I SA/Kr 770/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 8 września 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi R.K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 13 lutego 2015r. nr [..] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: - oddalić wniosek - Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek R. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika, w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 13 lutego 2015r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. Jak wynikało z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" R. K. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną J. K. ur. w 1960r., synami – M. K. ur. w 1981r. i J. K. ur. w 1991r. oraz teściową – K.F. ur. w 1932r. Nie ma on stałego źródła dochodu i sporadycznie podejmuje prace dorywcze. Jednocześnie w nadesłanym piśmie z dnia 4 sierpnia 2015r. wnioskodawca oświadczył, że ww. osoby nie utrzymują z nim kontaktu i w związku z tym nie ma możliwości przedłożenia dokumentów dotyczących ich sytuacji majątkowej. Podniósł też, że nie posiada żadnego majątku, ruchomości, nieruchomości, a dom, w którym mieszka rodzina jest własnością J.K. w ½ części oraz jej brata J.F. w ½ części. Postanowieniem z dnia 16 października 2015r. Starszy Referendarz sądowy oddalił wniosek R.K. o zwolnienie go od koszów sądowych i o ustanowienie pełnomocnika. Uznał, że wnioskodawca nie podał bowiem żadnych danych liczbowych dotyczących dochodów i wydatków, jego oraz rodziny, nawet w przybliżeniu. Stąd też został on wezwany do przedłożenia m.in.: - spisu miesięcznych wydatków rodziny, związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami, - wyciągów z jego kont bankowych (zarówno osobistych jak i firmowych!), obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - wyciągów z kont bankowych K.F., J.K., M. K., J. K., obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - wyciągów z ich lokat bankowych, - zeznań podatkowych R.K., K.F., J. K., M. K., J. K., za 2014r., - odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii), obejmujących nieruchomości będące własnością, współwłasnością R.K., - zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach będących własnością, współwłasnością R.K. (obejmującego ich markę i rok produkcji) lub o ich braku, - dowodu przekazu, przelewu, świadczenia K.F., za ostatni miesiąc, - dowodu przekazu, przelewu, emerytury, renty, wynagrodzenia, J.K., za ostatni miesiąc, - dowodu przekazu, przelewu, wynagrodzenia MK.., za ostatni miesiąc, - zaświadczenia z zakładu pracy M.K., o zarobkach przez niego uzyskiwanych, - zaświadczenia z zakładu pracy J.K., o zarobkach przez nią uzyskiwanych. Skarżący w odpowiedzi na powyższe postanowienie wniósł sprzeciw i dołączył do sprzeciwu następujące dokumenty: - zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia z dnia 19 października 2015r. wydany przez lekarza psychiatrę Szpitala Specjalistycznego im dra J.B. w K. z rozpoznaniem choroby zasadniczej: "Reakcja depresyjna sytuacyjna. Rozpoczynający się zespół organiczny.", - protokół rozprawy z dnia 2 października 2015r., która odbyła się w Sądzie Rejonowym z udziałem R. K. o wyjawienie majątku, - decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 30 lipca 2015r. o przyznaniu zasiłku celowego za miesiąc sierpień 2015r. z przeznaczeniem na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie dla rodziny R. K., czyniąc odbiorcami świadczenia ww. oraz J. K.i K. F. – w wysokości 360 zł, - decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 15 października 2015r. o przyznaniu zasiłku celowego za miesiąc październik 2015r. z przeznaczeniem na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie dla rodziny R. K., czyniąc odbiorcami świadczenia ww. oraz J. K.i K. F. – w wysokości 300 zł, - decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 15 października 2015r. o przyznaniu zasiłku celowego za miesiąc listopad 2015r. z przeznaczeniem na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie dla rodziny R. K., czyniąc odbiorcami świadczenia ww. oraz J. K.i K. F. – w wysokości 450 zł, - decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 15 października 2015r. o przyznaniu zasiłku celowego za miesiąc grudzień 2015r. z przeznaczeniem na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie dla rodziny R. K., czyniąc odbiorcami świadczenia ww. oraz J. K.i K. F. – w wysokości 450 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że w niniejszej sprawie znajdą zastosowanie przepisy dotyczące prawa pomocy z ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) obowiązujące przez dniem wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r., poz. 658), tj. przed dniem 15 sierpnia 2015r. Niniejsza sprawa została bowiem zainicjowana skargą, która wpłynęła do tut. Sądu w dniu 8 maja 2015r. Zgodnie z art. 2 wymienionej wyżej ustawy nowelizującej "nowe" przepisy ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie, ale tylko gdy mieszczą się w katalogu wymienionym w tym przepisie. Przepis art. 259 §1 p.p.s.a. stanowi niezmiennie m.in., że od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zmienił się natomiast przepis art. 260 p.p.s.a., który stosuje się – stosownie do uwag wyżej poczynionych – w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015r. Brak go bowiem w katalogu przepisów wymienionych w art. 2 ustawy nowelizującej. Z treści przepisu art. 260 p.p.s.a. wynikało, iż rozpoznając sprzeciw na posiedzeniu niejawnym sąd wydaje postanowienie, na które przysługuje zażalenie. Postanowienie, na które wniesiony został sprzeciw traci natomiast moc. Sąd przypomina, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 §4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 §1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie ma analiza przesłanek wymienionych w art. 246 §1 p.p.s.a. Wskazuje ona jednoznacznie, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23 października 2009r., sygn. III SA/GL 823/09). Sąd zgadza się z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawartym w postanowieniu z dnia 9 lutego 2005r., sygn. akt FZ 579/04, że to do strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy. Ocena natomiast całokształtu wskazanych przez stronę okoliczności należy do Sądu, związanego regułą ustanowioną przez art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, a także związanego wytycznymi, takimi jak: zgodność prowadzonego wnioskowania z zasadami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, dostępnej wiedzy, oraz innymi elementami, które pozwalają domniemywać, że skutek w postaci faktu uprawdopodobnionego może w ogóle nastąpić. Zdaniem Sądu trudno zakładać w przedmiotowej sprawie, że składane przez stronę oświadczenia są wiarygodne albowiem w zebranym materiale dowodowym istnieją poważne rozbieżności co do faktów. W piśmie z dnia 4 sierpnia 2015r. (karta akt sądowych 22) strona podaje, że nie utrzymuje kontaktów z rodziną ("moja rodzina w osobach J K.– żona, M K.– syn i J K.– syn, K F. – teściowa, zerwały i nie utrzymują ze mną kontaktu, w związku rodzinnym nastąpił rozpad, który prawdopodobnie zakończy się rozwodem. Informuję, iż nie mam żadnych możliwości na otrzymanie i okazanie Sądowi dokumentów dotyczących mojej rodziny, o których uzupełnienie wnosił Sąd"), co przeczy wcześniej złożonemu przez niego oświadczeniu we wniosku o przyznanie prawa pomocy (karta akt sądowych 15), iż prowadzi gospodarstwo z żoną, teściową i dwoma synami. Nieścisłości wnioskodawcy pojawiają się również w dołączonym do akt przedmiotowej sprawy protokole z dnia 2 października 2015r. (karta akt sądowych 38), gdzie skarżący przez Sądem Rejonowym twierdzi, że nie posiada samochodu oraz innych pojazdów mechanicznych, stwierdzając jednocześnie w następnym zdaniu: "Razem z żoną jesteśmy właścicielami 20letniego Audi". Rozbieżności z ww. protokołu dotyczą również stanu osobowego gospodarstwa domowego wnioskodawcy. W ww. protokole utrzymuje, że zamieszkuje z żoną i 82 letnią matką, co stoi w sprzeczności z oświadczeniem złożonym we wniosku o przyznanie prawa pomocy (karta akt sądowych 15). Zdaniem Sądu nadesłane przez stronę dokumenty na pozwalają na kompleksową ocenę sytuacji finansowej skarżącego, gdyż w dalszym ciągu nie wiadomo, jak kształtują się dochody rodziny i wydatki rodziny, co bezapelacyjnie jest warunkiem sine qua non do tego, aby w sposób rzeczywisty analizować sytuację majątkową skarżącego. Nie są znane Sądowi stany kont bankowych i lokat oraz zeznania podatkowe domowników prowadzących ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca nie przekazał również stosownej dokumentacji z właściwego wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców (o samochodach będących własnością, współwłasnością wnioskodawcy, obejmujących markę i rok produkcji, lub o ich braku), odpowiednich dowodów na uzyskiwanie przez domowników wynagrodzenia lub innych świadczeń (dowodu przekazu, przelewu, świadczenia K F., za ostatni miesiąc, dowodu przekazu, przelewu, emerytury, renty, wynagrodzenia, J K, za ostatni miesiąc, dowodu przekazu, przelewu, wynagrodzenia M. K., za ostatni miesiąc, zaświadczenia z zakładu pracy M. K., o zarobkach przez niego uzyskiwanych, zaświadczenia z zakładu pracy J K, o zarobkach przez nią uzyskiwanych), tymczasem o taka dokumentację wnioskodawca był wzywany przez tut. Sąd. W przypadku, kiedy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z innymi osobami, badając sytuację finansową wnioskodawcy trzeba bowiem uwzględnić również dochody i sytuację majątkową wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 29.11.2012r., sygn. akt II GZ 442/12, postanowienie NSA z dnia 16.06.2011r., sygn. akt II FZ 117/11, postanowienie NSA z dnia 14.11.2011r., sygn. akt II FZ 554/11, postanowienie NSA z dnia 04.06. 2013r., sygn. akt II FZ 218/13). Nawet jeżeli przyjąć za prawdziwą wersję skarżącego, zawartą w piśmie z dnia 4 sierpnia 2015r., że R K.nie ma żadnego kontaktu z rodziną, z którą mieszka, to i tak powinien on przedłożyć odpowiednie dokumenty dotyczące przynajmniej jego wydatków i dochodów, czego nie zrobił. W konsekwencji więc wskazanych wyżej okoliczności, pomimo dołączenia przez stronę nielicznych dokumentów nie wykazała ona, iż spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie prawa pomocy. Skarżący nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawiła swoją sytuację finansową i orzekający nie miał więc wystarczającego materiału, do którego przedłożenia zobowiązany był wnioskodawca, aby przeprowadzić dogłębną analizę jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Ocena taka nie może natomiast opierać się na niekompletnych faktach (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r. , sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79). Reasumując, Sąd nie dopatrzył się powodów, aby na podstawie przedstawionego stanu faktycznego zwolnić wnioskodawcę od kosztów sądowych. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, oddalając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, biorąc za podstawę art. 260 p.p.s.a.