III SA/Kr 1595/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Katarzyna Marasek-Zybura Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2022 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Wojewody z dnia 11 października 2021 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej S. G. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wojewoda decyzją z dnia 11 października 2021 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej jako: "k.p.a."), w związku z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 510, dalej jako: "ustawa o ewidencji ludności") po rozpatrzeniu odwołania skarżącej S. G., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2021 r., znak: [...], orzekającej o wymeldowaniu S. G. z miejsca pobytu stałego z lokalu przy os. S w K. Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym: Postępowanie administracyjne w przedmiocie wymeldowania skarżącej z pobytu stałego pod adresem: K, os. S w K zostało wszczęte z urzędu w dniu 21 kwietnia 2021 r. Zarząd Budynków Komunalnych zwrócił się do Wydziału Spraw Administracyjnych Urzędu Miasta z wnioskiem o wymeldowanie skarżącej, wskazując, że w lokalu zamieszkuje wyłącznie E. G. W trakcie postępowania wyjaśniającego skarżąca poinformowała, że od 2015 r. pracuje poza granicami kraju, natomiast każdorazowo podczas pobytów w Polsce przebywa w lokalu nr [...] przy os. S w K. Z uwagi na sytuację rodzinną zamierza w przyszłości powrócić do Polski i zamieszkać wspólnie z siostrą w lokalu, w którym zameldowana jest na pobyt stały. Powyższe okoliczności, potwierdziła siostra skarżącej E. G., która zeznała, że w lokalu przy os. S w K zamieszkuje tylko ona. Od 2015 r. jej siostra S. G. przebywa poza granicami kraju, gdzie pracuje. Do przedmiotowego lokalu skarżąca przyjeżdża raz w miesiącu. Obecnie przebywa w tym mieszkaniu od marca. Podkreśliła, że jeśli jej siostra będzie chciała wrócić i zamieszkiwać w mieszkaniu przy os. S w K na stałe, to ma taką możliwość. W przedmiotowym lokalu, skarżąca posiada swój pokój i ma w nim swoje rzeczy. Dodała, że dopóki jej siostra nie zamieszka w lokalu przy os. S w K na stałe nie zamierza informować Zarządu Budynków Komunalnych o jej zamieszkiwaniu. Po przeprowadzeniu czynności wyjaśniających, opierając się na materiale dowodowym zebranym w sprawie, Prezydent Miasta, uznał, iż skarżąca nie zamieszkuje w lokalu przy os. S w K z zamiarem pobytu stałego i orzekł o wymeldowaniu S. G. z lokalu przy os. S w K. Z powyższą decyzją nie zgodziła się skarżąca, która podniosła, że organ I instancji błędnie zinterpretował oświadczenie jej siostry – E. G., że skoro w lokalu nr [...] na os. S w K mieszka jedna osoba – E. G., to skarżąca opuściła je trwale i dobrowolnie. Wskazała, że obecnie pracuje za granicą, ale mieszkanie na os. S stanowi jej jedyne centrum interesów życiowych, w którym przechowuje swoje rzeczy osobiste (przybory higieniczne, książki, ubrania) ma swój pokój (meble, sprzęt elektroniczny) i przebywa w nim tak często jak pozwalają jej na to obowiązki zawodowe. Ponadto wskazała, że jest to mieszkanie, w którym spędza każdy urlop. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu I instancji, że okazjonalnie przebywa w lokalu, ponieważ - jak podała - od kwietnia 2021 r. przebywa w nim na stałe i tylko parę dni w miesiącu przebywała za granicą. Wcześniej jej obecność w Polce była ograniczona nie tylko ze względu na wykonywaną pracę ale również z uwagi na epidemię Covid. Podkreśliła, że ze względu na sytuację rodzinną podjęła decyzję o zmianie pracy, tak by na stałe być z siostrą. Poszukuje pracy w Polsce i uczestniczy aktywnie w projektach rekrutacyjnych. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o odmowie wymeldowania z pobytu stałego pod adresem: K, os. S. Opisaną we wstępie decyzją, Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy streścił przebieg postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie. W motywach rozstrzygnięcia Wojewoda podniósł, że organ I instancji prawidłowo wywiódł z materiału dowodowego, że S. G. w sposób trwały i dobrowolny opuściła miejsce zameldowania na pobyt stały pod adresem: K, os. S. Skarżąca słuchana w Urzędzie Miasta oświadczyła, że nie mieszka na stałe w lokalu nr [...] na os. S w K. Skarżąca wprawdzie zamierza w przyszłości powrócić pod wskazany adres, natomiast data powrotu nie jest znana. Organ odwoławczy podkreślił, że zadaniem ewidencji ludności jest odzwierciedlenie w rejestrach państwowych faktycznego miejsca pobytu osób na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skoro skarżąca aktualnie nie koncentruje w Polsce swoich spraw życiowych, to nie może pozostawać zameldowana na pobyt stały pod adresem: K, os. S. Jeżeli w przyszłości skarżąca zogniskuje swoje sprawy życiowe pod wskazanym wyżej adresem, to dopiero wówczas powstanie obowiązek odzwierciedlenia tego w ewidencji ludności. Wojewoda zwrócił uwagę, że przedmiotem niniejszego postępowania było wyłącznie ustalenie czy doszło do opuszczenia lokalu (tj. jedynej przesłanki warunkującej wymeldowanie, w rozumieniu przepisów art. 35 ustawy o ewidencji ludności), którą to przesłankę - w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy - organ I instancji ustalił prawidłowo. Wojewoda nie znalazł zatem podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta. Wojewoda stwierdził, że zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy spełniał wymogi stawiane w art. 7 k.p.a., tzn. uwzględniał obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych środków służących wyjaśnieniu istotnych dla sprawy okoliczności i służących załatwieniu sprawy. Prawidłowe były także ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści, że spełnione zostały przesłanki z art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Na powyższą decyzję skarżąca S. G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zdaniem skarżącej organy nie rozważyły dostatecznie wnikliwie wszystkich okoliczności tej sprawy i z tego względu wyprowadziły błędne wnioski, co skutkowało wadliwym jej rozstrzygnięciem. Skarżąca podniosła, że decyzję o rozpoczęciu pracy w Pradze w 2019 nie można uznać za dobrowolną, jako że wynikała z braku możliwości znalezienia pracy w K. Nikt ją nie zmusił do wyjazdu, ale mając w perspektywie bezrobocie przyjęła propozycje pracy w Czechach. Nie mogła liczyć na pomoc finansową ze strony rodziny. Dzięki przyjęciu pracy za granicą była w stanie utrzymać siebie oraz wspierać siostrę w utrzymaniu lokalu na os S w K. Praga jest jej miejscem pracy, ale nie założyła tam rodziny ani ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Nie ma tam swojego mieszkania, tylko przebywa w użyczonym lokalu bez prawa do zameldowania. Podkreśliła, że opuszczenie lokalu na os S nie było ani dobrowolne, ani trwałe, gdyż wyjeżdżając nie miała zamiaru opuszczenia go na stale i nie wyraziłam woli zerwania wszelkich związków z rzeczonym lokalem. Podczas całego pobytu za granicą przebywała w rzeczonym lokalu tak często jak to było możliwe, wszelkie wakacje, długie weekendy oraz święta spędzała w K z mamą i siostrą. Sytuacja uległa zmianie z powodu Covidu i locdownu, kiedy przekraczanie granic między obu krajami było niemożliwe. Gdy zachorowała jej mama i skarżąca przyjechała do Polski po koniec marca 2021 r. i przebywa w rzeczonym lokalu stale, korzystając z opcji zdalnej pracy. Zdaniem skarżącej organy obu instancji błędnie przyjęły, że zostały spełnione przesłanki do wymeldowania jej z pobytu stałego w przedmiotowym lokalu. Jak wskazała, mieszkania nie opuściła trwale i przebywa w przedmiotowym lokalu tak często jak to jest tylko możliwe. Ma do niego klucze, może przyjechać w każdej chwili i mam gdzie nocować. W lokalu znajdują się jej rzeczy osobiste, meble, ubrania, książki, które przechowuje w swoim pokoju. Nie utraciła więzi z lokalem, systematycznie się w nim zatrzymuje. Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli Sądu w obecnie rozpoznawanej sprawie jest decyzja Wojewody z dnia 11 października 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2021 r., znak: [...], w której orzeczono o wymeldowaniu S. G. z miejsca pobytu stałego z lokalu przy os. S w K. Na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1397 z późn. zm. - dalej powoływanej w skrócie jako "u.e.l.") organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 u.e.l. wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W pierwszym rządzie, interpretacji wymaga więc zwrot "pobyt stały". Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.e.l. pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że o pobycie stałym przesądzają takie elementy jak: fizyczne przebywanie osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). Należy przy tym wskazać, ze w przeciwieństwie do regulacji prawa cywilnekgo nie jest wystarczające wskazanie samej miejscowości, jako miejsca stałego pobytu. W regulacji administracyjnoprawnej istotny jest bowiem konkretny adres, pod którym dana osoba stale przebywa. Z kolei "zamiar stałego przebywania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem (czyli element wewnętrzny) należy ustalać na podstawie całokształtu okoliczności zachowania danej osoby odnoszących się do kwestii związania z danym miejscem. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że dla ustalenia miejsca zamieszkania (a więc analogicznie również pobytu) nie jest wystarczające samo zamieszkiwanie w sensie fizycznym, ale bez zamiaru stałego pobytu, ani też sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości niepołączony z przebywaniem w tej miejscowości. Przy ustalaniu zamiaru natomiast nie można poprzestawać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, ponieważ sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi o zamieszkaniu, lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości, i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów"( D. Trzcińska [w:] K. Biernat, M. Dobek-Rak, P. Mierzejewski, D. Trzcińska, Ustawa o ewidencji ludności. Komentarz, Warszawa 2013, art. 25.). Koleiną istotną przesłanką, której realizacja umożliwia zastosowanie art. 35 u.e.l. jest opuszczenie miejsca stałego pobytu. Z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 u.e.l. następuje, gdy ma charakter trwały i jest dobrowolne. Wymagana jest więc realizacja dwóch koniecznych przesłanek przyjęcia, że mamy do czynienia z opuszczeniem miejsca stałego pobytu: trwałości i dobrowolności opuszczenia. Z trwałością opuszczenia miejsca spotykamy się w sytuacji, gdy dana osoba faktycznie nie przebywa w określonym lokalu i opuściła go na stałe, a zamiar ten jest związany z założeniem w innym - nowym miejscu - ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany - przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Trwałe opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego związane jest zazwyczaj z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania. Z kolei opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. O dobrowolności decyduje więc samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej. Z jednej strony, podkreśla się, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Z drugiej strony, wskazuje się, że na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się również sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona do opuszczenia lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie będą prawnie skuteczne (zob. w tej materii wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 maja 2012 r.; sygn. akt II OSK 299/11; z dnia 16 października 2013 r.; sygn. akt II OSK 1163/12; z dnia 20 maja 2016 r.; sygn. akt II OSK 2065/14; z dnia 11 stycznia 2018 r.; sygn. akt II OSK 1177/17; z dnia 8 czerwca 2019 r.; sygn. akt II OSK 2025/17; z dnia 18 grudnia 2019 r.; sygn. akt II OSK 3427/18; z dnia 19 grudnia 2019 r.; sygn. akt II OSK 3268/18). Na wstępie należy podkreślić, że w niniejszej sprawie kwestia dobrowolności nie była przedmiotem sporu. Jego istota natomiast koncentruje się na problemie, czy faktycznie doszło do trwałego opuszczenia lokalu. Faktem jest, że skarżąca od 2015r. pracuje za granicą. Początkowo pracowała na Węgrzech, a obecnie pracuje w Czechach. Stąd nie budzi wątpliwości, że znaczną część roku spędza ona poza miejscem zameldowania to jest lokalem nr [...] na os. S w K. Należy jednak podkreślić, że fakt wyjazdu za granicę w celach zarobkowych nie jest równoznaczny z trwałym opuszczeniem miejsca stałego pobytu w Polsce. Świadczą o tym fakty ustalone w postępowaniu, takie jak zatrzymywanie się skarżącej pod wyżej wskazanym adresem w okresach pobytu w kraju, pozostawienie w mieszkaniu części rzeczy osobistych oraz deklarowana wola powrotu do miejsca stałego pobytu. Nie ma przy tym znaczenia oświadczenie jej siostry E. G., iż tylko ona zamieszkuje pod wskazanym adresem, gdyż zostało ono złożone na potrzeby ustalenia opłat za media i wywóz śmieci. W czasie rozprawy skarżąca wyjaśniła, że obecnie przebywa pod adresem os. S, gdyż może pracować zdalnie, a jednocześnie opłaca koszty korzystania z mediów oraz wywozu śmieci. Należy także podkreślić, że postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organ ograniczyło się jedynie do przesłuchania siostry skarżącej E. G., która dowodziła, że opuszczenie przez skarżącą lokalu ma jedynie charakter czasowy, oraz samej skarżącej, jak również oparło się na jej pisemnych oświadczeniach. Wprawdzie organ podjął inicjatywę przesłuchania innych jeszcze świadków, ale faktycznie do takiego przesłuchania nie doszło. Organ również nie przeprowadził jakichkolwiek oględzin, aby sprawdzić jak wygląda kwestia jej zamieszkiwania w spornym lokalu. Stąd w żaden sposób organ nie wykazał, iż opuszczenie przez skarżąca lokalu miało charakter trwały, a ze zgromadzonych dowodów wynika jedynie, że skarżąca ciągle traktuje sporny lokal jako jej miejsce stałego pobytu, do którego nieustanie wraca. Dodatkowo na rozprawie skarżąca podkreśliła, że nie utrzymuje żadnych trwałych więzi z Czechami i miejscem w którym obecnie pracuje, i nie ma tam rodziny. Nie bez znaczenia jest również odległość między K a miejscem zatrudnienia skarżącej, która jest niewielka. Tak więc fakt przebywania przez większość miesięcy w roku poza granicami Polski, związany z pracą, nie stanowi przeszkody dla posiadania miejsca stałego pobytu w kraju w sytuacji, gdy więź z tym miejscem jest utrzymywana. Wyjazdy i powroty do miejsca stałego pobytu są bowiem zjawiskiem normalnym i pochopne jest wyprowadzanie z tego faktu wniosku o opuszczeniu miejsca zameldowania. Dowody zgromadzone w aktach sprawy, nie świadczą o tym, że skarżąca w sposób trwały i definitywny zerwał więzi z lokalem, a co z tym się wiąże, że zaistniały podstawy do wymeldowania jej z miejsca pobytu stałego. Wymeldowanie z miejsca pobytu stałego winno być bowiem następstwem ustalenia definitywnego zerwania więzi z tym miejscem przez osobę tam zameldowaną, bez ujawnionej na zewnątrz woli powrotu (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt II SA/ Bk 361/08 orzeczenie dostępne w Internecie). Z taką zaś sytuacją nie mamy z kolei do czynienia w niniejszej sprawie. Na zakończenie należy jedynie zaznaczyć, że siostra skarżącej E. G. w czasie trwania postępowania administracyjnego nie miała prawnego tytułu do lokalu na os. S, stąd prawidłowo nie była ona zarówno uczestnikiem postępowania administracyjnego, jak i potem sądowego (zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2011r., II OPS 1/11). Z kolei na rozprawie skarżąca jedynie wskazała, że w chwili obecnej ona, jak i jej siostra wstąpiły w stosunek najmu lokalu. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.