III SA/Kr 1183/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie WSA Janusz Bociąga WSA Hanna Knysiak-Molczyk (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2014 r. sprawy ze skargi K. P. działającego przez kuratora dla nieobecnego K. O. na decyzję Wojewody z dnia 6 czerwca 2014r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz K. O. - kuratora dla nieobecnego K. P. tytułem wynagrodzenia kwotę 120 zł (słownie: sto dwadzieścia złotych). Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia 6 czerwca 2014 r. Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję nr [...] Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. w przedmiocie wymeldowania. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następujących okolicznościach: na wniosek M. P. – P., Prezydent Miasta prowadził postępowanie w sprawie wymeldowania K. P. z pobytu stałego w lokalu przy ul. M w K. W związku z niemożnością ustalenia faktycznego miejsca pobytu K. P., Sąd Rejonowy na wniosek organu pierwszej instancji, postanowieniem z dnia 22 października 2013 r., sygn. akt [...], ustanowił przedstawiciela dla nieobecnego K. P. w osobie K. O. Decyzją z dnia [...] 2014 r. Prezydent Miasta orzekł o wymeldowaniu K. P. z pobytu stałego w lokalu przy ul. M w K. Organ uznał, że wymeldowany kilka lat wcześniej opuścił miejsce pobytu stałego, nie dopełniając obowiązku wymeldowania. Organ ustalił, że K. P. wyjechał do Republiki Federalnej Niemiec, a następnie do Stanów Zjednoczonych Ameryki. Obecnie nie utrzymuje żadnych kontaktów z wnioskodawczynią (jego żoną), ani pozostałymi członkami rodziny i nie posiada w ww. lokalu żadnych osobistych przedmiotów. Skarżący (działający przez kuratora K. O.) odwołał się od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie i wydanie decyzji o odmowie wymeldowania K. P., względnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Kwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie art. 7, art. 8 w zw. z art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie przez organ w sposób wszechstronny sprawy oraz brak poczynienia istotnych ustaleń w sprawie, a także przede wszystkim brak – wbrew ciążącemu na organie obowiązkowi – podjęcia przez organ czynności zmierzających do wyczerpującego zgromadzenia w sprawie materiału dowodowego, zmierzającego do ustalenia, czy opuszczenie przez K. P. dotychczasowego miejsce pobytu ma charakter trwały. Zaskarżoną decyzją z dnia 6 czerwca 2014 r. Wojewoda utrzymał w mocy ww. decyzję Prezydenta Miasta. W ocenie organu odwoławczego, ze zgromadzonych w sprawie dowodów wynika, że opuszczenie przez K. P. lokalu, w którym był zameldowany, miało charakter dobrowolny i ma obecnie charakter trwały. Zdaniem organu o trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego świadczą takie okoliczności, jak definitywne zerwanie wszelkiego kontaktu z miejscem pobytu stałego, zabranie z lokalu rzeczy osobistych i brak realnego zamiaru powrotu do niego. Organ zauważył, że zarówno rodzina K. P., jak jego sąsiedzi potwierdzają fakt, że od wielu lat nie pojawia się on w miejscu swojego dotychczasowego zameldowania. Istotne jest przy tym również to, że zerwał jakiekolwiek kontakty z zamieszkującymi ów lokal osobami, a na uwadze należy mieć również fakt, że w omawianym lokalu nie znajdują się żadne przedmioty osobiste K. P. Wojewoda dał wiarę składanym w postępowaniu wyjaśnieniom, iż wymeldowany opuścił ww. lokal wyjeżdżając za granicę w celach zarobkowych – opuszczenie lokalu miało zatem charakter dobrowolny. Organ podkreślił również, że także i stronie skarżącej – kuratorowi dla nieobecnego K. P. – nie udało się ustalić miejsca pobytu wymeldowanego, czy to korzystając z pomocy organów ewidencyjnych czy też internetowych portali społecznościowych. Zdaniem organu nie ma zatem wątpliwości, że K. P. nie przebywa pod adresem swojego dotychczasowego zameldowania, które opuścił w sposób dobrowolny i trwały, a obecnie nie sygnalizuje zamiaru powrotu pod wspomniany adres. Pismem z dnia 30 czerwca 2014 r. K. O., działająca jako kurator dla nieobecnego K. P., wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie ze skargą na ww. decyzję, zarzucając jej naruszenie: 1) art. 7, art. 8 w zw. z art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie przez organ w sposób wszechstronny sprawy oraz brak poczynienia istotnych ustaleń w sprawie, a także przede wszystkim brak – wbrew ciążącemu obowiązkowi – podjęcia przez organ czynności zmierzających do wyczerpującego zgromadzenia w sprawie materiału dowodowego, zmierzającego do ustalenia, czy opuszczenie przez K. P. dotychczasowego miejsce pobytu ma charakter dobrowolny; 2) art. 7 w zw. z art. 8 i art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych w postaci uznania, iż opuszczenie opisanego powyżej lokalu przez K. P. miało charakter trwały. Strona skarżąca podniosła, że brak kontaktu z K. P. uniemożliwia jednoznaczne stwierdzenie, że nie ma on zamiaru wrócić do kraju, a zatem nie sposób zaakceptować ustaleń organu, jakoby opuszczenie przez K. P. miejsca stałego pobytu miało charakter trwały. Zdaniem strony skarżącej, organy obu instancji oparły się na niewiarygodnych zeznaniach żony i córki K. P., a organy nie wyjaśniły, czy pracujący za granicą K. P. przesyła swoim krakowskim krewnym środki finansowe, co mogłoby oznaczać, że zamierza on w przyszłości powrócić do swojego miejsca pobytu stałego. Na tej podstawie strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, jak również o zasądzenie od organu na rzecz K. P. zwrotu kosztów postępowania, a ponadto o przyznanie wynagrodzenia kuratorowi dla nieobecnego K. P. według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria nie wykazała, by zaskarżona decyzja naruszała prawo w sposób uzasadniający jej uchylenie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j.: Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.; dalej: u.e.l.). Zgodnie z art. 5 u.e.l., osoba posiadająca obywatelstwo polskie i przebywająca stale na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana zameldować się w miejscu pobytu stałego, a w tym samym czasie można mieć tylko jedno miejsce pobytu stałego. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem, z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 u.e.l.). W myśl art. 15 ust. 1 u.e.l. osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Zgodnie natomiast z art. 15 ust. 2 u.e.l. organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przytoczone przepisy zakreślają przedmiot postępowania wyjaśniającego w sprawie o wymeldowanie. Podstawową przesłanką wydania decyzji w tym przedmiocie jest zatem ustalenie, czy osoba zameldowana w lokalu opuściła miejsce pobytu i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądowym wskazuje się ponadto, że o opuszczeniu stałego miejsca zamieszkania można mówić tylko wówczas, gdy jest ono dobrowolne i ma charakter trwały (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05; LEX nr 190969). Z brakiem dobrowolności opuszczenia lokalu mamy do czynienia wówczas, gdy w wyniku z reguły bezprawnych działań osób trzecich dana osoba nie przebywa w lokalu, w którym jest zameldowana (zob. wyrok NSA z dnia 27 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 521/06, LEX nr 338851). Sądy administracyjne stoją na stanowisku, że w sprawach takich jak kontrolowana, organ winien uwzględniać również okoliczności, jakie wystąpiły w późniejszym okresie (po opuszczeniu lokalu). W szczególności organ powinien ustalić, czy nastąpiło zameldowanie na pobyt czasowy w innym miejscu oraz czy były podejmowane próby powrotu do lokalu (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 346/14, LEX nr 1476445). Trzeba mieć również na uwadze, że niekiedy utrzymywanie przez jednostkę kontaktu z lokalem może uniemożliwić przyjęcie domniemania trwałego opuszczenia lokalu. Utrzymywanie tego kontaktu powinno przybrać takie formy zachowania się, jak pokrywanie opłat związanych z utrzymaniem lokalu, podejmowanie działań mających na celu zapewnienie utrzymywania lokalu w niezbędnym porządku, czy stanie technicznym, podejmowanie starań o utrzymanie lub uzyskanie tytułu do posiadania lokalu, uzewnętrznianie woli powrotu do lokalu przed wszczęciem postępowania o wymeldowanie. Takie działania jednostki nie pozwalają na uznanie, że opuściła lokal w sposób trwały (por. wyrok z dnia 19 marca 2014 r. sygn. akt II OSK 2556/12, LEX nr 1461890). Na tle rozpatrywanej sprawy należy mieć również na uwadze, że nie stanowi przesłanki wymeldowania przejściowe opuszczenie miejsca pobytu w celu podjęcia pracy zarobkowej za granicą, lecz z zamiarem powrotu do lokalu (por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2499/11, LEX nr 1337379). Samo przebywanie przez osobę poza granicami kraju nie świadczy bowiem jeszcze o zamiarze trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego upoważniającego do wymeldowania, tym bardziej jeżeli nieobecność w przedmiotowym lokalu spowodowana była wyjazdem osoby za granicę w celach zarobkowych (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 463/13, LEX nr 1407651). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że organy obu instancji podjęły wszelkie niezbędne kroki w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Prezydent Miasta w toku prowadzonego postępowania administracyjnego przeprowadził bowiem dowód z przesłuchania córki skarżącego oraz osób zamieszkujących w sąsiedztwie lokalu (na tym samym piętrze budynku wielorodzinnego), w którym K. P. był zameldowany. Organ uzyskał również stanowisko syna wymeldowanego. W związku z faktem, że żadna z ww. osób nie była w stanie wskazać aktualnego miejsca pobytu K. P., organ pierwszej instancji podjął szereg czynności zmierzających do pozyskania informacji w tym przedmiocie. W szczególności wystąpił do Ministra Sprawiedliwości o przedstawienie informacji z Krajowego Rejestru Karnego. Następnie wobec braku informacji o aktualnym miejscu pobytu K. P., organ podjął kroki mające na celu zapewnienie obrony jego praw w prowadzonym przez siebie postępowaniu administracyjnym. Prezydent Miasta wystąpił do sądu powszechnego o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej w trybie art. 34 § 1 k.p.a. Dla skarżącego został w powyższym trybie ustanowiony kurator w osobie K. O. Zdaniem Sądu, czynności przeprowadzone w niniejszej sprawie przez organy obu instancji, a w szczególności przez Prezydenta Miasta, w pełni realizują cele tego postępowania, wynikające z Kodeksu postępowania administracyjnego. Należy bowiem zauważyć, że w myśl art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie zaś do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że obowiązek zebrania całego materiału dowodowego przez organ administracji publicznej należy rozumieć w ten sposób, że organ albo czyni to z własnej inicjatywy, jeżeli uważa za konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, albo gromadzi w aktach sprawy dowody wskazane lub dostarczone przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy. Oznacza to, że na organach prowadzących postępowanie spoczywają dwa obowiązki: po pierwsze – określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego, i – po drugie – przeprowadzenia niezbędnych dowodów (z urzędu lub wskazanych przez stronę). Wskazane obowiązki organu nie przeczą tezie, że w postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne (zob. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1478/10, LEX nr 1110159). Zatem jeżeli organ wyprowadził określone ustalenia dotyczące stanu faktycznego z posiadanych, nienasuwających zastrzeżeń dokumentów, to skuteczne ich zakwestionowanie wymaga przeprowadzenia stosownego przeciwdowodu z inicjatywy strony toczącego się postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt II OSK 1933/08, LEX nr 582865). Mając to na uwadze należy podkreślić, że w toku postępowania administracyjnego za niesporny przyjęto fakt opuszczenia przez K. P. lokalu przy ul. M w K. W ocenie Sądu, organy administracji publicznej trafnie uznały, że wyjazd zarobkowy za granice kraju nosi cechy dobrowolnego opuszczenia lokalu. Żadne dowody uzyskane w toku postępowania nie świadczą, by K. P. został fizycznie zmuszony do opuszczenia ww. lokalu, albo że został pozbawiony posiadania tego lokalu w sposób bezprawny. Ponadto Sąd akceptuje wnioskowanie organów obu instancji, iż fakt długotrwałego pobytu wymeldowanego za granicą, jak również brak jakichkolwiek kontaktów z lokalem, w którym był zameldowany oraz z osobami zamieszkującymi ten lokal obecnie, świadczy o trwałości opuszczenia miejsca dotychczasowego zameldowania. Innymi słowy, wskazane wyżej ustalenia były w ocenie Sądu wystarczające do zastosowania w kontrolowanej sprawie art. 15 ust. 2 u.e.l. Gdyby natomiast kurator K. P. dysponował informacjami, zgodnie z którymi K. P. miał zostać w sposób bezprawny pozbawiony możliwości korzystania z ww. lokalu, albo gdyby w jakikolwiek sposób sygnalizował zamiar powrotu do ww. lokalu, albo też w choćby najmniej widoczny sposób manifestował utrzymywanie kontaktu z tym lokalem, to nic nie stało na przeszkodzie, by złożył stosowny wniosek dowodowy w celu obalenia wniosków płynących z zebranego przez organ materiału dowodowego. To bowiem strona skarżąca mogła wywodzić korzystne dla siebie skutki prawne w przeprowadzeniu przeciwdowodu w stosunku do zeznań krewnych i sąsiadów K. P. Sąd nie ma zatem podstaw by stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 8 w zw. z art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie przez organ w sposób wszechstronny, czy opuszczenie przez K. P. dotychczasowego miejsca pobytu ma charakter dobrowolny, jak również z naruszeniem art. 7 w zw. z art. 8 i art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych w postaci uznania, iż opuszczenie opisanego powyżej lokalu przez K. P. miało charakter trwały. Organy obu instancji podjęły wszelkie niezbędne kroki w celu ustalenia tych okoliczności, a strona skarżąca nie była pozbawiona możliwości wpływania na prowadzone postępowanie dowodowe, w szczególności nie była pozbawiona prawa do złożenia wniosków dowodowych. Mogła zatem dowodzić okoliczności korzystnych dla siebie, będąc prawidłowo reprezentowaną w postępowaniu administracyjnym. Tak więc zgromadzony materiał dowodowy został w ocenie Sądu oceniony zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Ponadto zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały sporządzone w sposób prawidłowy, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wszystkie elementy określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Tak przeprowadzone postępowanie w ocenie Sądu realizuje również zasadę budzenia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej. Zarzuty skargi okazały się zatem nieuzasadnione. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie stwierdził również, by zaskarżona decyzja była dotknięta innymi uchybieniami, które uzasadniałyby jej uchylenie. Wobec powyższego Sąd oddalił skargę stosownie do art. 151 p.p.s.a. W punkcie II sentencji Sąd orzekł o przyznaniu kuratorowi dla nieobecnego K. P. – K. O. – kwoty 120 zł tytułem wynagrodzenia za podjęte czynności, stosownie do § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1476). Mając na uwadze treść wyżej powołanych przepisów oraz rodzaj sprawy, stopnia jej zawiłości i nakłady pracy kuratora K. O., Sąd przyznał na jej rzecz wynagrodzenie w wysokości odpowiadającej 50% stawki wynikającej z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 461). Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji.