III SA/Łd 439/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda po rozpoznaniu w dniu 16 września 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. D. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi B. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...]., znak [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania postanawia: odmówić przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło niedopuszczalność wniesionego przez B. D. odwołania od pisma Referenta Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. z dnia 19 stycznia 2016r. W dniu 20 maja 2016r. B. D. wniosła skargę na to postanowienie. W skardze zawarła m.in. wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Wniosek ten uzasadniła tym, że nie otrzymała zaskarżonego postanowienia, nie otrzymała żadnego awiza z poczty. Wyjaśniła, że dnia 19 maja 2016r. w SKO w Ł. poinformowano ją, że wcześniej wysłano do niej zaskarżone postanowienie, ale ona nic o tym nie wiedziała, ksero postanowienia odebrała w SKO w Ł. w dniu [...] Dalej podała argumenty uzasadniające zasadność skargi. W odpowiedzi na skargę SKO w Ł.. wniosło o jej odrzucenie, zaś w razie uwzględnienia przez Sąd wniosku skarżącej o przywrócenie terminu o jej oddalenie. Zarządzeniem z dnia 29 lipca 2016r. skarżąca została wezwana do złożenia wyjaśnień na okoliczność awizowania zaskarżonego postanowienia, tj. czy składała reklamację w placówce pocztowej w przedmiocie wadliwego awizowania korespondencji kierowanej na jej adres, a jeśli tak to o załączenie odpowiedzi placówki pocztowej na tę okoliczność, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 11 sierpnia 2016r. poinformowała, że próba złożenia reklamacji została przez nią podjęta w urzędzie pocztowym [...], jednak poinformowano ją, że w sytuacji, w której przesyłka pocztowa nie zaginęła nie ma możliwości złożenia reklamacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucję przywrócenia terminu w postępowaniu sądowoadministracyjnym normują przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (art. 86 § 2 p.p.s.a.). Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). Siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, rozpoczyna zatem bieg od daty powzięcia wiadomości, iż do uchybienia terminu doszło. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 88 p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy. Jej celem jest ochrona jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę (strony) lub uczestników postępowania. Z treści przywołanych przepisów wynika bowiem, że uchybiony termin do dokonania czynności należy przywrócić, jeśli łącznie zostaną spełnione następujące przesłanki: strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu; wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi; jednocześnie z wnioskiem zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin; we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu oraz powstaną ujemne dla strony skutki w zakresie postępowania sądowego. W niniejszej sprawie nie jest sporne, że zaskarżone postanowienie zostało doręczone skarżącej w dniu 22 marca 2016r. w trybie awizo. Jak bowiem wynika z zawartego w aktach administracyjnych zwrotnego potwierdzenia odbioru oraz koperty zawierającej zaskarżone postanowienie w dniu 8 marca 2016r. to postanowienie było po raz pierwszy awizowane, po czym wobec jego nieodebrania z urzędu pocztowego zostało wizowane po raz drugi w dniu 16 marca 2016r., zaś w dniu 14 marca 2016r. w związku z jego nieodebraniem zostało zwrócone do adresata – SKO w Ł.. Powyższe oznacza, iż przesyłka została w sposób prawidłowy awizowana, co w konsekwencji oznacza, że jej doręczenie jest skuteczne. Stosownie bowiem do art. 44 § 1 k.p.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 42 i art. 43: 1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego; 2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ. Przepis art. 44 § 2 k.p.a. stanowi z kolei, że zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Na mocy art. 44 § 3 k.p.a. w przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia. Zgodnie z art. 44 § 4 k.p.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Przepis ten wprowadza fikcję doręczenia prawnego. Fikcja ta polega na uznaniu doręczenia za skuteczne mimo, że strona postępowania faktycznie nie zapoznała się z treścią kierowanej do niej korespondencji. Przepis ten ustanawia normę będącą wyjątkiem od zasady, głoszącej, że strona postępowania winna mieć zagwarantowaną możliwość faktycznego zapoznania z treścią korespondencji. Doręczenie zastępcze ma na celu umożliwienie prowadzenia postępowania w sytuacji, gdy strona uchyla się od podejmowania korespondencji i stanowi przejaw dążenia do zapewnienia skuteczności podejmowanych czynności procesowych (tak np. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10 stycznia 2013r., I SA/Po 812/12, LEX nr 1274067). Dniem doręczenia zastępczego jest dzień, w którym bezskutecznie upłynął czternastodniowy termin odbioru decyzji prawidłowo złożonej w placówce pocztowej, a nie dzień późniejszego faktycznego wydania jej w tej placówce adresatowi. Doręczenie pisma w toku postępowania administracyjnego może nastąpić tylko raz, zważywszy, że skutki procesowe ustawa łączy z doręczeniem w formie prawem przepisanej, a nie z faktycznym otrzymaniem tego pisma (por. wyrok NSA z dnia 3 września 2013r., II FSK 2556/11, LEX nr 1370477, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2014r., I SA/Gd 560/14, LEX nr 1499925, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 4 kwietnia 2014r., I SA/Gd 93/14, LEX nr 1469778). Ewentualne późniejsze osobiste odebranie przesyłki ma skutek tylko informacyjny i nie wpływa na wydłużenie terminów procesowych (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 10 grudnia 2013r., I SA/Rz 941/13, LEX nr 1404426, por. też postanowienie NSA z dnia 20 marca 2014r., I OZ 193/14 czy postanowienie NSA z dnia 7 grudnia 2010r., II FZ 541/10). Zważywszy na powyższe przyjąć należało, że wnosząc w dniu 20 maja 2016r. skargę skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia skargi i zachowała 7 dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia tej skargi. Nie wykazała natomiast braku swojej winy w uchybieniu temu terminowi. Przesłanka ta oznacza bowiem, jak podnosi orzecznictwo sądowe i literatura, niedochowanie terminu pomimo dołożenia przez stronę szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu jest skutkiem przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por.: postanowienia NSA: z dnia 2 października 2002r., V SA 793/02, M. Praw. 2002, nr 23, s. 1059; z dnia 12 stycznia 2011r., I OZ 997/10). Brak winy polega zatem na dopełnieniu obowiązku maksymalnej w danych warunkach staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zalicza się na przykład: przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa (por.: postanowienia NSA: z dnia 8 lipca 2008r., II OZ 712/08; z dnia 10 września 2010r., II OZ 849/10; z dnia 9 czerwca 2011r., I OZ 402/11). Brak winy przy dokonywaniu czynności procesowej osoba zainteresowana winna uprawdopodobnić, tj. powinna wykazać swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu (powstała w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej i trwała po jego upływie aż do wystąpienia z wnioskiem) - por. wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2002r., V SA 2320/01, LEX nr 109300. To na jej wniosek (prośbę), złożony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, organ rozstrzyga sprawę przywrócenia terminu. Obowiązkiem wnioskodawcy jest więc wykazanie zasadności wniosku, okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu znane są tylko stronie i muszą wynikać z braku jej winy. Uprawdopodobnienie istnienia przesłanki braku winy jest przy tym środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu, środkiem słabszym niż dowód, nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2002r., II SA/Kr 1977/00, niepubl.). Pojęcie uprawdopodobnienia sprowadza się do: postępowania zmierzającego do stwierdzenia istnienia lub nieistnienia określonego zdarzenia, czynności podjętej w ramach postępowania, wyniku tego postępowania bądź wreszcie do zastępczego środka dowodowego. Z tego powodu uprawdopodobnienie uznawane jest jako ułatwione postępowanie dowodowe, postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastkę dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (M. Iżykowski, Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym, "Nowe Prawo" 1980, nr 3, s. 75). Uprawdopodobnienie nie oznacza więc udowodnienia braku winy, lecz prowadzi do uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie w rzeczywistości miało miejsce. Ustawodawca dopuszcza ten mniej pewny środek, aby w ten sposób ułatwić zainteresowanym przedstawienie swoich racji. Ocena, czy uprawdopodobnienie braku winy nastąpiło czy nie należy natomiast do Sądu. Sąd nie jest związany twierdzeniami wniosku, ani też upoważniony w świetle powołanych przepisów do podejmowania czynności zmierzających do zebrania dowodów na okoliczność uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Tak rozumianej przesłanki braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, a więc i podstawy do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie stanowi wskazana przez skarżącą okoliczność niedoręczenia zaskarżonego postanowienia, jak i nie pozostawienie przez doręczyciela awiza przesyłki zawierającej to postanowienie. Argumentację tą uznać trzeba za wewnętrznie sprzeczną. Nie sposób bowiem jednocześnie twierdzić, iż akt administracyjny nie został doręczony, a więc nie został wprowadzony do obrotu prawnego, i wnosić o przywrócenie terminu do jego zaskarżenia, co wiąże się z jego doręczeniem, a w konsekwencji i z uchybieniem terminowi do wniesienia od niego środka zaskarżenia. Są to dwie wykluczające się okoliczności faktyczne, rodzące odmienne skutki w sferze prawnej. Nie jest dopuszczalne oparcie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu na okoliczności niedoręczenia aktu administracyjnego, lecz na innych okolicznościach związanych z uchybieniem terminu. Fakt będący początkiem biegu terminu do wniesienia skargi, jakim jest doręczenie stronie postępowania przez organ aktu administracyjnego, nie może być jednocześnie uznany za nieistniejący, bowiem termin nie mógłby rozpocząć biegu. Brak doręczenia aktu nie może więc stanowić podstawy przywrócenia terminu (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 lipca 2014r., III SA/Łd 381/14). W konsekwencji również argument odnoszący się do awizowania zaskarżonego aktu nie może stanowić okoliczności uzasadniającej przywrócenie uchybionego terminu. Gdyby natomiast czynności związane z awizowaniem przesyłki były nieprawidłowe, wówczas mogłoby to prowadzić do wniosku, że akt nie został wprowadzony do obrotu prawnego. Wówczas postępowanie w sprawie z wniosku o przywróceniu terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym podlegałoby umorzeniu jako bezprzedmiotowe - art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA W-wa z dnia 6 kwietnia 2011r., LEX nr 783862 czy postanowienie NSA W-wa z dnia 1 sierpnia 2007r., I OZ 567/07, LEX nr 360331).Takie okoliczności jednak w niniejszej sprawie nie zachodzą. Przesyłka była wszak dwukrotnie awizowana (w dniu 8 i 16 marca 2016r.), zachowano też 7 dniowy odstęp czasu pomiędzy tymi awizami, zaś przesyłkę zwrócono do adresata – SKO w Ł. po upływie 7 dni od wtórnego awiza (24 marca 2016r.). Przesyłka została też wysłana na wskazany przez skarżąca adres tożsamy z adresem wskazanym w skardze. Zresztą sama skarżąca – poza brakiem awiza – nie kwestionowała samej treści awiza. Nie wykazała też, iż złożyła u operatora pocztowego skuteczną skargę na czynności doręczyciela i wadliwe awizowanie przez doręczyciela przesyłek do niej kierowanych. Wobec tego, że innych okoliczności uchybienia terminu, tj. np. nagła choroba, skarżąca nie powołała, uznać należało, iż skarżąca nie wykazała braku własnej winy w uchybieniu terminu, a więc nie wskazała takich okoliczności, których nawet przy podjęciu największych starań nie mogła przezwyciężyć aby dochować terminowi do wniesienia skargi. Ta okoliczność uniemożliwiała uwzględnienie wniosku. Na marginesie dodać trzeba, że skoro skarżąca wniosła sporządzoną osobiście skargę, a nastąpiło to zanim został dla niej ustanowiony pełnomocnik z urzędu, to okoliczności braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia tej skargi winny być ocenione wyłącznie w odniesieniu do sytuacji samej skarżącej, co też Sąd wziął pod uwagę. Z tych też względów, na podstawie art. 86 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. e.o.