III SA/Kr 245/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Rektora Akademii z dnia 15 grudnia 2016 r. nr: [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów p o s t a n a w i a wniosek oddalić K. K. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami E. K. i K. K. Ich miesięczny dochód wynosi 1.378,72 zł, a jego źródłem jest prowadzona przez rodziców wnioskodawczyni działalność gospodarcza. K. K. nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada majątku. Jest studentką studiów dziennych i pozostaje na utrzymaniu rodziców. Strona nie posiada żadnych środków pieniężnych, które umożliwiłyby opłacenie kosztów sądowych oraz wynagrodzenie adwokata. W związku z tym, że dane zawarte we wniosku nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Odnosząc się do wezwania K. K. przesłała oświadczenia rodziców o ich stanie majątkowym, wykaz ich rachunków bankowych, zeznanie podatkowe rodziców za 2016 rok, deklarację VAT-7 z prowadzonej przez matkę działalności gospodarczej za styczeń i luty 2017 roku oraz rachunki związane z wydatkami ponoszonymi na utrzymanie rodziny. Z przedłożonych dokumentów wynika, że matka skarżącej, E. K., jest właścicielką domu o powierzchni 125 m² położonego w Z przy ul. J. Nie dysponuje ona oszczędnościami, papierami wartościowymi, wierzytelnościami, maszynami, ani rzeczami o wartości powyżej 5.000 zł. Posiada kredyt w [...] Banku w wysokości 10.000 zł, zaciągnięty na okres 3 lat, którego miesięczna rata wynosi 380 zł. Ojciec wnioskodawczyni, K. K., posiada udział 1/3 w nieruchomości stanowiącej budynek o powierzchni 125 m² w Z przy ul. J. Nie posiada on oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, maszyn, ani rzeczy o wartości powyżej 5.000 zł. Od dnia 31 sierpnia 2015 roku, ze względów zdrowotnych, ma zawieszoną działalność gospodarczą i nie osiąga żadnych dochodów. Podał, że posiada następujące zobowiązania finansowe: linię kredytową zabezpieczoną hipotecznie w [...] Banku (do spłaty pozostała kwota 240.000 zł), gdzie rata odsetkowa wynosi ok. 1.200 zł, a rata kapitałowa 3.380 zł kwartalnie, leasing w Leasing [...] banku (do spłaty pozostało 18 rat miesięcznych w kwocie 1.092 zł każda) oraz kredyt gotówkowy w [...] Banku w wysokości 28.000 zł z miesięczną ratą w wysokości ok. 650 zł. W roku 2016 E. K. z pozarolniczej działalności gospodarczej osiągnęła przychód w wysokości 81.333,39 zł, przy kosztach jego uzyskania 62.844 zł, co dało dochód w wysokości 18.488,69 zł (według PIT-36). Z deklaracji VAT-7 wynika, że w styczniu i lutym 2017 roku E. K. dokonywała w ramach prowadzonej działalności gospodarczej zarówno nabycia, jak i dostaw towarów opodatkowanych podatkiem od towarów i usług. E. K. posiada dwa firmowe rachunki bankowe: [...], którego saldo na dzień 26 marca 2017 roku wynosiło -698,71 zł i [...] Bank z saldem 9,53 zł. K. K. również posiada dwa firmowe rachunki bankowe: [...], którego saldo na dzień 27 marca 2017 roku wynosiło 1.132,74 zł i [...] Bank z saldem -232.846,92 zł. Udokumentowane koszty utrzymania rodziny przedstawiają się następująco: faktura za wodę i ścieki z dnia 23 stycznia 2017 roku opiewa na kwotę 216,12 zł plus kwota zaległości 269,52 zł, co daje sumę 485,64 zł, faktura za gaz za okres od 5 grudnia 2016 oku do 10 stycznia 2017 roku opiewa na kwotę 675,43 zł, a wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za październik, listopad i grudzień 2016 roku (według upomnienia z Urzędu Miasta z dnia 24 stycznia 2017 roku) wyniosła 270 zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). W niniejszej sprawie skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawione przez K. K. okoliczności nie dają podstaw do przyznania jej prawa pomocy w niniejszej sprawie. Dokonana przez orzekającego ocena sytuacji majątkowej strony i jej możliwości płatniczych obejmowała ustalenie czy wnioskodawczyni jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego samodzielnie, bądź przy pomocy osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe oraz członków najbliższej rodziny zobowiązanych do alimentacji. Stosownie bowiem do art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r. poz. 788) rodzice i dzieci zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji. Do obowiązków tych - zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych - zalicza się nie tylko utrzymanie, ale także pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienia: SN z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). Jak wynika z akt sprawy skarżąca K. K. mieszka z rodzicami i pozostaje na ich utrzymaniu, sama bowiem nie osiąga żadnych dochodów. Rodzice wnioskodawczyni posiadają majątek nieruchomy (matka – własność domu, ojciec współwłasność budynku, w którym prowadzone są usługi hotelarskie). Mama skarżącej, E. K., prowadzi działalność gospodarczą, z której w roku 2016 osiągnęła przychód w wysokości 81.333,39 zł. Analiza deklaracji VAT-7 wskazuje na bieżące obroty w ramach tej działalności. Podstawa opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju w miesiącu styczniu 2017 roku wyniosła 9.280 zł, a w lutym 2017 roku 8.552 zł, zaś z wartość netto nabytych towarów i usług w styczniu 2017 roku wyniosła 3.922 zł, a w lutym 2017 roku 7.759 zł. Dane te potwierdzają obroty posiadające jednocześnie cechę regularności i stabilności. To zaś upoważnia do twierdzenia, że matka skarżącej prowadząc działalność gospodarczą obraca na bieżąco środkami pieniężnymi, których niewielka część mogłaby zostać przeznaczona na poniesienie przez K. K. kosztów sądowych oraz wynagrodzenia pełnomocnika w niniejszej sprawie. Rachunki bankowe rodziców skarżącej wykazują cechę płynności (transakcje obciążeniowe są równoważone transakcjami uznaniowymi) oraz potwierdzają przepływ środków finansowych w kwotach wielokrotnie przekraczających należne koszty sądowe oraz wynagrodzenie adwokata w niniejszej sprawie. Suma uznań na rachunku bankowym prowadzonym w [...] Banku dla F.P.H.U. E. K. K. w okresie od 26 grudnia 2016 roku do 27 marca 2017 roku wynosiła 23.060 zł, a suma obciążeń 19.662,82 zł. Na rachunku [...] prowadzonym dla F.P.H.U. E. w okresie od 27 grudnia 2016 roku do 27 marca 2017 roku suma uznań wyniosła 61.466,20 zł, a suma obciążeń 59.547,76 zł. Na rachunku w [...] Banku prowadzonym dla E. K. [...] suma uznań w okresie od 27 grudnia 2016 roku do 23 marca 2017 roku wyniosła 11.660 zł, a suma obciążeń 11.650,47 zł. Z kolei na rachunku bankowym [...] prowadzonym dla [...] – E. K. w okresie od 26 grudnia 2016 roku do 26 marca 2017 roku suma uznań wyniosła 24.240,34 zł, a suma obciążeń 24.268,99 zł. Kwotę należnych kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie w zestawieniu z podanymi wartościami, można określić jako symboliczną. Ponadto, jak wynika z analizy transakcji na podanych rachunkach bankowych nie wszystkie płatności mają charakter wydatków koniecznych, które należałoby brać pod uwagę w analizie sytuacji finansowej strony. Część z tych wydatków, jak zaksięgowana w dniu 8 stycznia 2017 roku opłata za rezerwację w kwocie 5.526 zł na rzecz I Sp. z o.o., czy dokonana w dniu 28 stycznia 2017 roku wpłata kwoty 2.199,73 zł na rzecz Biura Podróży B z pewnością nie służą zaspakajaniu podstawowych potrzeb rodziny. Dlatego w ich zakresie można poszukiwać możliwości poczynienia oszczędności na koszty zainicjowanego postępowania sądowego, zwłaszcza w sytuacji, że poniesienie tych wydatków zbiegło się w czasie z wniesieniem skargi (17 stycznia 2017 roku). Mając na uwadze powyższe nie można jednoznacznie stwierdzić, że pozyskanie przez K. K. środków na koszty sądowe i wynagrodzenie pełnomocnika jest niemożliwe, co wyklucza w istocie uwzględnienie wniosku. Przyznając bowiem prawo pomocy, należy mieć na uwadze, że jest ono formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, w której zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z dnia z dnia 10 marca 2015 r., II FZ 84/15, z dnia 23 lutego 2016 r.). Tymczasem, skarżąca – jak wyżej wskazano – ma możliwość zdobycia środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego od matki, która osiąga przychody z prowadzonej działalności gospodarczej, a ponadto rachunki bankowe obydwojga rodziców wskazują na przepływy środków finansowych wielokrotnie przewyższających należne w sprawie koszty sądowe i wynagrodzenie adwokata. Oceny powyższej nie zmienia okoliczność ciążących na rodzicach skarżącej zobowiązań kredytowych. Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć bowiem pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których należą koszty postępowania sądowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2012 r. sygn. akt II FZ 376/12 i z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1036/14). Biorąc pod uwagę powyższe orzekający uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanek przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.