I SO/Kr 4/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Grzeszek po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. w T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 05 kwietnia 2017r. nr [...], [...], w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2012 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia 14 czerwca 2017 r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek C. Sp. z o.o. w T. – dalej strona skarżąca, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, z dnia 5 kwietnia 2017 r., nr [...], [...], w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2012 r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o majątku i dochodach" C. Sp. z o.o. w T. zajmuje się świadczeniem usług medycznych. Kapitał zakładowy spółki wynosi 31 548 000 zł, suma wartości majątku – 48 155 008,90 zł, wartość środków trwałych – 7 287 604,51 zł, a środki pieniężne – 169 686,57 zł. Wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła – 2 716 016,05 zł. Spółka posiada konta w: K., na którym ma zgromadzoną kwotę 36 998,24 zł., A. S.A., na którym ma zgromadzoną kwotę 1 493,06 zł. i B. S.A., na którym ma zgromadzoną kwotę 8 758,85 zł. Strona skarżąca podniosła, że boryka się z poważnymi trudnościami finansowymi. W 2016 r. poniosła stratę na swojej podstawowej działalności operacyjnej w kwocie przekraczającej 1,9 mln zł. W roku tym poniosła też bardzo wysokie koszty odsetek od zaciągniętych zobowiązań finansowych na sfinansowanie zrealizowanych inwestycji w kwocie ponad 1,7 mln zł. W rezultacie poniesionych strat, kapitały spółki w 2016 r. spadły w porównaniu do 2015 r. o ponad 4 mln zł, pomimo podejmowanych przez wspólników działań mających na celu ich uzupełnienie. Strona skarżąca zaznaczyła też, iż dostępne środki finansowe są niemal natychmiast przeznaczane na spłatę bieżących zobowiązań, co gwarantuje utrzymanie w mocy zawartych ugód i porozumień. Z tego powodu bieżący stan środków na rachunkach bankowych spółki jest niewielki i zasadniczo uniemożliwia realizację jakichkolwiek dodatkowych płatności, ponad te, które w istocie zabezpieczają przetrwanie spółki i świadczenie przez nią usług medycznych. Spółka realizuje kilka porozumień ratalnych, w tym wynikające z decyzji Pierwszego Urzędu Skarbowego o rozłożeniu na raty zobowiązania z tytułu PIT4, za 2016. Łączna wysokość miesięcznego obciążenia z tytułu rat spłacanych na podstawie tych porozumień wynosi ponad 365 tys. zł. Strona skarżąca posiada też inne stałe zobowiązania z tytułu zaciągniętych pożyczek i leasingów w wysokości niemal 45 tys. zł. Zarządzeniem Referendarza Sądowego z dnia 23 maja 2017 r. strona skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych C. sp. z o.o., w K., a to: wyciągów z kont bankowych spółki, obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy oraz obrazujących ich obecny stan; zeznania podatkowego za 2016 rok; zaświadczenia o wysokości funduszy posiadanych w kasie spółki; zeznania podatkowego z tytułu podatku VAT, za ostatni miesiąc; sprawozdania finansowego za 2016 r.; oświadczenia określającego ilu obecnie pracowników zatrudnia spółka. Powyższe wezwanie strona skarżąca odebrała w dniu 12 czerwca 2017 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2017 r. Referendarz Sądowy oddalił ww. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, z uwagi na niewykonanie ciążącego na spółce obowiązku przedłożenia istotnych w sprawie dokumentów, wynikającego z zarządzenia z dnia 23 maja 2017 r. W dniu 19 czerwca 2017 r. (data nadania) strona skarżąca nadesłała żądane przez Sąd dokumenty, dotyczące jej stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. Pismem z dnia 5 lipca 2017 r. strona skarżąca wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu wskazała, że w dniu 19 czerwca 2017 r. za pośrednictwem poczty polskiej przesłała wszystkie stosowne dokumenty. Na potwierdzenie powyższego przedłożyła dowody nadania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że pomimo faktu, iż Referendarz Sądowy za wcześnie rozpoznał wniosek o przyznanie prawa pomocy - bowiem nie wziął on pod uwagę dokumentów nadesłanych przy piśmie z dnia 19 czerwca 2017 r. - to jednak jego stanowisko, co do nie wykazania przez stronę skarżącą przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, było prawidłowe. Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369) – dalej p.p.s.a. wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym) - art. 246 § 2 p.p.s.a. Podkreślić więc należy na wstępie, iż instytucja przyznania prawa pomocy (w przedmiotowym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc. (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2010r. sygn. I FSK 790/2010, postan. NSA z dnia 30 września 2011r., sygn. II FZ 409/11). Jeżeli skarżący jest podmiotem gospodarczym, to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem, m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. (por. postanowienie NSA z dnia 09 marca 2011r., sygn. II FZ 91/2011, postan. SN z dnia 24 września 1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. FZ 478/04). Warto wskazać ponadto, że użyte w treści powołanego powyżej przepisu sformułowanie "może być przyznane", wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, podejmowanego przez sąd administracyjny, w postępowaniu incydentalnym, w przedmiocie przyznania prawa pomocy osobie prawnej. W konsekwencji, gdy wnioskodawcą jest osoba prawna, sąd może odmówić przyznania prawa pomocy, nawet jeśli ustali, że w sprawie wystąpiły przesłanki z art. 246 § 2 p.p.s.a. Uznaniowy charakter podejmowanego rozstrzygnięcia, nie zwalnia Sądu, rzecz jasna, z obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy wpadkowej oraz uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie. (por. postanowienie NSA z dnia 29 lutego 2016 r., sygn. II FZ 1083/15). Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Nie sposób też, w związku z tym, nie zgodzić się z tezą, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 01 kwietnia 2008r., sygn. I OZ 208/2008, postanowienie NSA z dnia 15 września 2011r., sygn. I FZ 244/11, postanowienie NSA z dnia 30 października 2013 r., sygn. akt II FZ 845/13). W pierwszej kolejności należy podkreślić, że zasadność wniosku strony skarżącej rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi ona ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę jej aktualne możliwości finansowe. Jak wynika z akt sprawy (Centralna Informacja Krajowego Rejestru Sądowego stan na dzień 28 kwietnia 2017 r.) strona skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością funkcjonującą w obrocie prawnym od sierpnia 2001 r., a zainicjowane przez nią postępowanie sądowe dotyczy prowadzonej działalności gospodarczej. Pomimo sygnalizowanych problemów finansowych Spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Jest w stanie wygospodarować środki, z których finansowane jest wynagrodzenie fachowego pełnomocnika. Wobec powyższego koszty sądowe, które strona skarżąca jest obowiązana ponieść w niniejszej sprawie winny być traktowane na równi z innymi jej zobowiązaniami, wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej. Nie do zaakceptowania jest zatem sytuacja, w której strona żąda zwolnienia od kosztów sądowych spłacając np. miesięczne obciążania z tytułu porozumień ratalnych w wysokości ponad 365 tys. zł, pożyczek i leasingów w wysokości niemal 45 tys. zł. Wskazać należy, że wykazana przez skarżąca Spółkę strata za 2016 r. w kwocie przekraczającej 1,9 mln zł nie musi oznaczać utraty płynności finansowej i nie przesądza automatycznie o konieczności przyznania jej wsparcia ze środków publicznych, gdyż jak podkreśla się w orzecznictwie, strata sama w sobie jako wynik porównania przychodów i kosztów ich uzyskania nie jest miarodajna dla oceny rzeczywistej kondycji finansowej podmiotu gospodarczego i nie musi oznaczać realnego braku środków finansowych. Podmiot ten posiada bowiem legalne instrumenty równoważenia tych dwóch pozycji celem zminimalizowania obciążeń podatkowych. Nadto, dochód i strata są wynikiem ponoszenia mniejszych lub większych kosztów uzyskania przychodu, natomiast wszystkie te trzy wartości (dochód, strata, koszty podatkowe) są wykazywane przede wszystkim na potrzeby rozliczeń w podatku dochodowym i zwykle nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji finansowej przedsiębiorcy (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu sygn. akt I SA/Wr 1585/16). Zauważyć należy, że wnioskująca o zwolnienie od kosztów sądowych Spółka nie wskazała by rozważano jej likwidację, czy też ogłoszenie jej upadłości. Zatem jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą i mający możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że jeżeli spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak jest informacji, aby utraciła płynność finansową, to nie ma podstaw do traktowania jej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 144/14). Wobec tego przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 53/14). Ponadto, zgodnie z utrwaloną już linią orzecznictwa sądów administracyjnych, wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia z kosztów sądowych (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 931/14, z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 570/14, z dnia 19 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1548/13). Wobec powyższego, nie może odnieść skutku regulowanie innych zobowiązań, w tym również pracowniczych, bo – jak wyżej wskazano – zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Kolejno zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 463/04, podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 p.p.s.a. Powyższy pogląd odnosi się również do przedmiotowej sprawy, bowiem wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 31.548.000 zł, a wartość jej środków trwałych według bilansu na ostatni rok wyniosła 7 287 604.51 zł. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia również okoliczność, że na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy rachunku bankowym Spółka posiadała środki finansowe: w K. w wysokości 36 998,24 zł., A. S.A., w wysokości 1 493,06 zł. i Banku [...] S.A. w wysokości 8 758,85 zł. Kwoty te przewyższają zatem wysokość wpisu sądowego w niniejszej sprawie. W takiej sytuacji nie można uznać, jak już wyżej wskazano, aby opłacenie kosztów sądowych przekraczało możliwości finansowe podmiotu funkcjonującego w obrocie gospodarczym. Ponadto wskazać należy, że w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że bycie przedsiębiorcą wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). W tym kontekście nie bez znaczenia dla oceny zdolności płatniczych strony skarżącej pozostaje możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. A. Kidyba, Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII). W orzecznictwie sądowym podnosi się z kolei, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II FZ 702/11). Jeśli umowa spółki nie przewiduje takiej formy dofinansowania spółki, wspólnicy winni rozważyć jej zmianę. Wobec okoliczności wynikających ze złożonego wniosku, w szczególności w świetle ciągłej aktywności gospodarczej Spółki, Sąd uznał, że Referendarz sądowy zasadnie odmówił przyznania Spółce prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie wykazała ona bowiem żadnych szczególnych przyczyn, dla których usprawiedliwione byłoby odstąpienie w jej wypadku od reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że prawo pomocy skierowane jest do podmiotów o trudnej sytuacji finansowej, z której nie są w stanie samodzielnie wyjść, nie ma natomiast zmierzać do ochrony majątku prywatnego takich podmiotów. Z powyższych względów zapadłe w przedmiocie prawa pomocy orzeczenie Sąd utrzymał w mocy, działając na podstawie o art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.