II SA/Łd 883/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. dc II SA/Łd 883/21 Uzasadnienie Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] 2021 r. (znak [...]) utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy G. z [...] 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką Z. J.. Z akt sprawy wynika, że decyzją Wójta Gminy G. z [...] 2021 r. (znak [...]) odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką Z. J.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołał przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych], a także wskazał, iż ze złożonego przez B. S. oświadczenia wynika, iż skarżąca zdecydowała się na rezygnację z zatrudnienia z uwagi na fakt sprawowania opieki nad matką. Jednakże z oświadczenia złożonego przez A. J. - syna Z. J. wynika, iż nie pracuje on zawodowo. Wykonuje jedynie prace dorywcze, przez okres nie dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu. W ocenie organu nie wyklucza to zatem możliwości takiej organizacji opieki, aby skarżąca mogła podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Świadczenie pielęgnacyjne ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad bliską osobą, która jej wymaga. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być bowiem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Współdzielenie opieki z innym członkiem rodziny daje możliwość podjęcia zatrudnienia choćby w minimalnym zakresie. Ponadto zgodnie z art. 50 ustawy o pomocy społecznej, osobie, która wymaga pomocy innych osób może zostać przyznana pomoc w formie usług opiekuńczych, co w połączeniu ze wspólnym sprawowaniem opieki z innymi członkami rodziny dałoby wnioskodawczyni możliwość podjęcia zatrudnienia choćby w minimalnym zakresie. Organ wyjaśnił również, iż decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową, lecz związaną, co oznacza, że organ jest zobowiązany do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki do jego przyznania. Organ nie może według swojego uznania przyznać świadczenia kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności w sytuacji nawet trudnych okoliczności życiowych. Organ skonstatował, iż bezspornym w niniejszej sprawie jest fakt, iż Z. J. (matka wnioskodawczyni) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wskazał także na fakt, który jest poza sporem, iż B. S. zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką oraz że opiekę tą w dużej mierze sprawuje. Jednakże w ocenie organu w sprawie istnieją także negatywne przesłanki, bowiem w toku postępowania ustalono, iż skarżąca wprawdzie sprawuje opiekę nad swoją matką, jednak swoje obowiązki może dzielić wspólnie z bratem, co w ocenie organu pierwszej instancji wskazuje na fakt możliwości podjęcia zatrudnienia choćby w minimalnym zakresie. Z tych też względów organ uznał, iż w okolicznościach przedmiotowej sprawy, nie było podstaw do uznania, że skarżąca spełnia wszystkie warunki do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Od powyższej decyzji odwołała się B. S., wnosząc o ponowne rozpatrzenie jej wniosku. Skarżąca podniosła, iż w związku z pogorszeniem się sytuacji zdrowotnej matki w marcu 2021 r., zmuszona była zrezygnować z zatrudnienia od 20 kwietnia 2021 r. z uwagi na konieczność sprawowania nad nią całodobowej opieki. Wyjaśnia, że matka ma problemy z nadciśnieniem tętniczym, przewlekłą chorobą niedokrwienną serca i naczyń krwionośnych, miażdżycą, utrzymaniem równowagi, dlatego stała opieka nad nią jest konieczna. Strona zwróciła przy tym uwagę, iż choroba matkli związana jest także z nerwicą serca wywołującą ostry ból w klatce piersiowej oraz duszności. Ma także uszkodzone dwie rogówki w oczach oraz zaćmę, przez co ma problemy ze wzrokiem. Opieka, o której mowa związana jest z najprostszymi czynnościami, m.in. robieniem zakupów, przygotowaniem i podawaniem posiłków, podawaniem leków. To także zaprowadzanie do toalety, czy ogólna pomoc w jakimkolwiek przemieszczaniu się. Nadmieniła, że matka bardzo często traci równowagę, co niejednokrotnie kończyło się jej upadkiem, nawet podczas przemieszczania się z łóżka na fotel - w odległości zaledwie kilku metrów. Takie upadki często kończyły się ciężkimi do zagojenia ranami, wymagającymi konsultacji z lekarzem. Skarżąca podnosiła, iż w dzień jak i w nocy musi zaprowadzać matkę do toalety, ponieważ często kręci się jej w głowie, przez co nie czuje się stabilnie, przemierzając zaledwie korytarz. Musi pomagać w ubraniu się, jak również przy myciu. Codzienne czynności sprawiają jej bardzo dużą trudność. Matka posiada również orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe. Skarżąca nie zgodziła się z opinią GOPS, że opieka nad matką może być sprawowana również przez jej brata A. J.. Wyjaśniła, że brat w znacznym stopniu nadużywa alkoholu, jak również jest agresywny w stosunku do matki, jak i innych członków rodziny. Skarżąca podała, iż wielokrotne awantury kończyły się interwencją policji oraz wizytą u lekarza. Skarżąca stwierdziła, iż nieprawdą jest też to, iż brat podaje jej leki czy posiłki. Wskazała przy tym, iż "Brat jeszcze oczekuje od 86-letniej mamy, że będzie mu gotowała i sprzątała, co w jej wieku i stanie zdrowia jest niemożliwe. Obecność brata powoduje, że mama się denerwuje, co jest zabronione przy jej chorobie serca". Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. utrzymano w moc zakwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że analizowanej sprawie spełnione są przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego: znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki w gronie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, a wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo uznał, że pomimo spełnienia ww. dwóch pozytywnych przesłanek, należy odmówić przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż wprawdzie sprawuje ona opiekę nad swoją matką, jednak swoje obowiązki może dzielić wraz ze wspólnie zamieszkującym bratem - synem Z. J.. Tym samym, nie można uznać, iż zachodzi w niniejszej sprawie związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonywana jest bowiem jako odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia. W ocenie Kolegium ustalenia wymagało zatem, czy strona występując z żądaniem przyznania jej tego świadczenia znajduje się obecnie w takiej sytuacji życiowej i rodzinnej, że gdyby nie sprawowała opieki nad daną osobą niepełnosprawną, a zostałaby jej zaoferowana praca, to byłaby gotowa do jej podjęcia. Zdaniem organu z przedłożonego przez B. S. oświadczenia z 8 lipca 2021 r., znajdującego się w aktach sprawy wynika, że zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Z treści świadectwa pracy wystawionego przez pracodawcę skarżącej wynika, iż B. S. była zatrudniona w okresie od 14 października 2009 r. do 20 kwietnia 2021 r. w wymiarze 1/2 etatu. W części III wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - "oświadczenie wnioskodawcy o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym" skarżąca zaznaczyła, iż jest rolnikiem, lub małżonkiem domownika albo domownikiem rolnika i że nigdy nie pracowała w gospodarstwie rolnym. W świetle przywołanych przepisów, w okolicznościach faktycznych sprawy oraz w kontekście ustaleń dokonanych w toku wywiadu środowiskowego z 18 maja 2021 r., jak też oświadczenia złożonego przez stronę 8 lipca 2021 r. oraz przez A. J. z 9 czerwca 2021 r., Kolegium podniosło, że Z. J. (osoba wymagająca opieki) mieszka z córką B. S. (skarżącą) oraz z zięciem K. S.. W tym samym budynku mieszka również syn Z. J. – A. J., który jest kawalerem i prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Posiada gospodarstwo rolne, podejmuje również dorywcze prace zarobkowe. Z. J. jest przewlekle chora, ma miażdżycę, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia nerwicowe, chorobę niedokrwienną serca zwyrodnieniową wadę aortalną, przewlekłą niewydolność zastoinową, problemy z kręgosłupem, żylaki kończyn dolnych, problemy z błędnikiem, jest po operacji zaćmy, ma problemy z rogówką, niedowidzi, ma zaburzenia równowagi, problemy z utrzymaniem moczu. Z. J. jest osobą siedząco-leżącą. Posiłki spożywa przy stole oraz na siedząco na wersalce. Nie może poruszać się przy pomocy balkonika, gdyż ma zaburzenia równowagi. Wymaga całodobowej opieki, ponieważ nie jest w stanie samodzielnie wykonywać czynności życiowych. Opiekę nad ww. sprawuje córka B. S.. Do zakresu czynności przez nią wykonywanych nad matką należy: - w godzinach rannych: pomoc przy wstawaniu z łóżka, zaprowadzanie do łazienki, pomoc w myciu, ubieraniu, przygotowanie i podanie śniadania oraz leków - czas trwania czynności - 3 h; - w godzinach dopołudniowych: podanie drugiego śniadania, w zależności od potrzeby przebranie, zmiana podkładów, "sprzątanie koło matki i sprzątanie pokoju" - czas trwania czynności - ok. 1,5 h; - w godzinach południowych: przygotowanie i podanie obiadu oraz leków, zaprowadzenie do łazienki, zmiana podkładów, przeprowadzenie do kuchni - czas trwania czynności - 2 h; - w godzinach wieczornych: przygotowanie i podanie kolacji oraz leków, zaprowadzenie do łazienki i toalety, pomoc w umyciu ciała, posłanie łóżka, rozebranie z odzieży i bielizny, położenie do snu, "sprzątanie koło matki" - czas trwania czynności - 2 h. Do pozostałych obowiązków należą: pranie odzieży, bielizny, pościeli, zmiana pościeli, umawianie wizyt lekarskich, realizowanie recept. Zdaniem Kolegium z powyższego wynika zatem, iż w dużej mierze pomoc skarżącej sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego (przygotowanie i podanie posiłków, pranie, sprzątanie, robienie zakupów, umawianie wizyt u lekarza, realizacja recept), które to czynności wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym, również gdy osoby pracują, a przede wszystkim nie wszystkie z tych czynności są wykonywane codziennie. Regulacja ta nie powinna mieć bowiem zastosowania w sytuacji, w której konieczność sprawowania opieki nie koliduje z możliwością wykonywania pracy czy podjęciem innego zatrudnienia. Wątpliwości organu wzbudził również oszacowany przez skarżącą czas wykonywania poszczególnych czynności w opiece nad matką, biorąc pod uwagę zakres czynności wykonywanych, chociażby w godzinach porannych. Kolegium stwierdziło ponadto, że nie bez znaczenia jest także, iż skarżąca jest w stanie zorganizować opiekę nad matką przy pomocy innych osób, w tym brata oraz męża. Podczas ww. wywiadu środowiskowego ustalono, iż K. S. (mąż skarżącej) pracuje w gospodarstwie rolnym, podlega ubezpieczeniu społecznemu w KRUS. A. J. (brat skarżącej) posiada własne gospodarstwo rolne i podlega ubezpieczeniu społecznemu w KRUS. Obaj ww. nie prowadzą produkcji zwierzęcej. A. J. nie uprawia ziemi, która leży odłogiem. Utrzymuje się z dorywczych prac zarobkowych. Z oświadczenie brata skarżącej z 9 czerwca 2021 r. Kolegium wywiodło, iż jest on osobą pracującą dorywczo. Pracę wykonuje w okresie jednego - dwóch tygodni w miesiącu. Jak jest w domu, to opiekuje się też matką, np. podaje posiłki lub leki, ale większość czynność wykonuje siostra. Nie może także ujść uwadze, iż rolnik jest organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Dodatkowo Kolegium podniosło, że obowiązek alimentacyjny, wynikający wprost z treści art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży w równym stopniu na wszystkich dzieciach. Przy czym sprawowanie opieki nad rodzicem przez dzieci nie musi być wykonywane przez wszystkie dzieci bezpośrednio. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym podzielany jest pogląd, że dopuszczalna jest każda postać świadczeń alimentacyjnych. Z tego powodu okoliczność, że np. osoba jest bardzo młoda czy też pozostaje w zatrudnieniu nie oznacza niemożności wykonania analizowanego obowiązku, jeśli może on być spełniony przez wypłatę niezbędnych środków lub pokrycie koniecznych wydatków, w tym na opiekę, nie tylko przez osobiste świadczenie. W ocenie Kolegium obiektywnie jest możliwe takie zorganizowanie tej opieki, aby skarżąca dalej ją sprawując, mogła podjąć zatrudnienie. W konsekwencji nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Zatem odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką jest w pełni uzasadniona. Skarżąca w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi nie zgodziła się z przyjętym przez Kolegium stanowiskiem, zgodnie z którym brat skarżącej A. J. może sprawować częściową opiekę nad matką Z. J.. Skarżąca wyjaśniła, że: "W przysłanej decyzji widnieje informacja jakoby mój brat pomagał mamie w niektórych czynnościach życia codziennego co całkowicie mija się z prawdą. Brat wspomina między innymi o podawaniu leków, a nie zna ani ich nazw ani dawkowania i nigdy się tym nie interesował. Podobnie sytuacja z podawaniem mamie posiłków. Brat owszem czasem przychodzi do mamy w trakcie, gdy ja podaję jej posiłek, ale z myślą o tym, żeby w razie mojej chwilowej nieobecności samemu zjeść porcję przygotowaną dla mamy, a nie tak jak to przedstawia, aby jej go podać. Brat przedstawia nieprawdziwe informacje również odnośnie odprowadzania przez niego składek do KRUSu. Owszem, tak jak przedstawił, pracuje on dorywczo, ale niemal wszystkie zarobione pieniądze przeznacza na alkohol "niemal", gdyż część przeznacza na papierosy. Zdarzały się sytuacje w których brat pod znacznym wpływem alkoholu zostawiał włączony gaz i szedł spać przez co wraz z mamą oraz moim mężem zwyczajnie boimy się o swoje zdrowie oraz życie, ponieważ musimy pilnować brata, gdy ten jest pijany. (...) brat nadużywa alkoholu i bywa agresywny, niejednokrotnie w domu miały miejsca zajścia, które kończyły się interwencją policji (...). Tym samym kompletnie nie zgadzam się jakoby mógł on sprawować jakąkolwiek opiekę nad moją mamą powiem więcej, brat jest jednym z zagrożeń dla zdrowia mamy (...). Takie sytuacje zdarzają się częściej, kiedy nie ma mnie w domu. Tym samym brat jest jednym z powodów, przez które zmuszona byłam do porzucenia swojego miejsca pracy, a nie jak próbuje się to przedstawić osobą, która rzekomo miałaby oferować mi jakąkolwiek pomoc w zakresie sprawowania opieki nad mamą. (...) Jeśli uważają Państwo, że taka osoba jaką jest mój brat nadaje się do sprawowania opieki nad kimkolwiek pozostaje mi nic innego niż odwoływanie się od tej decyzji." W załączonym do skargi oświadczeniu siostra skarżącej – A. Ł. wskazała w szczególności, że "odnosząc się do słów mojej siostry B. S. zawartych w odwołaniu dotyczącym sprawowania opieki nad naszą mamą Z. J. oświadczam, że w pełni potwierdzam słowa zawarte w odwołaniu dotyczące sprawowania opieki nad mamą przez naszego brata A. J.. Sama nie mam możliwości pomocy siostrze w sprawowaniu stałej opieki nad mamą ze względu na specyfikę mojej pracy, która wiąże się z systemem trzyzmianowym. Ponadto już dwójka moich dzieci posiada własne dzieci co wiąże się z tym, że bardzo często swój wolny czas poświęcam, aby pomagać im w pełnieniu opieki nad moimi wnukami. Chciałabym zwrócić również uwagę na to, że nie mieszkam z mamą i nie mam możliwości sprawowania nad nią opieki." W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został zawarty w odpowiedzi skargę, a strona skarżąca w ustawowym terminie nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) (dalej: ustawa p.p.s.a.). Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Sąd, dokonując w zakreślonych wyżej granicach kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzja ta narusza przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organów stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych] zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wskazaną przez organ odwoławczy przyczyną odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego był brak związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną opieką a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Organ stanął na stanowisku, że zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą w ramach opieki, stan jej matki, fakt pomocy brata skarżącej w opiece nad matką oraz ustalenie, że mąż skarżącej pracuje w gospodarstwie rolnym, pozwalają na podjęcie przez skarżącą zatrudnienia i podzielenie się opieką nad matką z innymi osobami. W ocenie Sądu, ocena taka jest przedwczesna, organ nie dysponował bowiem pełnym materiałem dowodowym umożliwiającego dokonanie takich ustaleń i nie rozważył wszelkich okoliczności sprawy, pozostawiając istotne dla rozstrzygnięcia i stwierdzenia możliwości opieki nad zainteresowaną okoliczności bez dokładnego wyjaśnienia. Z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Co do znacznego stopnia niepełnosprawności, "orzeczenie lekarskie o niepełnosprawności wydane w trybie ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tj.: Dz.U. z 2011 r., Nr 127, poz. 721) [dalej: ustawa o rehabilitacji osób niepełnosprawnych] jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 2 k.p.a., a więc jest dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Nie podlega ono weryfikacji przez organ administracji publicznej w prowadzonym przez niego postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dokument urzędowy, który spełnia wymogi określone w przepisach, ma szczególną moc dowodową w postępowaniu. Polega ona na przyjęciu dwóch domniemań, tzn. prawdziwości oraz zgodności z prawdą twierdzeń w nim zawartych. W konsekwencji organ nie może odrzucić - bez przeprowadzenia przeciwdowodu - istnienia faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym. W orzecznictwie podkreśla się, że skoro dokumenty urzędowe są najbardziej wiarygodnymi środkami dowodowymi, to dowody przeciwne muszą być zdecydowanie przekonywające (por. wyrok NSA z 3 marca 2011 r., II OSK 389/10; wyrok WSA we Wrocławiu, z 14 maja 2013 r., IV SA/Wr 178/13, a także B. Godlewska-Bujok, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz - LexisNexis 2014, komentarz do art. 17). Z kolei co do pozostawania skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym, to stosownie do treści art. 129 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego "§ 1. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. § 2. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym". Przed przejściem do dalszych rozważań należy wyjaśnić, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Sąd podziela stanowisko, że omawiane świadczenie nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, w którym uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Musi on wykazać, że rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z tym, że sprawuje stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną oraz, że zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia. Zaznaczyć jednak przy tym należy, że warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 grudnia 2019 r., III SA/Kr 1164/19). W opiece takiej chodzi o zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (zob. także wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r., II SA/Rz 535/19). Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji osób niepełnosprawnych w związku z art. 3 pkt 21 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Pojęcie niezdolności do samodzielnej egzystencji należy zaś odnieść do osób, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ustawy o rehabilitacji osób niepełnosprawnych). Podkreślić przy tym należy, że w zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługa chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania w środowisku. Taki zakres opieki wynika nie tylko z zasad doświadczenia życiowego ale także normy § 29 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (tj.: Dz.U. z 2021 r. poz. 857). Zaznaczyć także należy, że opieka, o jakiej mowa w przytoczonych wyżej przepisach, nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nie skutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było ustalenie, czy skarżąca w celu sprawowania opieki zrezygnowała z zatrudnienia bądź go nie podejmuje, a jeżeli tak, ustalenie, czy co do zasady, wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia. W niniejszej sprawie, dokonując ustaleń dotyczących zakresu sprawowanej opieki należało wziąć pod uwagę treść orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej oraz informacje wynikające z wywiadu środowiskowego, informacje o wielości i charakterze schorzeń zainteresowanej oraz okoliczności co do możliwości sprawowania opieki nad nią przez inne osoby. Z przedstawionej przez skarżącą, już na etapie odwołania od decyzji organu I instancji, argumentacji wynika, iż w związku z pogorszeniem się sytuacji zdrowotnej jej matki w marcu 2021 roku zmuszona ona była zrezygnować z dotychczasowego zatrudnienia, mając na uwadze konieczność sprawowania całodobowej opieki nad matką. Analiza informacji dokumentów i informacji przekazanych przez skarżąca, w tym orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wskazuje, iż zakres schorzeń na jakie cierpi jej matka jest znaczny. Z zebranych informacji wynika także, że matka skarżącej jest osobą leżącą lub ewentualnie siedzącą (przy stole celem spożywania posiłków), co do zasady natomiast nie porusza się samodzielnie, w tym zakresie potrzebuje pomocy. Zauważyć dalej należy, iż skarżąca pozostawała czynna zawodowo, a fakt rezygnacji z zatrudnienia, co wiąże sama skarżąca z koniecznością opieki nad matką, miał miejsce przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca wprost wskazała, że kluczową okolicznością w tym względzie było pogorszenie się stanu zdrowia matki w związku z przejściem zachorowania na COVID-19, co spowodowało pogorszenie stanu jej zdrowia i konieczność zorganizowania stałej dla niej opieki. W tym miejscu nadmienić należy, iż matka skarżącej w dacie zgłaszania wniosku miała 86 lat. Powyższe, tj. kwestia pogorszenia się stanu zdrowia matki skarżącej, jej podeszły wiek oraz fakt, że potrzebuje pomocy do przemieszczania się po domu, w połączeniu z orzeczeniem o niepełnosprawności nie były przez organ postrzegane w aspekcie przesłanek do uznania spełniania warunku dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ skupił się na stwierdzeniu, że opiekę nad matką skarżącej mogą także sprawować jej syn (a brat skarżącej) i mąż skarżącej. Niewątpliwie zgodzić się można z organami, że sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie nie jest oczywista. Obok bowiem skarżącej, na co wskazują organy, opieką nad nią mógłby zająć się także brat skarżącej, ewentualnie jej mąż. Zbyt pochopnie jednak organ, bez głębszej refleksji i zbadania okoliczności sprawy, przyjął w sowim rozstrzygnięciu, że takowa opieka może być sprawowana przez te osoby. Całkowicie zignorował informacje podawane przez skarżącą co do problemów alkoholowych jej brata. Skarżąca podnosiła także, iż brat w faktycznie nie zajmuje się matką, a stwierdzenie o pomocy z jego strony przy matce nie jest prawdą. Informacje te nie zostały w praktyce zweryfikowane. W tym aspekcie podnoszone były także zarzuty co do dalece niewłaściwego zachowania brata w stosunku do ich matki (zarzuty agresji słownej, pobicia, złośliwości). Powyższe znalazły także potwierdzenie w oświadczeniach samej zainteresowanej (matki skarżącej), która oświadczyła, że syn się nią nie opiekuje, nie można liczyć na jego pomoc, potwierdziła także fakt nadużywania alkoholu przez syna. Co istotne w tym aspekcie skarżąca w swoich oświadczeniach składanych w organie I instancji, w związku z wywiadem środowiskowym wskazywała na fakt interwencji Policji w sytuacjach opisywanych wyżej (zachowania brata skarżącej wobec matki). To wszystko daje asumpt do stwierdzenia, że przyjęcie przez organ tezy o możliwości sprawowania opieki przez syna skarżącej w realiach niniejszej sprawy bez dogłębnego zbadania okoliczności sprawy i wyjaśnienia powyższych zarzutów nie może się ostać. Organ winien te okoliczności wyjaśnić, sięgnąć do odpowiednich dowodów, ustalić te fakty, chociażby poprzez zasięgnięcie informacji od Policji. Ewentualne bowiem potwierdzenie powyższych zarzutów miałoby istotne znaczenie dla oceny wiarygodności twierdzeń syna zainteresowanej i faktycznej możliwości współsprawowania opieki nad matką przez brata skarżącej, a w konsekwencji ustalenia konieczności sprawowania stałej opieki przez skarżącą. Podkreślić jeszcze w tym zakresie należy, że brat skarżącej nie kwestionował konieczności sprawowania stałej opieki nad matką przez siostrę (skarżącą). Ponadto uwzględnienia wymagała okoliczność, że nie wyrażał on woli przejęcia takiej opieki, a skarżąca była w praktyce jedynym kandydatem do pełnienia funkcji opiekuńczych dla wymagającej pomocy matki. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organ II instancji nie poczynił zatem wystarczających ustaleń w powyższym zakresie i co najmniej przedwcześnie przyjął, że skarżąca nie spełnia wskazanej przesłanki. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie daje jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy zakres i sposób sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, wykluczał możliwość podjęcia przez skarżącą jakiejkolwiek pracy zarobkowej, czy w sytuacji podjęcia przez nią zatrudnienia byłyby osoby, które mogłyby opiekować się zainteresowaną. Zebrany materiał dowodowy nie daje też podstaw do oceny, że stan zdrowia matki skarżącej oraz zakres sprawowanej opieki umożliwiał podjęcie przez opiekuna zatrudnienia. Organ II instancji nie podjął bowiem możliwych i koniecznych czynności dla zweryfikowania zakresu sprawowanej przez skarżącą, niezbędnej opieki nad matką oraz jej wymiaru, które to okoliczności determinują ocenę spełnienia spornej przesłanki umożliwiającej przyznanie świadczenia, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie może być w tym zakresie uznane za wystarczające stwierdzenie, że skarżąca może zorganizować opiekę nad matką przy pomocy innych osób, w tym brata oraz męża. Świadczy to o naruszeniu przepisu prawa materialnego (art. 17 ust. 1) oraz przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, w szczególności art. 7, art. 77 § i art. 80 k.p.a. nakazujących rozstrzyganie sprawy na podstawie wyczerpująco zebranego, całościowo rozpatrzonego i prawidłowo ocenionego materiału dowodowego. W judykaturze podkreślane jest, iż "zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej w tym przepisie zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 k.p.a., który stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Obowiązek ten jest niezależny od tego, czy niezbędny materiał dowodowy potwierdza stanowisko strony, czy też je podważa. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega zaś na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Dopiero jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy stworzyłoby podstawy do wyrażenia stanowiska, które nie przekraczałoby granic zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 k.p.a." (zob. wyrok NSA z 19 maja 2021 r., III OSK 420/21). "Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy stanowi warunek konieczny do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Niewyjaśnienie lub niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy może prowadzić do wydania wadliwej decyzji. Zakres i przedmiot postępowania wyjaśniającego determinują przepisy prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych." (zob. wyrok NSA z 19 maja 2021 r., I OSK 251/21). Nie może być zatem być uznana za zgodną z prawem decyzja administracyjna wydana bez wyjaśnienia okoliczności faktycznych objętych hipotezą przepisów mających w sprawie zastosowanie (por. wyrok NSA z 23 września 2020 r., II OSK 1241/20). Z taką sytuacją mamy natomiast do czynienie w przedmiotowej sprawie. "W konsekwencji niewykazania przez organ należytej dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, jak tego wymaga art. 7 k.p.a., organ nie mógł sporządzić uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymaganiom stawianym przez ustawodawcę w przepisie art. 107 § 3 k.p.a." (wyrok NSA z 12 grudnia 2019 r., II GSK 2006/18). Jako nieuprawnioną na tle art. 17 ust. 1 i nast. Ustawy o świadczeniach rodzinnych Sąd uznał wykładnię tej regulacji sprowadzającą się do uzależnienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zstępnego sprawującego opiekę od ustalenia zdolności do sprawowania opieki przez innych zstępnych spokrewnionych w pierwszym stopniu. Stanowi to wprowadzenie dodatkowej przesłanki, nieznanej przepisom ustawy o świadczeniach rodzinnych. W świetle art. 17 ust. 1a pkt 2 tej ustawy okoliczność ustalenia czy są inne osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny mogące sprawować opiekę miałoby znacznie jeżeli wnioskodawczyni nie należałaby do kręgu osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną. Zauważyć zatem należy, mając na uwadze argumentację zastosowaną przez organ, że katalog negatywnych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawiera art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ani w tej regulacji, ani w innych przepisach powoływanej ustawy, nie uzależniono rozpatrzenia wniosku pochodzącego od zstępnego osoby niepełnosprawnej od uprzedniego ustalenia, czy pozostali zstępni, spokrewnieni tak jak wnosząca skargę, w pierwszym stopniu, są w stanie sprawować opiekę - osobistą lub finansową - nad niepełnosprawnym rodzicem. W realiach opisywanej sprawy nie ma zatem podstaw do badania sytuacji rodzinnej i majątkowej rodzeństwa skarżącej. Rzeczą organów winno być jedynie ustalenie, czy wnioskodawczyni zrezygnowała z zatrudnienia w bezpośrednim związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. A w tym zakresie raz jeszcze należy podnieść, iż skarżąca zrezygnowała z pracy bezpośrednio po przejściu przez jej matkę zachorowania na COVID-19, co istotnie pogorszyło jej stan zdrowia i w praktyce mogło być przyczyną dla rezygnacji z zatrudnienia skarżącej i zajęcia się opieką nad matką. Przytoczyć w tym zakresie można chociażby stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyroku z 26 kwietnia 2021 r., III SA/Kr 1065/20, z 21 października 2021 r., III SA/Kr 588/21 i z 8 listopada 2021 r., III SA/Kr 809/21, w których Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, zwłaszcza zamieszkujące w nieznacznej odległości od tej osoby, to mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad nią, natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób, tj. finansując pomoc w opiece nad nią; organ winien dokonać ustaleń czy syn wymagającej opieki, zwłaszcza ze względu na zakres czynności opiekuńczych, jest w stanie wspomóc skarżącą w opiece nad matką w zakresie pozwalającym jej na podjęcie pracy zarobkowej, stosownie do treści art. 129 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, która to okoliczność ma znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę wnioskującą oświadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Takowych ustaleń organy nie poczyniły jednak w żadnej mierze. Ograniczyły się jedynie do prostego stwierdzenia, że oprócz skarżącej (córki zainteresowanej) jest jeszcze syn, co dało asumpt do odmowy przyznania jej świadczenia. Niewątpliwie natomiast brak było ze strony organu jakichkolwiek działań w zakresie ustalenia, czy syn zainteresowanej (brat skarżącej) ma jakiekolwiek możliwości zajęcia się matka, czy ma stosowne dochody, gdyby przyjąć założenie finansowania opieki (jedynie na marginesie wskazać należy, iż z akt sprawy wynika, że nie ma stałych dochodów i pracuje dorywczo). Poza ustaleniami organu pozostały także okoliczności związane z zarzutami w stosunku do syna zainteresowanej, a dotyczące jego "niewłaściwego" zachowania w stosunku do matki, a co za tym idzie konstatacji, czy faktycznie można przyjąć, iż jest on predystynowany do sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Dopiero tak przeprowadzone postępowanie, da możliwość oceny spełnienia przesłanki istnienia bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy zastosuje się do przestawionych powyżej wskazań i oceny prawnej oraz – korzystając z przepisu art. 136 k.p.a. przeprowadzi uzupełniające postępowanie dowodowe lub uznając, iż zakres tego postępowania jest zbyt znaczny uchyli decyzje organu I instancji przekazując mu sprawę do ponownego rozstrzygnięcia. Rzeczą organu, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy będzie przy tym ocena wniosku skarżącej z uwzględnieniem wyrażonego przez Sąd stanowiska, którym organy są związane na podstawie art. 153 ustawy p.p.s.a. Organ zobowiązany będzie do poczynienia ustaleń w kwestii prawidłowości sprawowania opieki - jej stałości i ciągłości, a także oceny realnych możliwości przejęcia części obowiązków w tym zakresie przez brata skarżącej, czy jej męża. Rozważania w tym względzie winny być jednak oparte na faktach, konkretnych ustaleniach w szczególności z rozstrzygnięciem problemu co do ewentualnej opieki brata nad matka na jakie wskazuje skarżącą w związku z zachowaniem brata. W przypadku ustalenia, że inne osoby mogłyby wspomóc opieką nad matką skarżącej poprzez jej finansowanie koniecznym byłoby ustalenia, czy faktycznie maja taką możliwość. Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego – art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy i w związku z tym, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i lit. c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję. P.J.