III SA/Kr 509/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Molczyk (spr.) Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2014 r. sprawy ze skargi J. J. – Z. na decyzję Wojewody z dnia 20 stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata B. G. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia 20 stycznia 2014 r. Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję nr [...] Prezydenta Miasta z dnia [...] 2009 r. w przedmiocie wymeldowania. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następujących okolicznościach. Prezydent Miasta prowadził wszczęte z wniosku J. Z. postępowanie w sprawie o wymeldowanie J. J. – Z. (dalej: skarżącej) z miejsca pobytu stałego z lokalu przy ul. K w K. Prezydent Miasta decyzją nr [...] z dnia [...] 2003 r. orzekł o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego z lokalu przy ul. K w K. Następnie Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, decyzją nr [...] z dnia [...] 2003 r., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Na skutek skargi skarżącej, wyrokiem z dnia 3 października 2007 r., sygn. akt III SA/Kr 2393/03, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił wyżej opisaną decyzję Wojewody z dnia [...] 2003 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2003 r. Po przeprowadzeniu ponownego postępowania w sprawie Prezydent Miasta, decyzją nr [...] z dnia [...] 2009 r., ponownie orzekł o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego. Skarżąca odwołała się od powyższej decyzji, wnosząc jednocześnie o zawieszenie przedmiotowego postępowania z uwagi na toczące się przed sądem powszechnym sprawy z powództwa skarżącej przeciwko J. Z. o przywrócenie naruszonego posiadania wyżej wymienionego lokalu. Wniosek ten został oddalony przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem nr [...] z dnia 6 stycznia 2010 r. (prawomocnie na skutek wyroku NSA z dnia 24 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2378/10). Rozpatrując odwołanie skarżącej, decyzją nr [...] z dnia [...] 2012 r. Wojewoda uznał, że z uwagi na okres, jaki upłynął od czasu wydania przez Prezydenta Miasta zaskarżonego rozstrzygnięcia, zachodzi konieczność uchylenia w całości decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2009 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez ten organ, gdyż pozwoli to na ustalenie aktualnego stanu faktycznego w sprawie. Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji winien przeprowadzić postępowanie uzupełniające w formie rozprawy administracyjnej oraz udzielił wskazówek co do sposobu przeprowadzenia postępowania dowodowego. Na skutek skarg skarżącej oraz uczestnika postępowania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 1129/12, uchylił powyższą decyzję Wojewody z dnia [...] 2012 r. Sąd stwierdził, że organ odwoławczy naruszył art. 138 § 2 k.p.a., nie wykazując przesłanek wydania decyzji kasacyjnej. Ponownie rozpatrując sprawę, Wojewoda zaskarżoną decyzją z dnia 20 stycznia 2014 r. utrzymał w mocy kwestionowaną w odwołaniu skarżącej decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2009 r. Organ odwoławczy wskazał, że skarżąca kilkanaście lat temu samodzielnie opuściła lokal przy ul. K – w którym zamieszkiwała wraz z uczestnikiem postępowania, tj. jej ówczesnym mężem – i do dnia dzisiejszego do tego lokalu nie powróciła. Organ zauważył, że w wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 9 kwietnia 2008 r., sygn. akt [...], na skutek apelacji od wyroku orzekającego rozwód, określono, że "przez czas wspólnego zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków w lokalu nr [...] przy ul. K w K skarżąca będzie korzystała z największego pokoju w tym mieszkaniu, zaś uczestnik postępowania z dwóch pokoi mniejszych i łazienki, a z kuchni, łazienki i przedpokoju rozwiedzieni małżonkowie korzystać będą wspólnie". Pomimo takiego brzmienia orzeczenia skarżąca nie zamieszkała w tym mieszkaniu, co potwierdza notatka policyjna zalegająca w aktach administracyjnych. Organ uznał zatem, że opuszczenie przez skarżącą przedmiotowego lokalu było jej świadomą i dobrowolną decyzją, niewynikającą z bezprawnego działania osób trzecich. Pismem z dnia 28 lutego 2014 r. J. J. – Z. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie ze skargą na powyższą decyzję, podnosząc, że została ona wydana z naruszeniem prawa. Skarżąca podniosła, że nieprawdą jest, jakoby dobrowolnie opuściła opisane wyżej mieszkanie. W jej przekonaniu to J. Z. przywłaszczył sobie mieszkanie i nie dopuszcza skarżącej do niego, pomimo treści wyroku rozwodowego. W ocenie skarżącej, organ drugiej instancji nie odniósł się do zarzutów odwołania, nie przeprowadził również niezbędnej wizji lokalnej. Skarżąca podniosła, że J. Z. włamał się do pokoju skarżącej i opróżnił go, a w 2003 r. pobił skarżącą brutalnie, za co został skazany. Następnie J. Z. skarżącą wymeldował. Skarżąca podkreśliła, że jest ofiarą przemocy domowej. Do skargi dołączyła szereg dokumentów związanych z postępowaniem karnym toczącym się przeciwko J. Z. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 10 kwietnia 2014 r. J. Z. jako uczestnik postępowania wyjaśnił, że został uniewinniony od zarzutów związanych z pobiciem skarżącej. Uczestnik postępowania dołączył do tego pisma kopie relewantnych orzeczeń. Postanowieniem z dnia 23 maja 2014 r. Referendarz sądowy zwolnił skarżącą od kosztów sądowych i ustanowił dla niej adwokata. Na rozprawie w dniu 14 października 2014 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej, które nie zostały uiszczone w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.). Jednocześnie, zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria nie wykazała, by zaskarżona decyzja naruszała prawo w sposób uzasadniający jej uchylenie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn.: Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.; dalej: u.e.l.). Zgodnie z art. 5 u.e.l., osoba posiadająca obywatelstwo polskie i przebywająca stale na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana zameldować się w miejscu pobytu stałego, a w tym samym czasie można mieć tylko jedno miejsce pobytu stałego. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 u.e.l.). W myśl art. 15 ust. 1 u.e.l. osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Zgodnie natomiast z art. 15 ust. 2 u.e.l. organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przytoczone przepisy zakreślają przedmiot postępowania wyjaśniającego w sprawie o wymeldowanie. Podstawową przesłanką wydania decyzji w tym przedmiocie jest ustalenie, czy osoba zameldowana w lokalu opuściła miejsce pobytu i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądowym wskazuje się ponadto, że o opuszczeniu stałego miejsca zamieszkania można mówić tylko wówczas, gdy jest ono dobrowolne i ma charakter trwały (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05; LEX nr 190969), przy czym z brakiem dobrowolności opuszczenia lokalu mamy do czynienia wówczas, gdy w wyniku z reguły bezprawnych działań osób trzecich dana osoba nie przebywa w lokalu, w którym jest zameldowana (zob. wyrok NSA z dnia 27 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 521/06; LEX nr 338851). W tym miejscu wypada również zauważyć, że za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (zob. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 389/07; LEX nr 505280). W realiach kontrolowanej sprawy poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżąca w 1998 r. przestała przebywać w mieszkaniu przy ul. K, jak sama przyznała w toku kontrolowanego postępowania. W skardze do sądu administracyjnego skarżąca stwierdziła jednak, że J. Z. – aktualny dysponent powyższego mieszkania – zawłaszczył je sobie i nie dopuszcza skarżącej do tego mieszkania. Skarżąca powołuje się również na fakt, że w 2003 r. J. Z. miał ją pobić, a obecnie włamuje się do pokoju skarżącej w powyższym mieszkaniu. Sąd wskazuje zatem, że skarżąca nie powołuje żadnej okoliczności, która uzasadniałaby tezę, iż w 1998 r. doszło do bezprawnych działań dysponenta mieszkania, w wyniku których skarżąca została pozbawiona faktycznej możliwości przebywania pod adresem zameldowania. Sąd nie kwestionuje faktu, że decyzja o wyprowadzeniu się z przedmiotowego mieszkania została przez skarżącą podjęta na skutek konfliktu między małżonkami, który doprowadził do rozwiązania małżeństwa. Niemniej jednak decyzja o opuszczeniu przez skarżącą miejsca zameldowania została podjęta autonomicznie przez skarżącą i jako taka nosi cechę dobrowolności. W szczególności skarżąca nie powoływała się na żadne okoliczności związane z jakąkolwiek fizyczną przeszkodą uniemożliwiającą jej w 1998 r. wejście do tego mieszkania i przebywanie w nim (np. wymianę zabezpieczeń w drzwiach do mieszkania). Skarżąca na poparcie swych twierdzeń powoływała również wyrok rozwodowy, w którym stwierdzono, że "przez czas wspólnego zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków w lokalu nr [...] przy ul. K w K skarżąca będzie korzystała z największego pokoju w tym mieszkaniu, zaś uczestnik postępowania z dwóch pokoi mniejszych i łazienki, a z kuchni, łazienki i przedpokoju rozwiedzieni małżonkowie korzystać będą wspólnie". W ocenie skarżącej treść tego wyroku ma wskazywać na jej wolę dalszego przebywania pod ww. adresem z zamiarem stałego pobytu. Skarżąca stwierdziła przy tym, że pomimo tego wyroku J. Z. nie dopuszcza jej do mieszkania. Nie wskazała jednak, by skierowała wspomniany wyrok na drogę postępowania egzekucyjnego, to jest by wykorzystała jakikolwiek środek prawny, jaki przysługuje jej na mocy wspomnianego wyroku. Także z akt postępowania administracyjnego nie wynika, by takie środki były podejmowane. To zaś oznacza, że skarżąca nie wykorzystała środków umożliwiających jej powrót do mieszkania, co w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych jest równoznaczne z uznaniem, że skarżąca dobrowolnie je opuściła i równie dobrowolnie poza nim przebywa (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 2122/11, LEX nr 1296074). Należy przy tym zauważyć, że pomimo twierdzeń skarżącej o skazaniu J. Z. za czyny obejmujące utrudnianie powrotu skarżącej do miejsca jej dotychczasowego zameldowania, z pisma nadesłanego przez Sąd Rejonowy wynika, że uczestnik postępowania został "uniewinniony od zarzucanych mu czynów". Okoliczności te potwierdza również sam zainteresowany w piśmie procesowym z dnia 10 kwietnia 2014 r., do którego zostały dołączone kserokopie wyroku Sądu Okręgowego z dnia 10 maja 2006 r., sygn. akt [...] uchylającego wyrok Sądu Rejonowego z dnia 11 lipca 2005 roku, sygn. akt [...] i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu oraz wyroku Sądu Rejonowego z dnia 28 września 2007 roku, sygn. akt [...] na mocy którego J. Z. został uniewinniony od popełnienia czynów mu zarzucanych, to jest w szczególności, że w okresie od grudnia 1998 roku do kwietnia 2004 roku w K groźbą pozbawienia życia zmuszał skarżącą do zaniechania korzystania ze wspólnego mieszkania. Z kolei fakt pozostawienia przez skarżącą swoich rzeczy we wspomnianym mieszkaniu nie stanowi okoliczności mającej wpływ na jej zameldowanie. Sąd pragnie w tym miejscu podkreślić, że wymeldowanie jest jedynie potwierdzeniem określonego faktu (zob. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 322/05, LEX nr 190941). Czynność ta stanowi jedynie następstwo opuszczenia miejsca dotychczasowego zameldowania. W wyniku wymeldowania osoba podlegająca wymeldowaniu nie traci jakiegokolwiek tytułu prawnego do nieruchomości – nie przestaje być jej właścicielem, wynajmującym itp. – o ile oczywiście taki tytuł jej przysługiwał. W sferze prawa własności wymeldowanie nie odnosi żadnego skutku. Jest wyłącznie ewidencyjną czynnością odzwierciedlającą faktyczną i obiektywnie weryfikowalną zmianę miejsca stałego pobytu. W kontrolowanej sprawie niewątpliwie taka zmiana miała miejsce i to już w 1998 r., a pozostaje aktualna do dzisiaj. Nic nie stoi na przeszkodzie, by skarżąca uzyskała ponowne zameldowanie w przedmiotowym mieszkaniu, o ile tylko faktycznie znowu w nim zamieszka i będzie w nim przebywać z zamiarem stałego pobytu. Dopóki jednak ten stan się nie ziści, nie ma podstaw by utrzymywać – fikcyjne obecnie – zameldowanie skarżącej pod wspomnianym adresem. W ocenie Sądu wspomniane okoliczności zostały ustalone w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego. Wojewoda w zaskarżonej decyzji precyzyjnie przedstawił przebieg tego postępowania. W jego toku podjęto natomiast wszelkie czynności zmierzające do ustalenia ponad wszelką wątpliwość, czy skarżąca przebywa w miejscu swojego dotychczasowego zameldowania, a jeśli nie to, czy ów stan jest wynikiem jej dobrowolnego działania. Organ wyjaśnił w tym zakresie okoliczności związane z rzekomym skazaniem J. Z. za utrudnianie skarżącej powrotu do mieszkania, jak również okoliczności związane z wykonaniem wyroku rozwodowego. Reasumując, w ocenie Sądu postępowanie dowodowe przeprowadzone w kontrolowanej sprawie spełnia kryteria art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., oddając rzeczywisty przebieg zdarzeń. Zarzuty skargi okazały się zatem nieuzasadnione. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie stwierdził również, by zaskarżona decyzja była dotknięta innymi uchybieniami, które uzasadniałyby jej uchylenie. Wobec powyższego Sąd oddalił skargę, działając w oparciu o przepis art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł ponadto – na podstawie art. 250 p.p.s.a. – o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego, ustanowionemu w ramach prawa pomocy, zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 240 zł, ustalonej w myśl § 15 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 461). W myśl § 2 ust. 3 ww. rozporządzenia, wynagrodzenie to zostanie powiększone o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji.