II SA/Kr 16/15

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "K." Spółka z o.o. Spółka komandytowo-akcyjna w [...] o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie skargi Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia 29 października 2014r. znak [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, oddalić wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. W dniu 13 marca 2017r. "K." Spółka z o.o. Spółka komandytowo-akcyjna złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi SKO w [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia 29 października 2014r. wydaną w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. Spółka domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na pogarszający się stan finansowy, brak wystarczających środków finansowych koniecznych do uiszczenia należnych opłat sądowych . W uzasadnieniu swego wniosku, strona wskazuje, iż wszystkie posiadane przez nią środki pieniężne przeznaczane są na bieżącą działalność deweloperską. Dodaje, iż bieżąca sytuacja finansowa pogorszyła się z uwagi na zwiększenie się zobowiązań Spółki względem podmiotów trzecich, w tym przede wszystkim względem wykonawców robót budowlanych. Ponadto wnioskodawca podnosi, iż sprawa dotyczy skomplikowanych materii, co wskazuje na konieczność reprezentowania Spółki przez profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem orzekającego, wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawca prowadzi działalność w zakresie realizacji projektów budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków, wynajmem budynków mieszkalnych i użytkowych. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wysokość kapitału zakładowego podstawowego Spółki wynosi 100 000 zł. Wartości środków trwałych wnioskodawcy nie określono, jak również wysokości zysku lub straty za ostatni rok obrotowy wg.bilansu – również nie określono. Nie wskazano rachunku bankowego ani wysokości środków finansowych posiadanych przez stronę. Należy przede wszystkim zaznaczyć, iż wniosek strony jest jej kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Poprzedni wniosek – postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 listopada 2016r. został rozpoznany odmownie, co zostało potwierdzone oddaleniem zażalenia Spółki przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w dniu 27 stycznia 2017r. ( II OZ 31/17 ). A zatem ponieważ postanowienie w przedmiocie prawa pomocy stało się prawomocne, obecny wniosek strony rozpoznawany jest w oparciu o art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wynika z tego, iż przepisy cyt. ustawy dopuszczają możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. W niniejszej sprawie nie została jednak wskazana i uwiarygodniona taka zmiana okoliczności faktycznych, aby miało to wpływ na odmienną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawców. Strona nie wykazała bowiem w sposób nie budzący wątpliwości nowych okoliczności w istotny sposób świadczących o pogorszeniu – w stosunku do stanu z listopada 2016r. jej stanu majątkowego. Należy przede wszystkim zauważyć, iż obecnie Skarżąca Spółka przedstawiła nowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy prawie pusty. Nie zawiera on bowiem najistotniejszych informacji dotyczących wartości i spisu środków trwałych wnioskodawcy, listy nieruchomości i ruchomości należących do Spółki, nie ma informacji o przychodach spółki, zysku, stracie, bilansie za 2016r, aktualnym obrocie , nie ma też informacji o rachunku bankowym i wysokości zgromadzonych na nim środków finansowych, czy też środków w kasie Spółki. Należy jednoznacznie stwierdzić, iż w niniejszym postępowaniu Spółka wzywana już była o szereg dokumentów na etapie rozpoznawania jej pierwotnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, zakończonego ostatecznym postanowieniem NSA z dnia 27 stycznia 2017r. Wnioskodawca zatem doskonale zdawał sobie sprawę – po pierwsze , jak należy poprawnie wypełnić formularz wniosku, a po drugie – jakie dokumenty dostarczyć, aby wniosek był kompletny i wiarygodny. W tejże sprawie Spółka wzywana była już bowiem do uzupełnienia swego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oświadczenia o aktualnych obrotach spółki i rodzaju prowadzonej działalności, określenie wysokości zysku i strat , przedstawienie wykazu nieruchomości, ruchomości będących własnością spółki, oświadczenie ilu pracowników zatrudnia spółka i z jakich źródeł finansowane jest ich wynagrodzenie, przedstawienie zeznania podatkowego, przedstawienie wyciągów z kont bankowych. Przedstawiając aktualnie prawie pusty formularz i uzasadniając wniosek zwiększeniem zobowiązań wobec podmiotów trzecich – nie dołączywszy żadnych dokumentów to potwierdzających – Spółka w sposób nieracjonalny działa na swoją niekorzyść. W tym miejscu zaznaczyć, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponieważ Spółka już składała wniosek o prawo pomocy w niniejszej sprawie i doskonale zdawała sobie sprawę jakie dane, dokumenty i oświadczenia będą potrzebne dla prawidłowego rozpoznania wniosku – odstąpiono od ponownego wzywania strony o przedłożenie tychże. Złożony obecnie formularz nie zawiera podstawowych danych o obrotach Spółki, dochodach, majątku, środkach finansowych na rachunku bankowym – nie ma zatem obiektywnie aktualnie możliwości porównania sytuacji majątkowej bieżącej Wnioskodawcy z poprzednio ocenianą przez Sąd. Przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy może nastąpić, jeśli wykaże on, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania ( art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w sprawie jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób fizycznych czy prawnych, toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Rozpatrując wniosek strony w tak skonkretyzowanych granicach, w pierwszej kolejności należy zauważyć, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, że regulacja zawarta w przytoczonych wyżej przepisach, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 p.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy orzekający kierował się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Stąd też udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt II OZ 1052/12, LEX nr 1240770). Następnie wypada zwrócić uwagę, że dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt I FZ 26/13, LEX nr 1282661). W przypadku osób prawnych w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy ma wyjątkowy charakter. Co do zasady bowiem osoba prawna dysponująca majątkiem, którego wysokość wielokrotnie przewyższa wartość wymaganego wpisu nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt II FZ 463/04). Należy jednak pamiętać, iż prowadzenie przez podmiot gospodarczy działalności znacznych rozmiarów samo w sobie nie stanowi o jego dobrej kondycji finansowej (zob. postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 442/12, LEX nr 1239207). Z drugiej strony, sam fakt, iż osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykazuje w swojej działalności straty nie stanowi wystarczającej przesłanki jej udzielenia (zob. postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 933/12, LEX nr 1240538) W ocenie orzekającego, strona wnosząca obecnie nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie posiada środków finansowych na pokrycie wymaganych obecnie kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika. Spółka "K." nadal prowadzi zarejestrowaną działalność gospodarczą, deklaruje bowiem obroty za I półrocze 2017r. gdyż jednoznacznie wskazuje, iż posiadane środki przeznacza na działalność deweloperską. Spółka funkcjonuje w obrocie, nie została postawiona w stan likwidacji ani upadłości. Oznacza to, iż Spółka prowadząc działalność gospodarczą obraca na bieżąco środkami finansowymi. Spółka posiada zatem możliwość zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych. Skoro Spółka jest przedsiębiorcą i prowadzi działalność gospodarczą, istnieje domniemanie faktyczne, że działalność ta nadal jest opłacalna. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności lub upadłość przedsiębiorcy, gdyż celem działalności gospodarczej jest generowanie zysku. Skoro przedsiębiorca prowadzi działalność, to uzyskuje przychody, a więc zasadniczo może z nich pokryć koszty sądowe, a jeśli faktycznie jej nie prowadzi , lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów. Jak wynika z akt sprawy strona jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, sk-sa, a zainicjowane przez nią postępowanie sądowe dotyczy prowadzonej działalności gospodarczej. Pomimo sygnalizowanych problemów finansowych związanych z zwiększeniem zobowiązań Spółki na rzecz podmiotów trzecich Spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Tak więc koszty sądowe, które strona będzie ew. obowiązana ponieść w niniejszej sprawie winny być traktowane na równi z innymi jej zobowiązaniami, wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej. W orzecznictwie przyjmuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać – jak to już wskazano powyżej - że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie mamy do czynienia z takim przypadkiem. Spółka w oczywisty sposób nie utraciła płynności finansowej, skoro deklaruje przychody, oświadcza bowiem, iż posiadane przez Spółkę środki pieniężne przeznaczane są na bieżącą działalność deweloperską. Nie dostarcza przy tym żadnych dokumentów potwierdzających aktualne obroty firmy. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Podnieść należy, że w doktrynie utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). To oznacza, że kwota należnego ew. wpisu sądowego może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących, z uwagi na przedmiot prowadzonej działalności, dużo większe wartości. Powyższa teza znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842 oraz postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, LEX nr 220385). Jak wynika natomiast z przedłożonego do poprzedniego wniosku o prawo pomocy zeznania podatkowego - w roku 2015 Spółka osiągnęła przychód w wysokości 17 878 949,98 zł przy jednoczesnych kosztach 18 724 210,77 zł i stracie 845 260,79 zł. Wypracowany w latach ubiegłych roku niski dochód czy też strata nie był spowodowany nierentownością prowadzonej działalności gospodarczej, lecz wysokością ponoszonych wydatków. W takiej sytuacji należy uznać, że uiszczenie ew. kosztów sądowych czy też kosztów ustanowienia pełnomocnika mieści się w granicach możliwości finansowych skarżącej Spółki. Jak wskazano, wnioskodawca na bieżąco prowadzący działalność winien zatem poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów nie tylko bieżącej działalności ale również i prowadzonego postępowania sądowego. Skoro bowiem dostępność do sądu wymaga posiadania środków finansowych ( art. 199 cyt. ustawy nakłada na strony obowiązek ponoszenia kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie - co jest regułą ), posiadanie przez wnioskodawcę tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej. Oznacza to, iż w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmioty prowadzące te działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu. Planowanie zaś wydatków bez uwzględnienia tej zasady jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, a strona która preferencyjnie traktuje inne zobowiązania, wyzbywając się tym samym środków na poniesienie kosztów sądowych, nie może skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W tym miejscu również trzeba podnieść, iż wyłożenie kosztów przez Spółkę może okazać się tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy stwierdzić, iż dokonana na podstawie danych zawartych w formularzu wniosku analiza sytuacji finansowej Spółki nie pozwala na stwierdzenie, iż środki, jakimi aktualnie dysponuje nie pozwalają na poniesienie opłat związanych z jej uczestnictwem w procesie w formie ew. należnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika . W interesie wnioskodawcy było uwiarygodnienie bowiem jego pogarszającej się sytuacji majątkowej - czego jednakże nie uczynił przedstawiając prawie pusty formularz mimo, iż doskonale zdawał sobie sprawę jakie oświadczenia i dokumenty będą potrzebne do wiarygodnego rozpoznania wniosku. W tym postępowaniu o takie dokumenty był już bowiem wzywany. Argument zaś o skomplikowanym charakterze sprawy nie jest brany pod uwagę przy ocenie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w formie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).