich praw uznaje swój wniosek uzasadnionym i koniecznym. Do wniosku załączone zostały: bilans i rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2016 roku. W tym stanie rzeczy Starszy Referendarz Sądowy zarządzeniem z dnia 25 lipca 2017 roku wezwał skarżącą Spółkę do uzupełniania braku formalnego wniosku poprzez jego podpisanie przez osobą upoważnioną do reprezentacji Spółki oraz nadesłanie w terminie 7 dni dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych mających zobrazować jej aktualny stan majątkowy oraz możliwości płatnicze. Odnosząc się do wezwania strona skarżąca w zakreślonym terminie przesłała formularz "PPPr" podpisany przez Prezesa Zarządu A. Ś., a także następujące dokumenty: zeznanie CIT-8 za 2016 rok, deklaracje VAT-7 za I i II kwartał 2017 roku, ewidencję środków trwałych, raporty kasowe Spółki za okres od stycznia do czerwca 2017 roku oraz historię rachunków bankowych w Deutsche Bank Polska S.A. za okres od 1 maja do 14 sierpnia 2017 roku. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten jest wolny od opłat sądowych. W myśl art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie strona skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Użyty w powołanym przepisie zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy osobom prawnym. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (vide: postanowienie NSA z dnia 13 lipca 2010 r. sygn. akt I FZ 195/10). Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Wnioskodawca musi zatem wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Podkreślić należy, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi ona ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W niniejszej sprawie na obecnym etapie postępowania jedynym elementem kosztów sądowych jest wpis od skargi w wysokości 500 zł. W ocenie orzekającego uiszczenie kosztów sądowych w pełnej wysokości mieści się w granicach możliwości finansowych skarżącej Spółki. Jak wynika z akt sprawy strona skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością funkcjonującą w obrocie prawnym od 2014 roku. Pomimo sygnalizowanych problemów finansowych Spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Z powszechnie dostępnych danych zamieszczonych w Krajowym Rejestrze Sądowym (https://ems.ms.gov.pl/krs/) (stan na dzień 21 września 2017 r.) nie wynika, aby zainicjowane zostało postępowanie likwidacyjne, upadłościowe, czy naprawcze. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą poprzez zwolnienie strony z kosztów sądowych w sprawie. W orzecznictwie przyjmuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). W niniejszej sprawie skarżąca Spółka w istocie nie wykazała, że boryka się z groźbą niewypłacalności. Z akt sprawy wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi 200.000 zł. Spółka posiada też kapitał zapasowy, który na dzień 31 grudnia 2016 r. wynosił 337.505,06 zł. Jego wysokość wielokrotnie przekracza należny w sprawie wpis sądowy od skargi i może stanowić źródło finansowania kosztów sądowych. Podkreślić należy, że zgodnie z poglądami utrwalonymi w orzecznictwie, osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że w chwili obecnej nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie jest w stanie ich pozyskać, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania w tym kierunku (zob. postanowienia NSA z 18 lipca 2007 r., sygn. akt I GZ 99/07 i z dnia 29 marca 2011 roku, sygn. akt I OZ 191/11). Skarżąca Spółka nie wskazała natomiast żadnych przyczyn, z powodu których niemożliwe byłoby przeznaczenie środków z kapitału zapasowego na pokrycie należnych w sprawie kosztów sądowych. Rzeczowe aktywa trwałe Spółki według bilansu na koniec 2016 roku wynosiły 20.691,20 zł, a jej aktywa obrotowe zamykały się kwotą 1.232.336,98 zł i stanowiły je zapasy (towary) w kwocie 149.803,73 zł, należności krótkoterminowe w łącznej kwocie 746.384,89 zł i inwestycje krótkoterminowe (środki pieniężne w kasie i na rachunkach) w wysokości 298.658,97 zł oraz krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe w kwocie 37.489,39 zł. W roku 2016 Spółka osiągnęła przychód netto ze sprzedaży towarów i materiałów w wysokości 885.573,76 zł, ponosząc stratę netto w wysokości 182.145,99 zł (według rachunku zysków i strat za 2016 roku). Wykazana za ostatni rok strata nie musi jednak oznaczać utraty przez stronę płynności finansowej i nie przesądza automatycznie o konieczności przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami, spowodowanym np. nakładami inwestycyjnymi, czy odpisami amortyzacyjnymi i nie jest równoznaczna z fiaskiem prowadzonej działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt I GZ 92/11). Według przedłożonych deklaracji VAT-7 w I kwartale 2017 roku Spółka dokonywała nabycia towarów i usług o wartości 19.185 zł, a w II kwartale 2017 roku podstawa opodatkowania z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów wynosiła 160.537 zł, a wartość netto nabytych towarów i usług pozostałych zamykała się kwotą 180.463 zł. Dane te potwierdzają funkcjonowanie Spółki i wykonywanie przez nią czynności w sferze działalności gospodarczej. Kwota należnego w niniejszej sprawie wpisu sądowego od skargi stanowi jedynie niewielki procent powołanych wyżej wartości. Nie sposób też nie zauważyć, że według przedłożonych raportów kasowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (czerwiec 2017 roku) w kasie Spółki znajdowała się kwota 264.138,55 zł. Do dyspozycji Spółki pozostawały zatem środki finansowe, których wysokość wielokrotnie przewyższała wartość należnego wpisu sądowego od złożonej skargi. W takiej sytuacji nie można uznać, aby opłacenie kosztów sądowych przekraczało możliwości finansowe wnioskodawcy. Na koniec należy także zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2012 roku, sygn. akt II FZ 796/11, podkreślił, że zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1030) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Ze względu na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, NSA stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko takie zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne, m. in. w postanowieniach NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, w postanowieniu WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015r. sygn. akt I SA/Po 1072/14 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie źródłem finansowania kosztów sądowych może być zatem dopłata jedynego wspólnika spółki, który ma udziały o łącznej wartości 200.000 zł. Wobec powyższego, w ocenie orzekającego nie zaszły w sprawie przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez Spółkę postępowania sądowoadministracyjnego, dlatego orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.