III SA/Kr 1132/25

Dnia 16 grudnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 grudnia 2025 roku skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 18 czerwca 2025 r., nr SKO.NP/4115/45/2025 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie zaskarżoną do Sądu decyzją z 18.06.2025 r., nr SKO.NP/4115/45/2025) po rozpatrzeniu odwołania M. C. (dalej: "skarżąca"), utrzymało w mocy Wójta Gminy P. z 23 kwietnia 2025 r., nr GOPS-5231/SP/17/1/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z 28.12.2023 r., skierowanym do Wójta Gminy P., skarżąca zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym w związku z opieką nad matką, M. M. (ur. w 1942 r.) legitymującą się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w Tarnowie z 7.04.2014 r. ustalającym, że jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. We wniosku tym podała, że jest rolnikiem i od 28.02.2021 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Do wniosku skarżąca załączyła: kartę leczenia szpitalnego matki z 8.12.2022 r. i z 9.02.2023 r., decyzję Wójta Gminy P. z 7.04.2021 r. przyznającą jej specjalny zasiłek opiekuńczy na matkę, wykaz realizowanych czynności opiekuńczych nad matką .Nadto, w aktach znajduje się karta oceny matki skarżącej według skali Barthel, z której wynika, że uzyskała ona 25 punktów na 100 możliwych. W ramach wywiadu środowiskowego organ ustalił, że skarżąca mieszka z matką, mężem oraz dziećmi. Stwierdził, że matka skarżącej wymaga całkowitej opieki. Zakres czynności opiekuńczych obejmuje: kąpiel, mycie głowy, obcinanie paznokci, pomoc przy ubieraniu, pomiar ciśnienia, podanie leków, przygotowanie i podanie posiłków, załatwienie spraw urzędowych, zakupy, realizacja recept, sprzątanie i pranie. Decyzją z 19.02.2024 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał m.in., że: za wiarygodną uznaje ocenę sprawności matki skarżącej wg skali Barthela; skarżąca ma dwoje rodzeństwa (siostrę i brata, którzy nie pomagają przy matce); decyzją z 29.09.2023 r. organ przyznał skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy na matkę (od 1.11.2023 do 31.10.2024 r., a wcześniej od 1.03.2021 r. do 31.10.2023 r.). Motywując decyzję odmowną stwierdził, że brak jest związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki, bowiem opieka ta nie jest całodobowa i nie wymaga rezygnacji z aktywności zawodowej, a nadto jest jeszcze dwoje rodzeństwa skarżącej zobowiązanego do alimentacji matki. Organ wskazał także na brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), tj. wymogu powstania niepełnosprawności w określonym czasie. SKO w Tarnowie, po rozpoznaniu odwołania od opisanej wyżej decyzji, decyzją z 2.04.2024 r., utrzymało to rozstrzygnięcie w mocy. Kolegium uznało, że kwestionowana decyzja odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie wnioskodawczyni nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Oparto się w tym zakresie na informacji uzyskanej z ARiMR w latach 2022-2023 ubiegała się o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami. Dopłaty otrzymała za rok 2022, natomiast sprawa przyznania płatności za 2023 r., jest w toku. Według Kolegium Odwoławczego, z powyższych ustaleń jednoznacznie wynika, że skarżąca posiada status producenta rolnego. Kolegium stwierdziło też, że czynności opiekuńcze skarżącej mają charakter typowych czynności codziennych i nie wymagają one nieprzerwanej obecności opiekuna. Charakter wykonywanej gospodarstwa pracy daje możliwość jej zaplanowania z uwzględnieniem potrzeb niepełnosprawnego. Końcowo organ II instancji wskazał, że skarżąca ma dwoje rodzeństwa, które powinno ją wspomagać w opiece nad matką. Wyrokiem z 24.10.2024 r., sygn. akt III SA/Kr 947/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu sprawy ze skargi skarżącej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 02.04.2024 r. nr SKO.NP/4115/77/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że SKO nie wyjaśniło kategorycznie tego, czy skarżąca rzeczywiście zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i ewentualnie kiedy miało to miejsce. Sąd zalecił aby zagadnienie było przedmiotem ocen w ponownie prowadzonym postępowaniu. Zdaniem Sądu, SKO uznając brak zaniechania przez skarżącą prowadzenia gospodarstwa rolnego, przypisało decydujące znaczenie faktowi pobierania przez nią dopłat bezpośrednich w 2022 r. Jest to jednak data występująca przed najwcześniejszym okresem, na który mogło zostać w ogóle przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Data ta (2022 r.) oraz towarzyszące jej dochody z gospodarstwa rolnego (dopłaty uzyskane przez skarżącą), jako niekorelujące z datą złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne – w ocenie Sądu - pozostawały bez znaczenia dla tej sprawy. Nie wiadomo natomiast, czy skarżącej przyznano dopłaty za 2023 r., tj. czy skarżąca uzyskiwała jakiekolwiek dochody (dopłaty) z gospodarstwa rolnego w 2023 r. Akta nie dostarczają nawet wiedzy o tym, kiedy skarżąca złożyła wniosek o dopłaty i za jaki okres 2023 roku – skarżąca o te dopłaty się ubiegała. Sąd uznał to za istotne w kontekście daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. 28.12 2023 r. Odnośnie zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką Sąd uznał, że stan zdrowia niepełnosprawnej i zakres czynności realizowanych względem tej osoby przez skarżącą, nie został w ogóle oceniony przez organ odwoławczy z perspektywy przywołanego w decyzji stanu zdrowia matki skarżącej (cukrzyca, niewydolność serca, nerek, dializowanie, cewnikowanie, przetoka na ramieniu, itp.). Sąd stwierdził również, że z samego faktu posiadania rodzeństwa przez wnioskodawcę nie można wyprowadzić negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd zalecił aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uzupełnił materiał dowodowy we wskazanym zakresie, w tym pozyskać miarodajne informacje z ARiMR. Organ odwoławczy dysponując tymi informacjami miał ocenić, czy skarżąca zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego w dacie składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, czy też można przyjąć, że gospodarstwo to skarżąca prowadziła jeszcze po złożeniu tego wniosku. W zależności od poczynionych w tym względzie ustaleń i towarzyszących im ocen - aktualizować się może powinność odniesienia się organu do zakresu opieki realizowanej przez skarżącą. Ocena tego aspektu sprawy winna natomiast obejmować wynikający z akt stan zdrowia niepełnosprawnej z uwzględnieniem faktu uprzedniego spełnienia (w sprawie dot. specjalnego zasiłku opiekuńczego) przez skarżącą przesłanek analogicznych, jak w obecnej sprawie. Rozpoznając wniosek skarżącej w następstwie ww. wyroku WSA w Krakowie z 24.10.2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 13.03.2025 r., nr akt SKO.NP/4115/13/2025 uchyliło decyzję organu I instancji z 19.02.2024 r. nr GOPS- 5231/SP/17/23. Następnie organ I instancji decyzją z 23.04.2025 r., nr GOPS-5231/SP/17/1/23 po raz kolejny odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaną opieką względem matki M. M. W uzasadnieniu, Kierownik GOPS wskazał, że zgodnie z odpisem skróconego aktu zgonu matka skarżącej zmarła 7.10.2024 r. Organ stwierdził brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad matką wobec posiadania przez skarżącą rodzeństwa. Nadto organ podtrzymał swoje stanowisko odnośnie przyczyny odmowy przyznania świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wreszcie dodał, że negatywną przesłanką w sprawie jest również fakt przyznanego skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego do dnia 30.10.2024 r. a przez to występowanie ewentualnego zbiegu świadczeń. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że nieprawidłowym było oparcie negatywnego dla strony rozstrzygnięcia o art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13). Organ stwierdził jednak, że kluczowym zagadnieniem w sprawie był problem specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego skarżącej w związku z opieką sprawowaną nad matką. Organ odwoławczy wskazał, że kierownik GOPS w P. decyzją z 29.09.2023 r. nr GOPS-5231/SZO/7/23 przyznał skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy na M. M., na okres od 1.11.2023 r. do 31.10.2024 r. Skarżąca we wniosku z 28.12.2023 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego podała, że "wnosi o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, począwszy od grudnia 2023 r. na stałe - w miejsce specjalnego zasiłku opiekuńczego". W dalszej części nadmieniła, że "składając wniosek z dnia 28.12.2023 r. wnioskodawca dokonuje wyboru świadczenia, które chce otrzymywać. Tym samym w sytuacji przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego, wnoszę o uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego". W tych okolicznościach organ odwoławczy stwierdził, że do 31.12.2023 r. skarżąca nie zrezygnowała skutecznie ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., w postaci posiadania ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przez osobę sprawującą opiekę. Organ wskazał też, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023r. poz. 1429). Zgodnie z art. 63 pkt 1 tej ustawy w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Organ stwierdził też, że uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy nie może nastąpić z mocą wsteczną. W sytuacji gdy strona uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego złoży wniosek o zmianę decyzji (rezygnacja ze świadczenia) organ może na podstawie art. 155 k.p.a. wydać decyzję uchylającą lub zmieniającą decyzję pierwotną ze skutkiem ex nunc, czyli może kształtować nowy zakres uprawnień strony dopiero od momentu wydania swego rozstrzygnięcia, orzekając o utracie prawa do pobieranego świadczenia na przyszłość. Okoliczność więc, że skarżąca za cały czas od dnia złożenia wniosku (28.12.2023 r.) do dnia śmierci matki (07.10.2024r.) była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w realiach tej sprawy, stanowiła przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za ten sam okres. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze wydanej decyzji zarzuciła naruszenie: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a. naruszenie art. 7 k.p.a., 8 § 1 k.p.a., 77 k.p.a., 78 § 1 k.p.a., 80 k.p.a, 107 § 3 k.p.a., 108 k.p.a. poprzez: brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego; przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy; niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący; nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji; 2. naruszenie przez organ przepisów prawa materialnego, tj. art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, polegającą na stwierdzeniu, że nie ma możliwości dokonania zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenie rodzinne, tj. specjalny zasiłek opiekuńczy z mocą wsteczną, po upływie okresu na który przyznano świadczenie, podczas gdy jest to możliwe, bowiem następuje to za zgodą i na korzyść zainteresowanego; 3. naruszenie przez organ przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich niezastosowanie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z treścią art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Wskazać należy, że kontrolowana decyzja została wydana w warunkach związania zapadłym uprzednio w sprawie wyrokiem WSA w Krakowie z 24 października 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 947/24, którego kluczowe tezy zostały przedstawione w części faktycznej niniejszego uzasadnienia. Oceniając zatem legalność zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej uwzględnić zasadniczo należało uwzględnić treść art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie organy, których działanie (...) było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie to oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Jednakże nadmienić należy, że w kontrolowanej decyzji powodem odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia była okoliczność posiadania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę, które to prawo istniało i było realizowane od momentu złożenia wniosku o przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (28.12.2023 r.), aż do momentu śmierci matki skarżącej (7.10.2024 r.). Kwestia ta nie była przedmiotem ocen Sądu w zapadłym uprzednio w sprawie wyroku WSA w Krakowie z 24 października 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 947/24. Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 781/17 zgodnie z którym, Sąd I instancji nie jest pozbawiony możliwości oceny okoliczności niebędących przedmiotem wcześniejszych rozważań i oceny sądu, w uprzednio zapadłych w sprawie wyrokach, a w konsekwencji zastosowania przepisów prawa materialnego i procesowego, celem wydania prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie. Ocena ta jest bowiem wiążąca tylko wtedy, gdy dana kwestia była przedmiotem rozważań sądu orzekającego w sprawie i okoliczność ta znalazła swój wyraz w uzasadnieniu orzeczenia sądu. Konieczne zatem było dokonanie oceny prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie zastosowania art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, jako podstawy odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Określając podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazać należy, że stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b cytowanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;. Zgodnie z art. 17b ustawy w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Z kolei w myśl przepisu art. 27 ust. 5 pkt 3 w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego, lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Na podstawie zaś art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Wskazać też trzeba, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, ze zm.), dalej: także jako "u.ś.w". Ustawa fundamentalnie zmieniła zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2024 r. jest przyznawane wyłącznie opiekunom osób niepełnosprawnych do ukończenia 18 roku życia. Dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie mają w założeniu ustawodawcy finansować koszty opieki. Zgodnie z przepisami przejściowymi, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym). Użyte w przywołanym przepisie sformułowanie "prawo powstało" należy interpretować w ten sposób, że jeżeli wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony do końca 2023 r. (jak w rozpoznawanej sprawie), należy go rozpoznać z zastosowaniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w dotychczasowym brzmieniu, pod warunkiem, że wszystkie ustawowe przesłanki przyznania świadczenia zostały spełnione do końca 2023 r. Innymi słowy do końca 2023 r. musiały zostać spełnione zarówno przesłanki pozytywne, jak i usunięte przesłanki negatywne przyznania świadczenia. Dopiero w takiej sytuacji można mówić, że zaistniał stan opisany w hipotezie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, tj. że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31 grudnia 2023 r. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy bezsporne jest, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego 28 grudnia 2023 r., matka skarżącej zmarła 7 października 2024 r., natomiast skarżąca miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznanego jej na matkę, od 1 listopada 2023 r. do 31 października 2024 r. Ponadto we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, podała, że wnosi o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wskazała, przy tym że "składając wniosek z dnia 28.12.2023 r. wnioskodawca dokonuje wyboru świadczenia, które chce otrzymywać. Tym samym w sytuacji przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego, wnoszę o uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego". Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, skoro skarżąca miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego i prawo to nie zostało uchylone do końca 2023 r., to zgodnie z obowiązującym wówczas art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. nie mogła nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji w sprawie nie znajdowały zastosowania przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym (a contrario z art. 63 ust. 1 u.ś.w.), a tym samym brak było podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Sąd wskazuje, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Oznacza to, że aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji, wskazując na chęć pobierania innego świadczenia. W sytuacji zatem, gdy strona miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru dokonanego w oparciu o art. 27 ust. 5 u.ś.r., była rezygnacja z przysługującego świadczenia i to przez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne czy też warunkowe, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 805/22, z dnia 18 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1565/22 oraz z dnia 13 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2093/22). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się również, że brak jest podstaw prawnych do kompensowania przez organ świadczeń i wypłaty wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy zbiegającymi się uprawnieniami. Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniach dotyczących zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, które jednak zachowują aktualność także w odniesieniu do specjalnego zasiłku opiekuńczego, podkreśla, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością innych świadczeń, pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.s.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki (por. wyroki: NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20). Oświadczenie strony, że zrezygnuje z przyznanego prawa do specjalnego zasiłku w związku z opieką nad matką z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może spowodować stanu, w którym decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego. Z woli skarżącej wynika, że dokonany wybór zrealizowałby się dopiero z chwilą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z jednoczesnym uchyleniem decyzji będącej podstawą nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ponieważ nie nastąpiło to do momentu nowelizacji przepisów u.ś.r., tj. do dnia 31 grudnia 2023 r., to nie mogło dojść do skutecznego nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a tym samym do otwarcia drogi do stosowania dotychczasowych przepisów (por. wyrok NSA z 15 maja 2025 r., sygn. akt I OSK 961/24). Tym samym organy prawidłowo odmówiły przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym pozostawała ona uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Okoliczność bowiem pobierania tego zasiłku stanowiła wymienioną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. przeszkodę uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za ten okres. Odnośnie argumentacji skargi dotyczącej możliwości uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie art. 155 z mocą wsteczną orzekający w niniejszej sprawie Sąd stoi na stanowisku, że "nabycie prawa" na podstawie decyzji administracyjnej o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, odnosi się do sfery prawa materialnego (wyrok NSA z 13 sierpnia 1997 r., sygn. akt III SA 917/96). Pojęcie to należy rozumieć szeroko, przyjmując, że każde indywidualne rozstrzygnięcie prawne, które ma znamiona rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie i kształtuje sytuację prawną strony poprzez przysporzenie na jej rzecz w sferze prawnej, należy traktować jako rozstrzygnięcie, na podstawie którego strona "nabyła prawo" (wyrok NSA z 24 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1188/04). Decyzje, na podstawie których strona nabywa prawa, mają charakter konstytutywny. Niewątpliwie do takich rozstrzygnięć należą decyzje przyznające uprawnienia z zakresu świadczeń rodzinnych. Skoro zatem art. 155 k.p.a. dopuszcza przełamanie zasady ochrony praw nabytych, to zarówno zmiana decyzji pierwotnej przyznającej świadczenie, jak i jej uchylenie, również mają charakter konstytutywny. Decyzja wydana w trybie art. 155 k.p.a. zmienia bowiem lub uchyla stosunki prawne, przy czym ta zmiana konkretnej sytuacji prawnej następuje z mocy samej decyzji. Wydanie decyzji na podstawie art. 155 k.p.a. skutkuje tym, że wywołuje ona skutki ex nunc, a to oznacza, że zmiana lub uchylenie decyzji w trybie art. 155 k.p.a. nie wywołuje skutków przed datą jej wydania, tylko po jej uprawomocnieniu się (wyrok NSA z 5 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 1494/14). Innymi słowy, decyzja wydana w trybie art. 155 k.p.a. wywołuje skutki od daty nabycia przymiotu ostateczności (ex nunc - czyli na przyszłość), a więc odmiennie niż w przypadku decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji, wydanej na podstawie art. 156 § 1 k.p.a., która wywołuje skutki z mocą wsteczną (ex tunc). Przepisy k.p.a. nie dają podstaw do przypisania takich skutków decyzji wydanej na podstawie art. 155 k.p.a. Skoro zatem konstytutywny charakter decyzji przesądza, że tego rodzaju decyzja może wywierać tylko skutki ex nunc, tj. na przyszłość, to brak jest jakichkolwiek podstaw do tego, by uchylić decyzję przyznającą prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z mocą wsteczną - ex tunc. Takie skutki można wiązać jedynie z decyzjami deklaratoryjnymi, to jest potwierdzającymi zaistniały już stan rzeczy. Ponadto art. 155 k.p.a. nie ma zastosowania do decyzji, które już nie funkcjonują w obrocie prawnym (na przykład zostały wykonane, uchylone lub wygasły). Przepis ten ma bowiem zastosowanie do takich decyzji, które cały czas wywołują skutki prawne i nie zostały jeszcze "skonsumowane", a więc takich, których cel nie został jeszcze całkowicie zrealizowany. Wynika to z konstytutywnego charakteru decyzji rozstrzygającej o nabyciu prawa. W związku z tym, gdy decyzja nie kształtuje już sytuacji prawnej jej adresata w znaczeniu przyznania mu uprawnienia lub nałożenia obowiązku, to niemożliwa staje się jej zmiana lub uchylenie przy zastosowaniu art. 155 k.p.a. (wyrok NSA z 22 czerwca 2022 r., sygn. akt I OSK 1154/20, czy wyrok NSA z 28 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 1433/23). Wobec powyższego, ze względu na upływ czasu pomiędzy dniem złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (28 grudnia 2023 r.) a dniem wydania decyzji przez SKO (18 czerwca 2025 r.), niemożliwe stało się uchylenie decyzji Wójta przyznającej skarżącej istotny w sprawie zasiłek, ponieważ decyzja przyznająca stronie uprawnienie do zasiłku została już "skonsumowana" (z dniem śmierci matki skarżącej tj. 7 października 2024 r.) i nie podlegała uchyleniu w trybie art. 155 k.p.a. Wobec powyższego, zdaniem Sądu, słuszne jest stanowisko SKO w Tarnowie, że skoro skarżąca do 31 grudnia 2023 r. skutecznie nie zrezygnowała ze specjalnego zasiłku opiekuńczego i nie może tego uczynić z mocą wsteczną, to zachodzi negatywna przesłanka przemawiająca za odmową przyznania wnioskowanego świadczenia. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.