I SA/Kr 612/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 marca 2016 r. nr: [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia na postanowienie o utrzymaniu w mocy postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a wniosek oddalić W dniu 23 stycznia 2017 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącego W.G., na urzędowym formularzu z dnia 18 stycznia 2017 roku, o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest emerytura w wysokości 890 zł netto. Pobierane świadczenie pomniejszone jest o alimenty oraz potrącenia egzekucyjne. Wnioskodawca nie posiada majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych, papierów wartościowych, wierzytelności, ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Uzasadniając swój wniosek skarżący podniósł, iż z powodu bardzo wysokich opłat sądowo – administracyjnych nie ma możliwości ich uiszczenia. Poniesienie kosztów sądowych spowodowałoby brak środków na bieżące utrzymanie, żywność i leki. Wnioskodawca pozostaje w separacji z żoną i aktualnie gospodaruje sam. Przeszedł operację serca i pozostaje w ciągłym leczeniu. Dodatkowo leczy się na marskość wątroby. W związku z rozpoznaniem tzw. stopy cukrzycowej grozi mu amputacja. Sąd uznał go za niewypłacalnego. Zarządzeniem Starszego Referendarza Sądowego WSA w Krakowie z dnia 1 marca 2017 roku W.G. został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 27 marca 2017 roku oświadczył, że z uwagi na cukrzycę i choroby serca ponosi wydatki na leczenie oraz koszty żywności. Aktualnie nie ma stałego miejsca zamieszkania. Nie posiada pojazdów, ani rachunków bankowych. Dodatkowo skarżący podał, że nie prowadzi gospodarstwa z innymi, żona nie przekazuje mu żadnych dokumentów, nie zna jej kont bankowych i nie wie czy nimi dysponuje. Żona z uwagi na separację faktyczną ma orzeczone wyrokiem alimenty i prowadzi egzekucję. Jednocześnie W.G. zwrócił się z wnioskiem o przedłużenie terminu do przedłożenia rachunków i zeznania podatkowego, gdyż nie był w stanie skompletować tych dokumentów w wyznaczonym terminie. Zarządzeniem z dnia 18 maja 2017 roku Starszy Referendarz Sądowy przedłużył skarżącemu termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o 14 dni. W dniu 27 czerwca 2017 roku do tut Sądu wpłynęło pismo W.G. z dnia 22 czerwca 2017 roku, wraz z którym przesłane zostały kopie następujących dokumentów: zaświadczenia Wydziału Komunikacji i Transportu Starostwa Powiatowego w O. z dnia 23 czerwca 2017 roku potwierdzającego, iż W.G. nie figuruje w ewidencji jako właściciel pojazdów, rocznego obliczenia podatku PIT-40A za 2016 rok, dwóch kart informacyjnych leczenia szpitalnego: z dnia 14 grudnia 2015 roku i 4 grudnia 2016 roku, decyzji ZUS z dnia 3 marca 2017 roku o waloryzacji emerytury oraz ośmiu faktur za zakup leków: z dnia 23 czerwca 2017 roku na kwotę 132,98 zł, z dnia 21 czerwca 2017 roku na 204,17 zł, z dnia 12 maja 2017 roku na kwotę 520,62 zł, z dnia 29 marca 2017 roku na 103,98 zł, z dnia 10 stycznia 2017 roku na 250,05 zł, z dnia 23 lutego 2017 roku na 129,98 zł, z 10 marca 2017 roku na 259,81 zł i z dnia 12 kwietnia 2017 roku na kwotę 42,75 zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm. dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zaś słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11). Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie W.G. nie przekonał orzekającego o niemożliwości uiszczenia przez niego kosztów sądowych we własnym zakresie. Dane zawarte w urzędowym formularzu "PPF" nie miały cech "dokładności", a wezwania do ich uzupełnienia nie zostało przez stronę zrealizowane w pełni. Skarżący nie udokumentował bowiem tytułu prawnego do zajmowania nieruchomości pod adresem ul. [...] , który to adres wskazany został w skardze oraz wniosku jako adres zamieszkania strony i pod którym odbiera on korespondencję. Nie wykazał też czyją własność stanowi ta nieruchomość. Pomimo wyraźnego wezwania skarżący nie podał żadnych informacji o stanie majątkowym (nieruchomości, oszczędności, przedmioty wartościowe), źródle i wysokości miesięcznych dochodów swojej żony. Podał, że pozostaje z małżonką w separacji faktycznej. Tymczasem zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm., dalej: "k.r.o."), małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Fakt, że małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.), a zatem oboje małżonkowie stosownie do art. 27 k.r.o. obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11). Prawa pomocy nie można zatem przyznać jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967 r., sygn. akt I Cz 37/67). W.G., poza udokumentowaniem kosztów ponoszonych na zakup lekarstw, nie udokumentował żadnych innych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. Nie przesłał m. in. rachunków za energię elektryczną, gaz, wodę, odpady, nie podał nawet orientacyjnych danych o kosztach wyżywienia, czy ubrania. Brak tych danych i dokumentów uniemożliwia ustalenie terminowości i formy dokonywanych płatności, a także wysokości ponoszonych kosztów. W takiej sytuacji orzekający nie może dokonać sumarycznego zestawienia uzyskiwanych w miesiącu dochodów i ponoszonych przez wnioskodawcę kosztów, aby ustalić czy pozostają mu jakiekolwiek wolne środki finansowe, którymi mógłby pokryć należne w sprawie koszty sądowe. Wybiórcze wykonanie skierowanego do skarżącego wezwania nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji materialnej. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty i oświadczenia, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową, z czym związany jest ścisły rygoryzm. Jeżeli strona mimo nie budzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji - do czego ma oczywiście prawo - musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 189/12, z dnia 12 grudnia 2016 r., sygn. akt I OZ 1835/16 i z dnia 11 maja 2017 r., sygn. akt II OZ 466/17). Skoro to do strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej instytucji, a skarżący z tego zadania się nie wywiązał w sposób rzetelny, należało orzec jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.